Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Captopril Jelfa

Lek Captopril Jelfa, jako inhibitor konwertazy angiotensyny (ACE), wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności w trakcie jego stosowania. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń oraz zaleceń, które należy uwzględnić podczas leczenia pacjentów tym preparatem.¹

Niedociśnienie tętnicze

Podczas terapii kaptoprylem może wystąpić nadmierne obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Szczególnie narażeni są pacjenci z:²

• Zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej (np. po leczeniu diuretykami)
• Ograniczeniem spożycia soli w diecie
• Podczas dializoterapii
• Po epizodach biegunki lub wymiotów
• Ciężkim nadciśnieniem renino-zależnym

Ryzyko jest szczególnie wysokie u pacjentów z objawową niewydolnością serca, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu dużych dawek leków moczopędnych pętlowych, hiponatremii lub zaburzeniach czynności nerek.³

Należy zachować szczególną ostrożność u osób z chorobą niedokrwienną serca lub zaburzeniami krążenia mózgowego, gdyż nadmierne obniżenie ciśnienia może skutkować zawałem mięśnia sercowego lub incydentem naczyniowo-mózgowym.⁴

Postępowanie w przypadku niedociśnienia

W razie wystąpienia hipotonii zaleca się:⁵

1. Ułożenie pacjenta w pozycji leżącej
2. Podanie 0,9% roztworu NaCl we wlewie dożylnym, jeśli to konieczne

Przejściowa hipotonia nie stanowi przeciwwskazania do dalszego stosowania leku. Kontynuacja leczenia jest zwykle możliwa po ustabilizowaniu ciśnienia krwi i zwiększeniu objętości płynów.⁶

U pacjentów z zastoinową niewydolnością serca może wystąpić obniżenie ciśnienia krwi niezależnie od wyjściowych wartości ciśnienia. Taka reakcja jest spodziewana i zazwyczaj nie wymaga przerwania terapii. Jeśli niedociśnienie staje się objawowe, może być konieczne zmniejszenie dawki lub zaprzestanie podawania kaptoprylu.⁷

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <40 ml/min) dawkę początkową kaptoprylu należy dostosować indywidualnie na podstawie wartości klirensu kreatyniny, a następnie modyfikować w zależności od odpowiedzi na leczenie. W tej grupie pacjentów rutynowo zaleca się monitorowanie stężeń potasu i kreatyniny w surowicy.⁸

U osób z objawową niewydolnością serca niedociśnienie po podaniu dawki początkowej inhibitorów ACE może prowadzić do pogorszenia czynności nerek, co może skutkować ostrą niewydolnością nerek (zwykle odwracalną).⁹

Zwężenie tętnic nerkowych

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z obustronnym zwężeniem tętnic nerkowych lub zwężeniem tętnicy jedynej czynnej nerki. U tych osób może dojść do zwiększenia stężenia mocznika i kreatyniny w surowicy, zazwyczaj odwracalnego po zakończeniu leczenia. W przypadku współistniejącego nadciśnienia naczyniowo-nerkowego ryzyko ciężkiego niedociśnienia i niewydolności nerek jest znacznie podwyższone.¹⁰

Leczenie w takich przypadkach należy rozpoczynać:¹¹

• Pod ścisłym nadzorem lekarza
• Z zastosowaniem małych dawek początkowych
• Z ostrożnym zwiększaniem dawki

Jednoczesne stosowanie leków moczopędnych może zwiększać ryzyko powikłań. W takich sytuacjach zaleca się przerwanie podawania diuretyków i ścisłe monitorowanie czynności nerek przez pierwsze tygodnie leczenia kaptoprylem.¹²

Także u pacjentów z nadciśnieniem bez wcześniej rozpoznanej choroby naczyniowej nerek może dojść do zwiększenia stężenia mocznika i kreatyniny, szczególnie gdy kaptopryl podawany jest jednocześnie z lekiem moczopędnym. W takich przypadkach może być konieczna modyfikacja dawkowania diuretyku i/lub kaptoprylu.¹³

Białkomocz

Białkomocz może wystąpić podczas leczenia kaptoprylem, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami czynności nerek lub stosujących duże dawki inhibitorów ACE. U około 0,7% pacjentów przyjmujących kaptopryl obserwowano wydalanie białka z moczem większe niż 1 g na dobę.¹⁴

Zespół nerczycowy rozwinął się u około 1/5 pacjentów z białkomoczem. W większości przypadków białkomocz zmniejszał się lub ustępował w ciągu 6 miesięcy, niezależnie od kontynuacji leczenia. Parametry czynności nerek (stężenie azotu mocznikowego i kreatyniny) rzadko ulegają zmianie u pacjentów z białkomoczem.¹⁵

U pacjentów z chorobami nerek należy oznaczać stężenie białka w moczu przed rozpoczęciem leczenia oraz regularnie w trakcie terapii.¹⁶

