Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Explemed

Stosowanie leku Explemed (arypiprazol) wymaga zachowania szczególnej uwagi oraz monitorowania pacjenta ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych i powikłań. Poprawa stanu klinicznego pacjenta podczas terapii lekami przeciwpsychotycznymi może nastąpić w ciągu kilku dni do kilku tygodni. W całym tym okresie konieczna jest ścisła obserwacja pacjenta.¹

Ryzyko samobójcze

Zachowania samobójcze są ściśle związane z chorobami psychicznymi oraz zaburzeniami nastroju. W niektórych przypadkach takie zachowania były zgłaszane wkrótce po rozpoczęciu lub zmianie leczenia przeciwpsychotycznego, w tym również terapii arypiprazolem. Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka powinni być poddani ścisłemu nadzorowi medycznemu podczas leczenia przeciwpsychotycznego.²

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Arypiprazol wymaga ostrożnego stosowania u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, takimi jak:

• zawał mięśnia sercowego lub choroba niedokrwienna w wywiadzie – wymagają dokładnej oceny stanu pacjenta przed włączeniem leku
• niewydolność serca – konieczne jest monitorowanie parametrów hemodynamicznych
• zaburzenia przewodzenia – mogą ulec nasileniu podczas terapii
• choroba naczyń mózgu – istnieje ryzyko incydentów naczyniowych

Szczególna ostrożność zalecana jest również w stanach predysponujących do niedociśnienia, takich jak odwodnienie, zmniejszenie objętości krwi krążącej oraz stosowanie leków przeciwnadciśnieniowych, a także u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym o charakterze postępującym lub złośliwym.³

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu, odnotowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE – venous thromboembolism). Ponieważ pacjenci leczeni lekami przeciwpsychotycznymi często mają nabyte czynniki ryzyka VTE, przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia arypiprazolem należy:

• zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE
• wdrożyć odpowiednie środki zapobiegawcze
• regularnie oceniać stan pacjenta pod kątem objawów zakrzepicy

⁴

Wydłużenie odstępu QT

W badaniach klinicznych częstość występowania wydłużenia odstępu QT po zastosowaniu arypiprazolu była porównywalna z częstością obserwowaną w grupie placebo. Niemniej jednak, należy zachować ostrożność stosując lek u pacjentów z wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym. W takich przypadkach zaleca się regularne monitorowanie EKG, szczególnie na początku leczenia.⁵

Zaburzenia pozapiramidowe

Późne dyskinezy

W badaniach klinicznych trwających nie dłużej niż rok, w trakcie leczenia arypiprazolem zgłaszano niezbyt częste przypadki dyskinez wymagających interwencji medycznej. Jeśli u pacjenta leczonego arypiprazolem wystąpią objawy przedmiotowe lub podmiotowe późnych dyskinez, należy rozważyć:

• zmniejszenie dawki leku
• lub całkowite odstawienie preparatu

Należy pamiętać, że objawy dyskinezy mogą czasowo nasilić się lub nawet wystąpić dopiero po odstawieniu leku.⁶

Inne objawy pozapiramidowe

W pediatrycznych badaniach klinicznych z zastosowaniem arypiprazolu zaobserwowano takie objawy jak akatyzja oraz parkinsonizm. W przypadku wystąpienia u pacjenta objawów przedmiotowych i podmiotowych zaburzeń pozapiramidowych, należy rozważyć zmniejszenie dawki oraz wprowadzić ścisłą kontrolę kliniczną stanu pacjenta.⁷

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) jest stanem potencjalnego zagrożenia życia związanym z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych. W badaniach klinicznych odnotowano rzadkie przypadki ZZN w czasie leczenia arypiprazolem. Kliniczne objawy ZZN obejmują:

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• przejściowe zaburzenia stabilności układu nerwowego:
  • nieregularne tętno
  • wahania ciśnienia krwi
  • częstoskurcz
  • obfite pocenie się
  • zaburzenia rytmu serca

Mogą również wystąpić objawy dodatkowe:

• zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej
• mioglobinuria (rabdomioliza)
• ostra niewydolność nerek

Warto zaznaczyć, że zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej i rabdomioliza mogą występować niezależnie od ZZN.

