Właściwości farmakodynamiczne
Memantine Vipharm 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne memantyny

Memantyna należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako psychoanaleptyki, sklasyfikowanej dokładniej jako „inne leki przeciw otępieniu”, o kodzie ATC: N06DX01. Substancja ta wykazuje specyficzne działanie na układ neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego w ośrodkowym układzie nerwowym, które jest kluczowe w patofizjologii choroby Alzheimera.¹

Mechanizm działania

Podstawą działania memantyny jest jej wpływ na neuroprzekaźnictwo glutaminergiczne. Coraz więcej dowodów naukowych potwierdza, że zaburzenia tego systemu, szczególnie dotyczące receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), odgrywają istotną rolę zarówno w pojawianiu się objawów, jak i w progresji choroby w otępieniu neurodegeneracyjnym.²

Memantyna charakteryzuje się jako zależny od potencjału, o średnim powinowactwie, niekompetytywny antagonista receptora NMDA. Jej działanie polega na modyfikacji efektów patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej. Mechanizm ten pozwala na ochronę komórek nerwowych przed nadmierną stymulacją glutaminergiczną, jednocześnie umożliwiając fizjologiczne funkcjonowanie układu glutaminergicznego.³

Badania kliniczne w chorobie Alzheimera

Badania w otępieniu o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego

Skuteczność memantyny została potwierdzona w kluczowym badaniu klinicznym przeprowadzonym na pacjentach z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. Badanie obejmowało 252 pacjentów ambulatoryjnych, u których całkowita punktacja w skali Krótkiej Oceny Stanu Psychicznego (Mini-Mental State Examination – MMSE) na początku badania wynosiła od 3 do 14 punktów. Wyniki sześciomiesięcznej obserwacji wykazały istotny korzystny efekt terapeutyczny memantyny w porównaniu do placebo w następujących parametrach:⁴

• Ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (Clinician’s Interview Based Impression of Change – CIBIC-plus): p=0,025
• Ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera (Alzheimer’s Disease Cooperative Study – Activities of Daily Living – ADCS-ADLsev): p=0,003
• Ocena zaburzeń funkcji poznawczych (Severe Impairment Battery – SIB): p=0,002

Powyższe wyniki wskazują na istotną poprawę w zakresie funkcji poznawczych, ogólnej oceny klinicznej oraz codziennego funkcjonowania u pacjentów przyjmujących memantynę.⁵

Badania w otępieniu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego

Skuteczność memantyny badano również u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. Kluczowe badanie z zastosowaniem memantyny w monoterapii obejmowało 403 pacjentów, u których całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania wynosiła od 10 do 22 punktów. W tym badaniu zaobserwowano statystycznie znamiennie lepszy efekt terapeutyczny memantyny w porównaniu do placebo w dwóch pierwszorzędowych punktach końcowych analizowanych w 24 tygodniu na podstawie danych z ostatniej dokonanej obserwacji (Last Observation Carried Forward – LOCF):⁶

• Podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (Alzheimer’s Disease Assessment Scale – ADAS-cog): p=0,003
• Ocena oparta na wywiadzie z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus): p=0,004

Należy jednak zauważyć, że w innym monoterapeutycznym badaniu obejmującym 470 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (punktacja MMSE na początku badania od 11 do 23 punktów), nie osiągnięto statystycznie istotnego znaczenia w pierwszorzędowym punkcie końcowym skuteczności w prospektywnie definiowanej początkowej analizie po 24 tygodniach terapii.⁷

Metaanaliza badań klinicznych

Przeprowadzono metaanalizę wyników sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy, obejmujących pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania poniżej 20 punktów). Analiza ta uwzględniała zarówno badania z memantyną stosowaną w monoterapii, jak i w połączeniu ze stałą dawką inhibitora acetylocholinesterazy.<sup data-drug="Memantine Vipharm" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania 8

Wyniki metaanalizy wykazały statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:⁹

• Funkcje poznawcze – poprawa w testach oceniających pamięć, uwagę, myślenie abstrakcyjne i inne funkcje poznawcze
• Ogólna ocena kliniczna – obejmująca całościową ocenę stanu pacjenta przez lekarza
• Codzienne funkcjonowanie – zdolność do wykonywania podstawowych i złożonych czynności życia codziennego

Szczególnie istotna okazała się analiza wyników pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach. Wykazała ona statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu. U dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo (21%) w porównaniu do pacjentów przyjmujących memantynę (11%) nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (p<0,0001).<sup data-drug="Memantine Vipharm" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Analiza wyników pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazała statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo niż pacjentów przyjmujących memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p10

Implikacje kliniczne

Przedstawione wyniki badań klinicznych wskazują, że memantyna jest skutecznym lekiem w terapii choroby Alzheimera, szczególnie w przypadkach o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. Jej działanie farmakodynamiczne, polegające na modulacji aktywności receptora NMDA, przekłada się na wymierną korzyść kliniczną w postaci poprawy lub spowolnienia pogorszenia funkcji poznawczych, ogólnego stanu klinicznego oraz zdolności do wykonywania codziennych czynności.¹¹

Ponadto, analizy wyników badań klinicznych wskazują na szczególną wartość memantyny w zapobieganiu pogorszeniu we wszystkich kluczowych domenach funkcjonowania pacjentów z chorobą Alzheimera, co może przekładać się na wydłużenie okresu samodzielności pacjentów i zmniejszenie obciążenia opiekunów.<sup data-drug="Memantine Vipharm" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Analiza wyników pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazała statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo niż pacjentów przyjmujących memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p12