Pacjenci poddawani hemodializie

U pacjentów dializowanych z użyciem błon filtracyjnych o dużej przepuszczalności, którzy jednocześnie przyjmują inhibitory ACE, istnieje ryzyko wystąpienia reakcji rzekomoanafilaktycznych. W takiej sytuacji należy rozważyć zastosowanie innego rodzaju błon dializacyjnych lub zmianę leku przeciwnadciśnieniowego na preparat z innej grupy.¹⁷

Stan po przeszczepieniu nerki

Należy zaznaczyć, że brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania kaptoprylu u pacjentów po niedawno przebytym przeszczepieniu nerki.¹⁸

Zwężenie zastawki aortalnej i mitralnej/kardiomiopatia przerostowa

Kaptopryl, podobnie jak inne inhibitory konwertazy angiotensyny, należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów ze zwężeniem zastawki mitralnej oraz zwężeniem drogi odpływu z lewej komory, jak ma to miejsce w przypadku:¹⁹

• Zwężenia zastawki aortalnej
• Kardiomiopatii przerostowej

Nadwrażliwość/obrzęk naczynioruchowy

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE, w tym kaptoprylem, obserwowano rzadkie przypadki obrzęku naczynioruchowego twarzy, kończyn, warg, błon śluzowych, języka, głośni i/lub krtani. Objawy te mogą wystąpić w dowolnym momencie terapii.²⁰

W przypadku wystąpienia obrzęku naczynioruchowego:²¹

• Należy natychmiast przerwać podawanie kaptoprylu
• Rozpocząć odpowiednią obserwację pacjenta do całkowitego ustąpienia objawów

Gdy obrzęk obejmuje tylko twarz i wargi, zaburzenia zwykle ustępują samoistnie, chociaż pomocne może być zastosowanie leków przeciwhistaminowych.²²

Obrzęk naczynioruchowy krtani może zagrażać życiu. Jeśli obrzęk obejmuje język, głośnię lub krtań, co może powodować niedrożność dróg oddechowych, należy natychmiast wdrożyć leczenie doraźne, w tym:²³

• Podanie adrenaliny
• Zapewnienie drożności dróg oddechowych

Pacjent powinien pozostawać pod ścisłym nadzorem medycznym do czasu całkowitego i trwałego ustąpienia objawów.²⁴

Ryzyko obrzęku naczynioruchowego jest zwiększone u:²⁵

• Pacjentów rasy czarnej w porównaniu do pacjentów innych ras
• Osób z wywiadem obrzęku naczynioruchowego niezwiązanego z przyjmowaniem inhibitorów ACE

Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE (w tym kaptoprylu) z lekiem złożonym zawierającym sakubitryl i walsartan ze względu na zwiększone ryzyko obrzęku naczynioruchowego. Należy zachować odpowiedni odstęp czasowy:²⁶

• Nie rozpoczynać leczenia sakubitrylem/walsartanem wcześniej niż 36 godzin od ostatniej dawki kaptoprylu
• Nie rozpoczynać leczenia kaptoprylem wcześniej niż 36 godzin od ostatniej dawki sakubitrylu/walsartanu

Zwiększone ryzyko obrzęku naczynioruchowego występuje również przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów ACE z:²⁷

• Racekadotrylem
• Inhibitorami mTOR (np. syrolimusem, ewerolimusem, temsyrolimusem)
• Wildagliptyną

Należy zachować ostrożność rozpoczynając leczenie tymi lekami u pacjentów przyjmujących inhibitor ACE.²⁸

Reakcje rzekomoanafilaktyczne

Podczas aferez lipoprotein o małej gęstości (LDL) z użyciem siarczanu dekstranu u pacjentów przyjmujących inhibitory ACE obserwowano rzadko występujące, zagrażające życiu reakcje rzekomoanafilaktyczne. Można im zapobiec poprzez czasowe odstawienie inhibitora ACE przed kolejnymi zabiegami aferezy.²⁹

Podobne reakcje obserwowano u pacjentów przyjmujących inhibitory ACE podczas leczenia odczulającego (np. jadem owadów błonkoskrzydłych). Reakcjom tym można zapobiec poprzez czasowe odstawienie inhibitorów ACE, jednak mogą one wystąpić ponownie po przypadkowym wznowieniu leczenia.³⁰

Niewydolność wątroby

Stosowanie inhibitorów ACE wiązało się rzadko z zespołem rozpoczynającym się od żółtaczki cholestatycznej, prowadzącym do piorunującej martwicy wątroby, a nawet zgonu. Mechanizm tego zespołu nie jest znany.³¹

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE, u których rozwinie się żółtaczka lub wystąpi istotny wzrost aktywności enzymów wątrobowych, należy przerwać stosowanie inhibitorów ACE i rozpocząć odpowiednie postępowanie medyczne.³²