W przypadku pojawienia się objawów podmiotowych i przedmiotowych świadczących o ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, nawet bez innych klinicznych objawów ZZN, należy natychmiast przerwać leczenie wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem.⁸

Drgawki

W badaniach klinicznych odnotowano niezbyt częste przypadki napadów drgawkowych podczas leczenia arypiprazolem. Z tego powodu arypiprazol należy stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności u pacjentów:

• u których w przeszłości występowały napady drgawkowe
• z chorobami wiążącymi się ze skłonnością do napadów drgawkowych (np. padaczka, urazy mózgu, zespoły padaczkowe)

⁹

Pacjenci w podeszłym wieku z psychozą związaną z demencją

Zwiększona śmiertelność

Badania kliniczne wykazały zwiększone ryzyko zgonu u pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z chorobą Alzheimera leczonych arypiprazolem w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W trzech badaniach kontrolowanych placebo (n = 938, średnia wieku: 82,4 lat; zakres: 56-99 lat) częstość zgonów u pacjentów leczonych arypiprazolem wynosiła 3,5% w porównaniu do 1,7% w grupie placebo. Chociaż przyczyny zgonów były zróżnicowane, to większość przypadków wydawała się być związana z:

• chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, nagłe zgony)
• chorobami infekcyjnymi (np. zapalenie płuc)

¹⁰

Działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego

W tych samych badaniach zaobserwowano działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego (np. udar, przejściowe napady niedokrwienia), w tym przypadki zakończone zgonem (średnia wieku pacjentów: 84 lata; zakres 78-88 lat). Ogólnie 1,3% wszystkich pacjentów leczonych arypiprazolem zgłaszało działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego w porównaniu do 0,6% pacjentów otrzymujących placebo. Różnica ta nie była istotna statystycznie. Warto jednak zauważyć, że w jednym z tych badań z zastosowaniem ustalonego dawkowania u pacjentów leczonych arypiprazolem występowała istotna zależność odpowiedzi od dawki dla działań niepożądanych dotyczących krążenia mózgowego.¹¹

Istotne jest podkreślenie, że arypiprazol nie jest wskazany w leczeniu pacjentów z psychozą związaną z demencją.¹²

Hiperglikemia i cukrzyca

U pacjentów leczonych nietypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem, obserwowano hiperglikemię, która w niektórych przypadkach była bardzo wysoka i wiązała się z:

• kwasicą ketonową
• śpiączką hiperosmotyczną
• przypadkami zakończonymi zgonem

Czynniki ryzyka, które mogą predysponować pacjenta do wystąpienia ciężkich powikłań, obejmują:

• otyłość
• cukrzycę w wywiadzie rodzinnym

W badaniach klinicznych z arypiprazolem nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania działań niepożądanych związanych z hiperglikemią (w tym cukrzycy) ani nieprawidłowych wartości laboratoryjnych stężenia glukozy w porównaniu do placebo. Nie jest jednak dostępna dokładna ocena ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z hiperglikemią, która pozwalałaby na bezpośrednie porównanie terapii arypiprazolem i innymi atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi.¹³

Pacjenci leczeni jakimkolwiek lekiem przeciwpsychotycznym, włącznie z arypiprazolem, powinni być obserwowani pod kątem występowania objawów związanych z hiperglikemią, takich jak:

• nadmierne pragnienie
• wielomocz
• nadmierny apetyt
• osłabienie

Pacjenci z rozpoznaną cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej wystąpienia powinni być regularnie monitorowani pod względem pogorszenia kontroli glikemii.¹⁴

Nadwrażliwość

Po zastosowaniu arypiprazolu mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości charakteryzujące się różnymi objawami uczulenia. W takich przypadkach należy natychmiast przerwać stosowanie leku i wdrożyć odpowiednie leczenie objawowe.¹⁵

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała obserwowane u pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym jest często spowodowane:

• współistniejącymi chorobami
• stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, które mogą powodować zwiększenie masy ciała
• niewłaściwym stylem życia

Znaczny przyrost masy ciała może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Po wprowadzeniu arypiprazolu do obrotu obserwowano zwiększenie masy ciała, głównie u pacjentów z istotnymi czynnikami ryzyka, takimi jak:

• cukrzyca
• zaburzenia tarczycy
• gruczolak przysadki w wywiadzie

W badaniach klinicznych arypiprazol nie powodował klinicznie istotnego zwiększenia masy ciała u dorosłych pacjentów.¹⁶

W badaniach klinicznych z udziałem młodzieży z epizodem manii w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego wykazano związek stosowania arypiprazolu ze zwiększeniem masy ciała po 4 tygodniach leczenia. U tej grupy pacjentów należy regularnie kontrolować przyrost masy ciała, a w przypadku gdy jest on znaczący klinicznie, należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹⁷

Dysfagia

Zaburzenia kurczliwości mięśniówki przełyku (dysmotoryka przełyku) i ryzyko aspiracji wiążą się ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu. Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka wystąpienia zachłystowego zapalenia płuc, takimi jak:

• zaburzenia połykania
• zaburzenia świadomości
• podeszły wiek
• choroby neurologiczne wpływające na koordynację motoryczną

¹⁸