Charakterystyka farmakodynamiczna bisoprololu

Bisoprolol należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych leków beta-adrenolitycznych (Kod ATC: C07AB07). Jest to substancja o wysokiej selektywności wobec receptorów beta-1-adrenergicznych, niewykazująca wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej ani działania stabilizującego błony komórkowe. Działanie farmakodynamiczne bisoprololu opiera się na specyficznym blokowaniu receptorów adrenergicznych z zachowaniem selektywności nawet poza terapeutycznym zakresem dawkowania.¹

Powinowactwo receptorowe

Istotną cechą bisoprololu jest jego minimalne powinowactwo do receptorów beta-2-adrenergicznych zlokalizowanych w mięśniach gładkich oskrzeli i naczyń krwionośnych. Lek wykazuje również niewielkie oddziaływanie na receptory beta-2 uczestniczące w procesach metabolicznych. Ta charakterystyka farmakodynamiczna sprawia, że bisoprolol zazwyczaj nie wywiera istotnego wpływu na opór w drogach oddechowych ani na procesy metaboliczne zależne od aktywacji receptorów beta-2.²

Mechanizm działania w różnych wskazaniach

Bisoprolol znajduje zastosowanie w trzech głównych wskazaniach terapeutycznych: nadciśnieniu tętniczym, dławicy piersiowej oraz niewydolności serca. W każdym z tych stanów klinicznych mechanizm działania wykazuje pewne odrębności.³

Działanie przeciwnadciśnieniowe

Dokładny mechanizm działania hipotensyjnego bisoprololu, podobnie jak innych leków beta-1-adrenolitycznych, nie został w pełni wyjaśniony. Zaobserwowano jednak, że bisoprolol wywołuje znaczące zmniejszenie aktywności reninowej osocza, co może częściowo tłumaczyć jego działanie obniżające ciśnienie tętnicze. Efekt hipotensyjny wynika również z redukcji pojemności minutowej serca oraz hamowania aktywności układu współczulnego.⁴

Działanie przeciwdławicowe

W dławicy piersiowej mechanizm działania bisoprololu opiera się na blokowaniu receptorów beta-adrenergicznych w sercu, co prowadzi do hamowania odpowiedzi na pobudzenie współczulne. Efekt terapeutyczny obejmuje:

• Zwolnienie akcji serca – zmniejszenie zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen
• Zmniejszenie kurczliwości mięśnia sercowego – redukcja pracy serca
• Zmniejszenie zapotrzebowania energetycznego miokardium

Działania te powodują łącznie znaczącą redukcję zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen, co odpowiada za efekt przeciwdławicowy.⁵

Działanie w niewydolności serca

W przewlekłej niewydolności serca bisoprolol wywiera złożone działanie terapeutyczne. Podczas stosowania doraźnego u pacjentów z chorobą wieńcową bez przewlekłej niewydolności serca, lek powoduje:

• Zwolnienie czynności serca
• Zmniejszenie objętości wyrzutowej
• Redukcję pojemności minutowej
• Zmniejszenie zużycia tlenu przez mięsień sercowy

Przy długotrwałym stosowaniu, początkowo zwiększony opór obwodowy ulega stopniowemu zmniejszeniu, co przyczynia się do poprawy hemodynamiki krążenia.⁶

Badania kliniczne potwierdzające skuteczność

Badanie CIBIS II

Skuteczność bisoprololu w leczeniu niewydolności serca została potwierdzona w badaniu klinicznym CIBIS II, które objęło łącznie 2647 pacjentów ze stabilną, objawową niewydolnością skurczową serca. Charakterystyka populacji badanej obejmowała:

• 83% pacjentów (n=2202) w klasie III według NYHA
• 17% pacjentów (n=445) w klasie IV według NYHA
• Frakcja wyrzutowa lewej komory ≤35% potwierdzona badaniem echokardiograficznym

Wyniki tego badania wykazały istotne korzyści kliniczne, w tym:⁷

Ponadto wykazano znaczącą poprawę stanu czynnościowego pacjentów według klasyfikacji NYHA. W trakcie rozpoczynania terapii bisoprololem oraz zwiększania jego dawki zanotowano przypadki hospitalizacji z powodu: bradykardii (0,53%), niedociśnienia tętniczego (0,23%) i ostrej dekompensacji (4,97%). Częstość tych zdarzeń była porównywalna lub niższa niż w grupie placebo (odpowiednio 0%, 0,3% i 6,74%). W całym okresie badania zaobserwowano 20 przypadków udarów mózgu prowadzących do zgonu lub inwalidztwa w grupie bisoprololu w porównaniu z 15 przypadkami w grupie placebo.⁸

Badanie CIBIS III

W badaniu CIBIS III uczestniczyło 1010 pacjentów w wieku ≥65 lat z łagodną do umiarkowanej przewlekłą niewydolnością serca. Kryteria włączenia obejmowały:

• Niewydolność serca w klasie II lub III według NYHA
• Frakcja wyrzutowa lewej komory ≤35%
• Brak wcześniejszego leczenia inhibitorami ACE, lekami beta-adrenolitycznymi lub antagonistami receptora angiotensyny

Protokół badania przewidywał 6-miesięczny okres początkowego leczenia bisoprololem lub enalaprylem, a następnie leczenie skojarzone tymi lekami przez 6 do 24 miesięcy. W grupie pacjentów otrzymujących bisoprolol jako pierwszy lek zaobserwowano zwiększoną tendencję do nasilenia przewlekłej niewydolności serca w początkowym okresie terapii.⁹

Analiza per protocol nie wykazała, aby rozpoczynanie terapii od bisoprololu było gorsze w porównaniu z rozpoczynaniem od enalaprilu. Złożony punkt końcowy obejmujący zgon i hospitalizację na zakończenie badania wystąpił ze zbliżoną częstością w obu grupach (32,4% w grupie bisoprololu vs. 33,1% w grupie enalaprilu). Wyniki tego badania potwierdzają możliwość stosowania bisoprololu u osób w podeszłym wieku z przewlekłą niewydolnością serca o nasileniu łagodnym do umiarkowanego.¹⁰