Właściwości farmakodynamiczne
Heparizen 1000 1000 j.m./g

Właściwości farmakodynamiczne heparyny sodowej

Heparyna sodowa, stanowiąca składnik aktywny preparatu Heparizen 1000, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w leczeniu żylaków (heparyna sodowa do stosowania zewnętrznego), sklasyfikowanej kodem ATC: C05 BA03. Pod względem strukturalnym jest ona przedstawicielem kwaśnych mukopolisacharydów, a według współczesnej nomenklatury klasyfikowana jest jako glukozaminoglikan¹.

Budowa chemiczna i charakterystyka molekularna

Strukturalnie heparyna sodowa stanowi wielkocząsteczkowy polimer zbudowany z kwasu glukuronowego i iduronowego połączonego z glukozaminą. Charakterystyczną cechą jej struktury jest obecność grup hydroksylowych w kwasie uronowym i glukozaminie, które są podstawione resztami kwasu siarkowego. Dysocjacja tych grup siarczanowych nadaje heparynie sodowej kwasowy charakter. Należy podkreślić, że nie można podać dokładnej masy cząsteczkowej heparyny, ponieważ stanowi ona mieszaninę polimerów o różnych masach. W przypadku heparyny zawartej w żelu Heparizen 1000, masa cząsteczkowa mieści się w zakresie od 10 000 do 16 000 Da².

Mechanizm działania w procesie krzepnięcia

Podstawowy mechanizm działania heparyny sodowej w kaskadzie krzepnięcia krwi polega na hamowaniu konwersji protrombiny do trombiny oraz fibrynogenu do fibryny. W środowisku krwi heparyna sodowa wchodzi w interakcje z lipoproteinami o małej gęstości (LDL), globulinami oraz fibrynogenem. Dodatkowo jest ona wychwytywana przez komórki układu siateczkowo-śródbłonkowego. Okres półtrwania heparyny w osoczu wykazuje zmienność osobniczą i wynosi od 1 do 6 godzin. Związek ten podlega szybkiemu metabolizmowi w wątrobie³.

Efekty farmakodynamiczne przy stosowaniu miejscowym

Przy aplikacji zewnętrznej, heparyna sodowa wykazuje szereg działań farmakodynamicznych na skórę i tkanki podskórne, mimo że jej dostępność ogólnoustrojowa po podaniu miejscowym jest nieznaczna i nie wpływa na procesy krzepnięcia krwi. Najważniejsze efekty miejscowe obejmują:

• Przyspieszenie wchłaniania krwiaków i nacieków zapalnych
• Hamowanie powierzchniowych procesów zapalnych poprzez inaktywację enzymów, w tym hialuronidazy i fosfatazy
• Długotrwałe oddziaływanie na chorobowo zmienione tkanki
• Łagodzenie bólu i uczucia napięcia
• Poprawa metabolizmu podskórnej tkanki łącznej
• Skrócenie czasu trwania choroby dzięki właściwościom hydrofilnym

Wymienione efekty terapeutyczne pozwalają na stosowanie heparyny sodowej w postaci żelu w leczeniu zewnętrznym schorzeń przebiegających z zapaleniem i zastojem w naczyniach⁴.

Kontrowersje dotyczące wchłaniania przez skórę

Należy zaznaczyć, że przezskórna terapia heparyną sodową budzi pewne kontrowersje w środowisku naukowym. Głównym powodem rozbieżności poglądów na skuteczność preparatów miejscowych (maści, kremów i żeli) jest kwestia przenikania heparyny sodowej przez barierę skórną. Czynniki ograniczające przenikanie przez skórę obejmują:

• Dużą masę cząsteczkową (10 000-16 000 Da)
• Anionowy charakter cząsteczki
• Niską rozpuszczalność w lipidach

Te właściwości fizykochemiczne powodują, że heparyna sodowa słabo przenika przez warstwę rogową naskórka (stratum corneum)⁵.

Badania nad wchłanianiem przezskórnym

W piśmiennictwie naukowym istnieje wiele doniesień dotyczących badań nad wchłanianiem heparyny sodowej przez skórę, prowadzonych zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo, w tym z wykorzystaniem pola elektrycznego w procesie jonoforezy. Wyniki tych badań nie są jednoznaczne, co tylko potwierdza złożoność zjawiska przenikania dużych cząsteczek przez barierę skórną⁶.

Istotną obserwacją jest fakt, że funkcja ochronna skóry zmienionej chorobowo może być znacznie zaburzona. W takich przypadkach bariera skórna jest osłabiona – skóra jest podrażniona, a naskórek często ulega złuszczeniu. Procesy te mogą sprzyjać penetracji związków, które w normalnych warunkach nie przenikają przez nieuszkodzoną skórę. Niestety, brakuje szczegółowych danych dotyczących przenikania heparyny sodowej przez skórę częściowo uszkodzoną. Dotychczasowe badania in vitro wykazały kilkakrotne zwiększenie przenikania heparyny sodowej przez skórę pozbawioną warstwy rogowej⁷.

Na podstawie dostępnych danych można przypuszczać, że działanie przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe preparatów miejscowych zawierających heparynę sodową (maści, kremów i żeli) może być w istotnym stopniu uwarunkowane zmianami właściwości barierowych skóry wywołanymi przez procesy patologiczne. Taki mechanizm tłumaczyłby obserwowane efekty kliniczne, mimo trudności w wykazaniu znaczącego przenikania tego związku przez nieuszkodzoną barierę skórną⁸.

Charakterystyka preparatu Heparizen 1000

Heparizen 1000 to półstały, bezbarwny, przezroczysty żel przeznaczony do stosowania miejscowego. Każdy gram żelu zawiera 1000 j.m. heparyny sodowej (Heparinum natricum) jako substancję czynną. Preparat zawiera także substancje pomocnicze o znanym działaniu: metylu parahydroksybenzoesan (E 218) w ilości 1,2 mg/g, propylu parahydroksybenzoesan (E 216) w ilości 0,3 mg/g oraz etanol 96% w ilości 47,6 mg/g⁹.