Właściwości farmakodynamiczne
Dalacin T 10 mg/g

Właściwości farmakodynamiczne leku Dalacin T 10 mg/g

Dalacin T należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w leczeniu trądziku, kod ATC: D10 AF 01. Substancją czynną jest klindamycyna w postaci fosforanu, zawarta w żelu w stężeniu 10 mg/g (1%). ¹

Mechanizm działania

Klindamycyna jest antybiotykiem z grupy linkozamidów, który wykazuje swoje działanie poprzez hamowanie biosyntezy białek bakteryjnych. Mechanizm działania polega na wiązaniu się z podjednostką 50S rybosomu, co wpływa zarówno na proces składania rybosomu, jak i na przebieg translacji. Warto zaznaczyć, że klindamycyny fosforan nie wykazuje aktywności przeciwbakteryjnej w warunkach in vitro, jednak po aplikacji na skórę ulega szybkiej hydrolizie in vivo, przekształcając się w aktywną farmakologicznie formę klindamycyny, która wykazuje działanie przeciwbakteryjne. ²

Działanie farmakodynamiczne

Skuteczność przeciwbakteryjna klindamycyny jest zależna od czasu utrzymywania się jej stężenia powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) wzrost danego drobnoustroju (T/MIC, %). Ten parametr jest kluczowy dla efektywności terapeutycznej leku. ³

Oporność bakteryjna

Oporność na klindamycynę u bakterii Propionibacterium acnes może rozwijać się poprzez różne mechanizmy, w tym:

• Mutacje w miejscu wiązania cząsteczki antybiotyku z cząsteczką rRNA
• Metylację określonych nukleotydów w RNA 23S, wchodzącym w skład podjednostki 50S rybosomu

Te zmiany mogą powodować oporność krzyżową na makrolidy i streptograminy B (fenotyp MLSB). Dlatego w przypadku izolatów wykazujących oporność na makrolidy zaleca się przeprowadzenie badania pod kątem indukowalnej oporności na klindamycynę metodą dwóch krążków (ang. D-zone test). Potwierdzono również istnienie oporności krzyżowej pomiędzy klindamycyną a linkomycyną. ⁴

Należy podkreślić, że rozpowszechnienie oporności nabytej u wybranych gatunków bakterii może różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej i zmieniać się w czasie. Dlatego zaleca się kierowanie się opracowywanymi lokalnie informacjami na temat oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach wątpliwych, gdy lokalne dane o rozpowszechnieniu oporności wskazują na ograniczoną przydatność antybiotyku w niektórych typach zakażeń, wskazane jest zasięgnięcie porady specjalisty. ⁵

W przypadku ciężkich zakażeń lub gdy dotychczasowe leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów, szczególnie zaleca się przeprowadzenie diagnostyki mikrobiologicznej, która pozwala na identyfikację drobnoustroju oraz określenie jego wrażliwości na klindamycynę. ⁶

Wrażliwość bakterii i wartości graniczne

Oporność bakterii jest określana na podstawie kryteriów interpretacji wyników badań wrażliwości (wartości graniczne MIC) ustalanych przez różne instytucje, w tym Instytut Norm Klinicznych i Laboratoryjnych (CLSI) oraz Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST). Warto jednak zaznaczyć, że w przypadku klindamycyny stosowanej miejscowo, wspomniane wartości graniczne mogą mieć mniejsze znaczenie kliniczne. ⁷

EUCAST zaleca, aby przy stosowaniu miejscowych środków przeciwdrobnoustrojowych stopień oporności określać za pomocą epidemiologicznych wartości odcięcia (ECOFFS, ang. epidemiological cut-off values), a nie klinicznych wartości granicznych określonych dla podania ogólnego. Należy jednak zauważyć, że EUCAST nie opublikował ani rozkładu wartości MIC, ani ECOFFS dla P. acnes. ⁸

Obserwacje kliniczne wskazują, że występuje korelacja między skutecznością terapeutyczną u pacjentów z trądzikiem a wartościami MIC klindamycyny dla izolatów bakterii P. acnes. Wrażliwość na klindamycynę podawaną miejscowo występuje przy stosunkowo wysokim stężeniu klindamycyny, wynoszącym około 256 mg/l. ⁹

Badania epidemiologiczne oporności

Różne badania epidemiologiczne dostarczają danych na temat oporności P. acnes na klindamycynę:

• Badanie CLSI – analiza 58 niepowtarzalnych izolatów klinicznych P. acnes zebranych w latach 2010–2012 w szpitalach na terenie Stanów Zjednoczonych wykazała, że 91% izolatów było wrażliwych na klindamycynę (MIC ≤ 8 mg/l). ¹⁰
• Belgijskie badanie obserwacyjne (2011-2012) – testowano 22 izolaty P. acnes i 95,5% z nich było wrażliwych na klindamycynę. ¹¹
• Ogólnoeuropejskie badanie obserwacyjne – testowano 304 izolaty P. acnes, początkowo odsetek oporności na klindamycynę określono na 15%, jednak przy zastosowaniu pierwotnej wartości granicznej 0,12 mg/l. Po korekcie do obecnie obowiązującej wartości granicznej 4 mg/l, nie stwierdzono izolatów opornych. ¹²

Wartości graniczne MIC

Poniżej przedstawiono wartości graniczne MIC ustalone przez CLSI oraz EUCAST dla Gram-dodatnich bakterii beztlenowych, mające zastosowanie w przypadku klindamycyny. Choć metodologia przedstawiania tych wartości różni się pomiędzy instytucjami, wartość graniczna dla oporności jest taka sama. CLSI wyróżnia dodatkowo kategorię wrażliwości pośredniej (4 mg/l). Należy podkreślić, że przedstawione wartości graniczne zostały określone na podstawie stosowania leku w zakażeniach ogólnoustrojowych. ¹³

Powyższe wartości graniczne odnoszą się do stosowania klindamycyny w zakażeniach ogólnoustrojowych i mogą nie w pełni odzwierciedlać skuteczność kliniczną w przypadku miejscowego stosowania leku, jak w preparacie Dalacin T. ^{4 mg/l […] Wartości graniczne MIC ustalone przez CLSI dla klindamycyny podawanej ogólnie […] Drobnoustrój chorobotwórczy: Wrażliwy ≤ 2 mg/l, Oporny ≥ 8 mg/l”>14}