Zaburzenia hematologiczne

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE obserwowano:³³

• Neutropenię/agranulocytozę
• Małopłytkowość
• Niedokrwistość

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek i bez innych czynników ryzyka neutropenia występuje rzadko. Kaptopryl należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów z:³⁴

• Kolagenozą naczyń
• Otrzymujących leki immunosupresyjne
• Przyjmujących allopurynol lub prokainamid
• U których współistnieją powyższe czynniki, zwłaszcza przy towarzyszących zaburzeniach czynności nerek

U niektórych z tych pacjentów mogą rozwinąć się ciężkie infekcje, czasem oporne na intensywną antybiotykoterapię. W przypadku stosowania kaptoprylu u takich pacjentów zaleca się okresowe kontrole liczby białych krwinek. Pacjentów należy poinstruować, aby zgłaszali wszelkie objawy infekcji.³⁵

Różnice rasowe w skuteczności

Inhibitory ACE, w tym kaptopryl:³⁶

• Częściej powodują obrzęk naczynioruchowy u pacjentów rasy czarnej niż u pacjentów innych ras
• Mogą być mniej skuteczne w obniżaniu ciśnienia u pacjentów rasy czarnej, prawdopodobnie z powodu niskiej aktywności reninowej osocza obserwowanej w tej populacji pacjentów z nadciśnieniem tętniczym³⁷

Kaszel

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE może wystąpić suchy, uporczywy kaszel, który ustępuje po odstawieniu leku. W diagnostyce różnicowej kaszlu należy uwzględnić podłoże jatrogenne związane ze stosowaniem inhibitorów ACE.³⁸

Zabiegi chirurgiczne/znieczulenie

U pacjentów poddawanych dużym zabiegom chirurgicznym lub znieczuleniu środkami powodującymi niedociśnienie, kaptopryl może blokować powstawanie angiotensyny II wtórnie do kompensacyjnego uwalniania reniny. W przypadku wystąpienia niedociśnienia z tego powodu, można je skorygować przez zwiększenie objętości wewnątrznaczyniowej.³⁹

Podawanie kaptoprylu należy przerwać na jeden dzień przed planowanym zabiegiem operacyjnym.⁴⁰

Hiperkaliemia

Inhibitory ACE mogą powodować hiperkaliemię z powodu hamowania uwalniania aldosteronu. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek efekt ten jest zwykle nieistotny klinicznie.⁴¹

Zwiększone ryzyko hiperkaliemii występuje u pacjentów z:⁴²

• Zaburzeniami czynności nerek
• Cukrzycą
• Hipoaldosteronizmem
• Przyjmujących suplementy potasu (w tym substytuty soli kuchennej)
• Stosujących leki moczopędne oszczędzające potas
• Otrzymujących heparynę
• Leczonych trimetoprimem lub kotrimoksazolem
• Przyjmujących antagonistów aldosteronu lub antagonistów receptora angiotensyny II

U pacjentów otrzymujących inhibitory ACE należy ostrożnie stosować leki moczopędne oszczędzające potas i antagonistów receptora angiotensyny II, a także regularnie kontrolować stężenie potasu w surowicy oraz czynność nerek.⁴³

Pacjenci z cukrzycą

U pacjentów z cukrzycą leczonych doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną należy ściśle monitorować stężenie glukozy we krwi podczas pierwszego miesiąca terapii inhibitorem ACE.⁴⁴

Interakcje lekowe

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania kaptoprylu z:⁴⁵

• Litem
• Lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas
• Suplementami potasu
• Substytutami soli zawierającymi potas

Ciąża

Nie należy rozpoczynać leczenia inhibitorami ACE podczas ciąży. U pacjentek planujących ciążę zaleca się zastosowanie innych leków przeciwnadciśnieniowych o potwierdzonym profilu bezpieczeństwa w ciąży. W przypadku potwierdzenia ciąży należy natychmiast przerwać stosowanie inhibitorów ACE i, jeśli to konieczne, wdrożyć alternatywne leczenie.⁴⁶

Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron (RAA)

Istnieją dowody wskazujące, że jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II (AIIRA) lub aliskirenu zwiększa ryzyko:⁴⁷

• Niedociśnienia
• Hiperkaliemii
• Zaburzeń czynności nerek (w tym ostrej niewydolności nerek)

W związku z tym nie zaleca się podwójnej blokady układu RAA. Jeśli jest ona absolutnie konieczna, powinna być prowadzona wyłącznie pod nadzorem specjalisty, z ścisłym monitorowaniem:⁴⁸

• Czynności nerek
• Stężenia elektrolitów
• Ciśnienia tętniczego krwi

U pacjentów z nefropatią cukrzycową nie należy jednocześnie stosować inhibitorów ACE i antagonistów receptora angiotensyny II.⁴⁹

Zawartość laktozy

Produkt leczniczy Captopril Jelfa zawiera laktozę. Nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.⁵⁰

Zawartość sodu

Produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w jednej tabletce, co oznacza, że jest praktycznie „wolny od sodu”.⁵¹