Działania niepożądane leku Aryfrenix

Aryfrenix to lek zawierający arypiprazol, substancję czynną stosowaną m.in. w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I. Jak każdy lek, Aryfrenix może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia profil bezpieczeństwa leku, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka związanego z jego stosowaniem.¹

Profil bezpieczeństwa ogólny

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były akatyzja (niepokój ruchowy) i nudności, występujące u ponad 3% pacjentów przyjmujących arypiprazol doustnie. Profil bezpieczeństwa leku różni się nieznacznie w populacji dorosłych w porównaniu z młodzieżą, a także w zależności od leczonego schorzenia.²

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Jednym z istotnych aspektów bezpieczeństwa stosowania arypiprazolu są objawy pozapiramidowe (EPS). W długotrwałym 52-tygodniowym badaniu u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem objawy te występowały rzadziej (25,8%) w porównaniu do pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). W przypadku pacjentów z epizodami maniakalnymi w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, w 12-tygodniowym badaniu kontrolowanym, częstość występowania EPS wynosiła 23,5% u pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% u pacjentów leczonych haloperydolem.³

Do objawów pozapiramidowych zaliczamy:

• Parkinsonizm – sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe
• Akatyzja – subiektywne uczucie niepokoju ruchowego połączone z niemożnością pozostania w bezruchu
• Dystonia – nieprawidłowe, długotrwałe skurcze grup mięśniowych
• Dyskineza – mimowolne, niekontrolowane ruchy

Akatyzja

Akatyzja jest jednym z najczęściej występujących działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem. W kontrolowanych placebo badaniach u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi częstość jej występowania wynosiła 12,1% w grupie przyjmującej arypiprazol w porównaniu do 3,2% w grupie placebo. U pacjentów ze schizofrenią analogiczne wartości wynosiły odpowiednio 6,2% i 3,0%.⁴

Dystonia

Dystonia jako efekt klasy terapeutycznej może wystąpić u wrażliwych pacjentów już w pierwszych dniach leczenia. Objawia się długotrwałymi, nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, które mogą obejmować:

• Skurcze mięśni szyi (czasem prowadzące do uczucia ucisku w gardle)
• Trudności z przełykaniem
• Trudności z oddychaniem
• Zaburzenia ruchów języka

Pomimo że objawy te mogą pojawić się po zastosowaniu małych dawek, występują częściej i z większym nasileniem podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w dużych dawkach. Zwiększone ryzyko wystąpienia ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn oraz w młodszych grupach wiekowych.⁵

Zmiany poziomów prolaktyny

W czasie badań klinicznych i po wprowadzeniu arypiprazolu do obrotu obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do pomiarów początkowych. Warto zwrócić uwagę, że w populacji młodzieży (zarówno ze schizofrenią, jak i z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym) odnotowano liczne przypadki obniżonego poziomu prolaktyny.⁶

W przypadku młodzieży ze schizofrenią leczonej arypiprazolem do 2 lat, małe stężenie prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (< 3 ng/ml) i 48,3% chłopców (< 2 ng/ml). W grupie młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym (od 10 do 17 lat), leczonej do 30 tygodni, przypadki niskiego stężenia prolaktyny u dziewcząt i chłopców wynosiły odpowiednio 28,0% i 53,3%.<sup data-drug="Aryfrenix" data-section="Działania niepożądane" title="W zebranej populacji młodzieży (od 13 do 17 lat) ze schizofrenią, leczonej do 2 lat, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (< 3 ng/ml) i 48,3% chłopców (< 2 ng/ml). […] W populacji dzieci i młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym (od 10 do 17 lat), leczonych do 30 tygodni, przypadki niskiego stężenia prolaktyny w surowicy u dziewcząt (< 3 ng/ml) i chłopców (7

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem mogą wystąpić zaburzenia kontroli impulsów, takie jak:

• Patologiczne uzależnienie od hazardu
• Hiperseksualność
• Kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy
• Obżarstwo lub kompulsywne objadanie się

Objawy te wymagają szczególnej uwagi lekarza prowadzącego, gdyż mogą prowadzić do poważnych konsekwencji społecznych i psychologicznych.⁸

Różnice w profilu bezpieczeństwa u młodzieży

Profil bezpieczeństwa leku Aryfrenix u młodzieży różni się w pewnych aspektach od profilu u dorosłych. U młodzieży ze schizofrenią (13-17 lat) w porównaniu do dorosłych częściej obserwowano:

• Senność/sedację (bardzo często ≥ 1/10)
• Zaburzenia pozapiramidowe (bardzo często ≥ 1/10)
• Suchość w jamie ustnej (często ≥ 1/100, < 1/10)
• Zwiększony apetyt (często ≥ 1/100, < 1/10)
• Niedociśnienie ortostatyczne (często ≥ 1/100, < 1/10)

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (13 lat i starszej) bardzo często (≥ 1/10) występowały: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%). Często (≥ 1/100, < 1/10) raportowano również: ból w nadbrzuszu, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni i dyskinezę.<sup data-drug="Aryfrenix" data-section="Działania niepożądane" title="Dzieci i młodzież. Schizofrenia u młodzieży w wieku 15 lat i starszej W krótkoterminowym badaniu z kontrolą placebo, w którym udział wzięło 302 nastolatków (od 13 do 17 lat) ze schizofrenią, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u młodzieży otrzymującej arypiprazol niż u dorosłych otrzymujących arypiprazol (i częściej niż placebo): senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10), oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne były zgłaszane często (≥ 1/100, 9

Warto zauważyć, że niektóre działania niepożądane wykazywały zależność od dawki. Na przykład, częstość występowania zaburzeń pozapiramidowych wynosiła 9,1% dla dawki 10 mg, 28,8% dla dawki 30 mg i 1,7% dla placebo. Podobnie, akatyzja występowała z częstością 12,1% dla dawki 10 mg, 20,3% dla dawki 30 mg i 1,7% dla placebo.¹⁰

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem arypiprazolu, sklasyfikowanych według układów i narządów oraz częstości występowania.¹¹

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Porównania między grupami pacjentów otrzymującymi arypiprazol i placebo nie wykazały istotnych klinicznie różnic w zakresie rutynowych parametrów laboratoryjnych oraz lipidów. U 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem obserwowano ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹²

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl¹³

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁴