Właściwości farmakodynamiczne leku Ampicillin Adamed

Ampicylina należy do grupy farmakoterapeutycznej penicylin o szerokim spektrum działania, oznaczonej kodem ATC: J01CA01. Jest to półsyntetyczna penicylina wykazująca szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego, stosowana w postaci ampicyliny sodowej w ilości odpowiadającej 500 mg ampicyliny w każdej fiolce.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania ampicyliny opiera się na blokowaniu biosyntezy ściany komórkowej bakterii. Proces ten zachodzi przy wykorzystaniu białek wiążących penicyliny (PBP – ang. Penicillin Binding Proteins) oraz aktywacji określonych enzymów bakteryjnych, w tym autolizyn i hydrolaz mureiny. Zaburzenie procesu biosyntezy ściany komórkowej prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej.²

Zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna (PK/PD)

Skuteczność ampicyliny jest przede wszystkim zależna od czasu, przez który stężenie substancji czynnej utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC – ang. Minimal Inhibitory Concentration) dla danego mikroorganizmu. Parametr ten jest kluczowy w projektowaniu schematów dawkowania ampicyliny, aby zapewnić optymalny efekt terapeutyczny.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na ampicylinę może rozwijać się na drodze kilku mechanizmów:

• Wytwarzanie przez bakterie beta-laktamaz – enzymów hydrolizujących pierścień beta-laktamowy penicyliny, co prowadzi do inaktywacji antybiotyku. Część z tych enzymów może być hamowana przez inhibitory beta-laktamaz, takie jak kwas klawulanowy.⁴
• Wytwarzanie zmodyfikowanych białek PBP o zmniejszonym powinowactwie do antybiotyków beta-laktamowych.⁵
• Oporność często kodowana jest na plazmidach, co umożliwia jej szybkie rozprzestrzenianie się między bakteriami.⁶

Istotną cechą oporności na ampicylinę jest możliwość występowania oporności krzyżowej na inne antybiotyki beta-laktamowe, w tym inne penicyliny oraz cefalosporyny.⁷

Rozpowszechnienie oporności

Rozpowszechnienie oporności bakterii na ampicylinę wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. Aby zapewnić odpowiednią skuteczność terapii, przed zastosowaniem leku zaleca się uzyskanie aktualnych danych dotyczących lokalnej oporności z miejscowego laboratorium mikrobiologicznego.⁸

Wartości graniczne wrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) określa wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla poszczególnych mikroorganizmów. Poniżej przedstawiono aktualne wartości graniczne zgodnie z wersją 12.0 EUCAST, obowiązującą od 01.01.2022.⁹

Wrażliwość in vitro mikroorganizmów na ampicylinę

Na podstawie badań mikrobiologicznych wyróżnia się trzy główne kategorie mikroorganizmów w zależności od ich wrażliwości na ampicylinę:¹⁰

1. Szczepy zwykle wrażliwe

Do tej grupy zaliczamy:¹¹

• Pneumococcus spp. (pneumokoki) – ważne patogeny układu oddechowego, powodujące zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Streptococcus spp. (paciorkowce) – powodujące m.in. zapalenie gardła, szkarlatynę, zakażenia skóry
• Enterococcus spp. (enterokoki) – odpowiedzialne często za zakażenia układu moczowego i zakażenia wewnątrzbrzuszne
• Listeria monocytogenes – patogen powodujący listeriozę, szczególnie niebezpieczny dla osób z obniżoną odpornością
• Meningococcus spp. (meningokoki) – mogące powodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznicę
• Haemophilus influenzae – odpowiedzialny za zakażenia układu oddechowego, zapalenie ucha środkowego i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Proteus mirabilis – często powodujący zakażenia układu moczowego
• Paciorkowce beztlenowe i Peptostreptococcus spp. – spotykane w zakażeniach mieszanych, m.in. w zakażeniach tkanek miękkich

2. Szczepy, w których może wystąpić problem oporności nabytej

W tej grupie znajdują się:¹²

• Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego i zakażeń wewnątrzbrzusznych, coraz częściej wykazująca oporność na ampicylinę
• Acinetobacter baumannii – patogen szpitalny powodujący m.in. zapalenie płuc, zakażenia ran i sepsy
• Haemophilus influenzae – coraz częściej obserwuje się szczepy wytwarzające beta-laktamazy

3. Mikroorganizmy o oporności naturalnej

Do tej grupy zaliczamy szereg patogenów, które z natury są oporne na działanie ampicyliny:¹³

• Staphylococcus spp. (gronkowce) – większość szczepów produkuje beta-laktamazy
• Moraxella catarrhalis – powszechny patogen układu oddechowego
• Bakterie z rodziny Enterobacterales, w tym:
  • Citrobacter spp.
  • Klebsiella spp.
  • Enterobacter spp.
  • Morganella morganii
  • Proteus vulgaris
  • Providencia spp.
  • Serratia spp.
• Pseudomonas aeruginosa – ważny patogen zakażeń szpitalnych
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionellozy
• Clostridium difficile – powodujący rzekomobłoniaste zapalenie jelit
• Bacteroides fragilis – beztlenowiec odpowiedzialny często za zakażenia wewnątrzbrzuszne
• Mycoplasma spp. – patogeny atypowe, nieposiadające ściany komórkowej
• Chlamydia spp. – patogeny wewnątrzkomórkowe

Częstotliwość występowania oporności

Analizując poziom oporności różnych patogenów na ampicylinę, można wyróżnić następujące tendencje:¹⁴

• Oporność o niskiej częstości (1-10%) obserwuje się w przypadku:
  • Pneumococcus spp. (pneumokoki) – chociaż w niektórych regionach geograficznych odsetek szczepów opornych może być wyższy
  • Enterococcus faecalis – jeden z gatunków enterokoków, nadal stosunkowo wrażliwy na ampicylinę
• Oporność jest częsta (występuje w wysokim odsetku szczepów) w przypadku:
  • Enterococcus faecium – drugi klinicznie istotny gatunek enterokoków, znacznie częściej oporny niż E. faecalis
  • Haemophilus influenzae – znaczny odsetek szczepów produkuje beta-laktamazy
  • Enterobacterales – większość bakterii z tej rodziny wykazuje wysoki poziom oporności na ampicylinę