Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

Alfuzosyna chlorowodorek (Alfabax, 10 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu) należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów receptora alfa-adrenergicznego, oznaczonej kodem ATC: G04C A01. Ten lek jest stosowany przede wszystkim w leczeniu zaburzeń związanych z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, gdzie wykazuje specyficzne działanie farmakodynamiczne na dolne drogi moczowe.¹

Mechanizm działania alfuzosyny

W patofizjologii łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH) występują dwa kluczowe elementy: powiększenie gruczołu oraz wzmożona aktywność układu współczulnego. Z histologicznego punktu widzenia charakterystyczny jest głównie rozrost części zrębowej gruczołu, która stanowi około 30% tkanki mięśni gładkich. Przeszkoda podpęcherzowa ma charakter zarówno mechaniczny, jak i czynnościowy – ten drugi komponent jest związany z napięciem mięśni gładkich regulowanym przez receptory alfa-1-adrenergiczne. Pobudzenie tych receptorów powoduje zwiększenie napięcia mięśni gładkich trójkąta pęcherza moczowego, cewki moczowej i prostaty, co skutkuje zwiększonym oporem podczas mikcji.²

Alfuzosyna, będąca pochodną chinazoliny stosowaną doustnie, działa jako wybiórczy antagonista postsynaptycznych receptorów alfa-1-adrenergicznych. Badania in vitro potwierdziły selektywne powinowactwo alfuzosyny do receptorów alfa-1 zlokalizowanych w trójkącie pęcherza moczowego, cewce moczowej oraz gruczole krokowym.³

Badania przedkliniczne

W badaniach in vivo przeprowadzonych na modelach zwierzęcych wykazano, że alfuzosyna zmniejsza ciśnienie wewnątrz cewki moczowej, co prowadzi do redukcji oporu podczas mikcji. Ponadto udowodniono, że substancja ta wykazuje wybiórczy wpływ na drogi moczowe pod względem czynnościowym.⁴

Skuteczność kliniczna

Wpływ na objawy BPH

Badania kliniczne potwierdziły, że alfuzosyna powoduje istotną poprawę objawów ze strony dolnego odcinka dróg moczowych związanych z przeszkodą podpęcherzową spowodowaną rozrostem gruczołu krokowego. Jednocześnie lek może wywoływać niewielki spadek ciśnienia tętniczego krwi. Co istotne, poprawa przepływu moczu pojawia się stosunkowo szybko – już po 1-2 dniach stosowania terapii.⁵

Badania urodynamiczne

Krótkotrwałe badania urodynamiczne wykazały, że alfuzosyna efektywnie zmniejsza przeszkodę podpęcherzową, co manifestuje się zwiększeniem przepływu moczu przy jednoczesnym obniżeniu ciśnienia w pęcherzu moczowym.⁶

Badania szczytowego przepływu moczu

W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych, gdzie dokonywano pomiaru szczytowej wartości przepływu (peak flow rate, PFR) w okresie 10-24 godzin po przyjęciu leku, u pacjentów leczonych alfuzosyną zaobserwowano istotny statystycznie wzrost PFR z 9,4 ml/s (SD 1,9) do 11,7 ml/s (3,9). Dla porównania, w grupie placebo wzrost wynosił z 9,2 ml/s (2,0) do 10,6 ml/s (3,3), przy wartości p = 0,03. Wyniki te potwierdzają, że skuteczne działanie alfuzosyny na przepływ moczu utrzymuje się przez całą dobę po przyjęciu leku.⁷

Działanie przeciwnadciśnieniowe

Poza głównym działaniem urologicznym, alfuzosyna wykazuje również umiarkowane działanie przeciwnadciśnieniowe, co wynika z jej mechanizmu blokowania receptorów alfa-adrenergicznych.⁸

Badanie ALFAUR – wpływ na ostre zatrzymanie moczu

Szczególnie istotne dla praktyki klinicznej są wyniki badania ALFAUR, w którym oceniano wpływ alfuzosyny na wznowienie mikcji u 357 mężczyzn powyżej 50. roku życia z pierwszym bolesnym epizodem ostrego zatrzymania moczu (AUR) w przebiegu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. Do badania kwalifikowano pacjentów z pozostałością mikcji od 500 do 1500 ml po założeniu cewnika i w ciągu pierwszej godziny po jego założeniu.⁹

Badanie ALFAUR miało charakter wieloośrodkowy, randomizowany, podwójnie zaślepiony, z dwiema grupami równoległymi, gdzie porównywano efekt stosowania 10 mg/dobę alfuzosyny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu z placebo. Ocenę wznowienia mikcji przeprowadzano 24 godziny po usunięciu cewnika, które następowało po co najmniej dwóch dniach leczenia alfuzosyną.¹⁰

Wyniki badania jednoznacznie wykazały, że leczenie alfuzosyną istotnie zwiększyło (p = 0,012) wskaźnik wznowienia mikcji po usunięciu cewnika u pacjentów z pierwszym epizodem AUR. W grupie otrzymującej alfuzosynę odnotowano 146 przypadków (61,9%) pomyślnego wznowienia mikcji, podczas gdy w grupie placebo tylko 58 przypadków (47,9%).¹¹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Należy podkreślić, że nie ma wskazań do stosowania alfuzosyny u dzieci w wieku od 2 do 16 lat.¹²

Przeprowadzono dwa badania kliniczne z udziałem 197 pacjentów pediatrycznych w wieku od 2 do 16 lat z podwyższonym ciśnieniem wycieku wypieracza (LPP, leak point pressure ≥40 cm H₂O) o etiologii neurologicznej. W tych badaniach stosowano dawki 0,1 mg/kg na dobę lub 0,2 mg/kg na dobę w postaciach leku odpowiednio dostosowanych dla dzieci. Jednakże skuteczność alfuzosyny chlorowodorku nie została potwierdzona w tej populacji pacjentów.¹³

Kluczowe właściwości farmakodynamiczne alfuzosyny