Właściwości farmakodynamiczne leku Avamina SR

Avamina SR należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w cukrzycy, a dokładniej do leków hipoglikemizujących innych niż insuliny, będąc pochodną biguanidu (kod ATC: A10BA02). Preparat ten występuje w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu w trzech dawkach: 500 mg, 750 mg oraz 1000 mg chlorowodorku metforminy, co odpowiada odpowiednio 390 mg, 585 mg i 780 mg metforminy.¹

Mechanizm działania

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym z grupy pochodnych biguanidów, którego głównym efektem jest zmniejszanie stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Co istotne, metformina nie stymuluje wydzielania insuliny, dzięki czemu nie wywołuje hipoglikemii, co stanowi jej znaczącą przewagę kliniczną nad wieloma innymi lekami przeciwcukrzycowymi.²

Przeciwcukrzycowe działanie metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach:³

• Redukcja wytwarzania glukozy w wątrobie – metformina hamuje procesy glukoneogenezy (syntezy glukozy z substratów niecukrowych) oraz glikogenolizy (rozkładu glikogenu z uwolnieniem glukozy), co skutkuje obniżeniem produkcji glukozy przez wątrobę⁴
• Poprawa insulinowrażliwości mięśni – lek zwiększa wrażliwość tkanek obwodowych, szczególnie mięśni szkieletowych, na działanie insuliny, co prowadzi do poprawy wychwytu glukozy z krwi i jej efektywniejszego wykorzystania⁵
• Spowolnienie wchłaniania glukozy – metformina opóźnia absorpcję glukozy w jelicie, co pozwala na bardziej fizjologiczne zmiany stężenia glukozy po posiłku⁶

Na poziomie komórkowym metformina wykazuje dodatkowe działania: pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu, co wpływa korzystnie na procesy gromadzenia glukozy w postaci zapasowej.⁷ Ponadto, znacząco zwiększa zdolności transportowe wszystkich poznanych dotychczas typów transporterów glukozy przez błony komórkowe (GLUTs – ang. glucose transporters), co również przyczynia się do lepszego wykorzystania glukozy przez tkanki.⁸

Działanie farmakodynamiczne

W trakcie badań klinicznych zaobserwowano, że stosowanie metforminy wiązało się albo ze stabilizacją masy ciała pacjentów, albo z jej niewielkim obniżeniem, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną, szczególnie istotną u pacjentów z cukrzycą typu 2, u których nadwaga czy otyłość są częstymi problemami towarzyszącymi.⁹

Poza wpływem na gospodarkę węglowodanową, metformina wywiera korzystny wpływ na metabolizm lipidów. W kontrolowanych badaniach klinicznych o średnim i długim okresie obserwacji wykazano, że metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, stosowana w dawkach terapeutycznych, skutecznie obniża stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów.¹⁰ Te właściwości mają istotne znaczenie w redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjentów z cukrzycą.

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Istotne dowody na długoterminową skuteczność metforminy dostarczyło prospektywne, randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study), które oceniało efekty intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą.¹¹ Badanie to wykazało, że stosowanie metforminy jako leku pierwszego rzutu po nieskutecznym leczeniu samą dietą przynosi szereg korzyści klinicznych:

Analiza wyników badania UKPDS u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznym leczeniu samą dietą wykazała:¹²

• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych – w grupie leczonej metforminą odnotowano 29,8 zdarzeń na 1000 pacjentolat, podczas gdy w grupie leczonej tylko dietą było to 43,3 zdarzeń na 1000 pacjentolat (p=0,0023). W porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń na 1000 pacjentolat) różnica również była statystycznie istotna (p=0,0034)¹³
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą – w grupie metforminy obserwowano 7,5 zdarzeń na 1000 pacjentolat, natomiast w grupie leczonej tylko dietą aż 12,7 zdarzeń na 1000 pacjentolat (p=0,017)¹⁴
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej – w grupie metforminy odnotowano 13,5 zdarzeń na 1000 pacjentolat, w porównaniu z 20,6 zdarzeniami w grupie leczonej tylko dietą (p=0,011) oraz 18,9 zdarzeniami w łącznej analizie grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (p=0,021)¹⁵
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego – w grupie leczonej metforminą stwierdzono 11 zdarzeń na 1000 pacjentolat, a w grupie leczonej samą dietą 18 zdarzeń na 1000 pacjentolat (p=0,01)¹⁶

Warto podkreślić, że w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika, nie wykazano istotnych korzyści dotyczących odległego rokowania pacjentów.¹⁷

Zastosowanie w innych wskazaniach

Metforminę stosowano eksperymentalnie u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1 w skojarzeniu z insuliną, jednak nie potwierdzono oficjalnie klinicznych korzyści takiego połączenia.¹⁸

Interesujące są wyniki badań klinicznych potwierdzające skuteczność metforminy u pacjentek z zespołem policystycznych jajników (PCOS). W tej grupie pacjentek metformina wykazuje korzystne działanie w następujących obszarach:¹⁹

• Redukcja nasilenia zmian skórnych charakterystycznych dla PCOS, takich jak trądzik i hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego)²⁰
• Normalizacja cykli miesiączkowych – metformina przyczynia się do regularyzacji występowania i regularności cyklów miesięcznych u kobiet z PCOS²¹
• Poprawa płodności – lek wspomaga indukcję owulacji oraz zwiększa częstość występowania owulacji, co może mieć pozytywny wpływ na płodność kobiet z PCOS²²