Właściwości farmakodynamiczne
Dobutamin Sandoz 250 mg

Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

Dobutamina to syntetyczna amina katecholowa o działaniu sympatykomimetycznym, wykazująca strukturalne podobieństwo do izoprenaliny i dopaminy. W praktyce klinicznej stosowana jest jako mieszanina racemiczna. Pod względem klasyfikacji farmakoterapeutycznej należy do grupy leków nasercowych wpływających na receptory adrenergiczne i dopaminergiczne, oznaczonej kodem ATC: C01CA07.¹

Mechanizm działania na poziomie receptorowym

Główny mechanizm działania dobutaminy polega na pobudzaniu receptorów adrenergicznych. Dodatnie działanie inotropowe wynika przede wszystkim z aktywacji receptorów adrenergicznych beta-1 i alfa-1, co skutkuje zwiększeniem kurczliwości mięśnia sercowego, objętości wyrzutowej lewej komory oraz pojemności minutowej serca. Dodatkowo dobutamina wykazuje działanie agonistyczne wobec obwodowych receptorów beta-2 i w mniejszym stopniu alfa-2.²

Istotną cechą charakterystyczną dobutaminy jest fakt, że działa ona bezpośrednio na receptor, niezależnie od stężeń katecholamin synaptycznych. Lek nie aktywuje receptorów dopaminowych i nie wpływa na uwalnianie endogennej noradrenaliny.³

Efekty hemodynamiczne

Profil farmakologiczny dobutaminy charakteryzuje się mniej wyraźnym działaniem inotropowym i wpływem na naczynia obwodowe w porównaniu z innymi katecholaminami. Efekty hemodynamiczne są ściśle zależne od zastosowanej dawki.⁴

Wpływ na parametry krążeniowe

Dobutamina zwiększa pojemność minutową serca głównie poprzez zwiększenie pojemności wyrzutowej, natomiast przyspieszenie czynności serca obserwuje się zwłaszcza po zastosowaniu dużych dawek leku. Pod wpływem dobutaminy zmniejszają się: ciśnienie napełniania lewej komory serca oraz opór obwodowy, a po zastosowaniu dużych dawek – również opór płucny.⁵

W rzadkich przypadkach możliwe jest niewielkie zwiększenie oporu naczyń obwodowych oraz zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi, co jest efektem poprawy wydolności serca.⁶

Wpływ na metabolizm mięśnia sercowego

Dobutamina wpływa na gospodarkę tlenową mięśnia sercowego. Z jednej strony zwiększa zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen, z drugiej jednak – poprzez zwiększenie rzutu serca i w konsekwencji zwiększenie przepływu wieńcowego – poprawia dostarczanie tlenu do komórek mięśnia sercowego. W porównaniu do innych substancji o działaniu inotropowo dodatnim prowadzi to do powstania korzystnego bilansu tlenowego.⁷

Działania niepożądane i ograniczenia stosowania

Należy podkreślić, że dobutamina może zwiększać skłonność do zaburzeń rytmu serca. Ponadto, po długotrwałym, nieprzerwanym stosowaniu przez ponad 72 godziny obserwowano zjawisko tolerancji na działanie leku.⁸

Dobutamina wywiera również wpływ na czynność płytek krwi, co może mieć znaczenie kliniczne u niektórych pacjentów.⁹

Wpływ na wymianę gazową

W określonych przypadkach względne zmniejszenie dostarczania tlenu pod wpływem dobutaminy może powodować zmniejszenie płucnego oporu naczyniowego i zwiększenie przepływu przez słabo wentylowane obszary pęcherzyków płucnych, prowadząc do powstania przecieku płucnego.¹⁰

Stosowanie w niewydolności serca z niedokrwieniem

U pacjentów z niewydolnością serca z towarzyszącym ostrym lub przewlekłym niedokrwieniem mięśnia sercowego dobutaminę należy stosować w dawkach, które pozwalają uniknąć znacznego przyspieszenia czynności serca i/lub zwiększenia ciśnienia tętniczego krwi. Nieprzestrzeganie tej zasady, szczególnie u pacjentów z względnie dobrą czynnością komór, może prowadzić do nasilenia niedokrwienia.¹¹

Wpływ na nerki

Warto podkreślić, że dobutamina nie wykazuje bezpośredniego dopaminergicznego wpływu na perfuzję nerkową, co odróżnia ją od dopaminy.¹²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dobutamina u dzieci wykazuje działanie inotropowe, jednak odpowiedź hemodynamiczna różni się nieco od obserwowanej u dorosłych. Główne różnice obejmują:¹³

• mniejszą redukcję układowego oporu naczyniowego
• mniejszą redukcję ciśnienia napełniania komór serca
• większe przyspieszenie tętna
• większe zwiększenie ciśnienia tętniczego

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że u dzieci w wieku 12 miesięcy lub młodszych ciśnienie zaklinowania tętnicy płucnej może zwiększyć się podczas infuzji dobutaminy.¹⁴

Zależność dawka-efekt u dzieci

Badania wykazały, że efekty hemodynamiczne dobutaminy u dzieci pojawiają się w określonej sekwencji, zależnej od szybkości infuzji dożylnej:¹⁵

Zwiększenie szybkości infuzji dobutaminy z 10 do 20 mikrogramów/kg mc./min powoduje zazwyczaj dalszy wzrost pojemności minutowej serca, co potwierdza zależność efektu od dawki również w populacji pediatrycznej.¹⁶