Złamanie ręki lub nadgarstka
Epidemiologia
Złamania ręki i nadgarstka stanowią istotny problem kliniczny, z dystalnym złamaniem kości promieniowej jako najczęstszym typem, odpowiadającym za około 18-25% wszystkich złamań kończyny górnej. Częstość ich występowania w populacji dorosłych wynosi od 23,6 do 165,3 na 100 000 osób rocznie, z rosnącą tendencją w krajach o niskim i średnim wskaźniku społeczno-demograficznym. Epidemiologia wykazuje bimodalny rozkład wiekowy: młodzi pacjenci doznają urazów wysokoenergetycznych, natomiast osoby starsze, zwłaszcza kobiety po 50. roku życia, doświadczają złamań osteoporotycznych, głównie w wyniku upadków z niewielkiej wysokości (FOOSH – Fall On Outstretched Hand). Czynniki ryzyka obejmują osteoporozę, płeć żeńską, rasę białą, otyłość, palenie tytoniu, wysokie stężenie fosforanów oraz udział w sportach wysokiego ryzyka. Złamania dystalnej części kości promieniowej dzielą się na pozastawowe (57-66%), częściowo stawowe (9-16%) i całkowicie stawowe (25-35%), a złamania kości łódeczkowatej stanowią 70% złamań nadgarstka. Urazy te generują znaczne koszty ekonomiczne (np. 83 mln euro w Holandii) oraz społeczne, prowadząc do trwałej utraty funkcji i zwiększonego ryzyka śmiertelności, zwłaszcza u osób powyżej 50 lat, gdzie złamania osteoporotyczne podnoszą ryzyko zgonu o około 50%.
Epidemiologia złamań ręki lub nadgarstka
Złamania ręki i nadgarstka to jedne z najczęstszych urazów układu mięśniowo-szkieletowego, stanowiące znaczący odsetek wszystkich złamań w populacji ogólnej. Złamania dystalnej części kości promieniowej są najczęstszymi złamaniami kończyny górnej i stanowią około 18% wszystkich złamań u dorosłych.1 Szacuje się, że częstość występowania tych złamań wynosi między 23,6 a 25,8 na 100 000 osób rocznie.2 Według innych badań częstość występowania złamań nadgarstka i przedramienia wynosi 165,3 na 100 000 osób populacji ogólnej.3
W Stanach Zjednoczonych złamania nadgarstka stanowią około jedną szóstą wszystkich złamań leczonych w oddziałach ratunkowych.4 W badaniu NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) wykazano, że częstość występowania złamań nadgarstka wśród Amerykanów w wieku 50 lat i starszych wynosi 12%.5 W samych Stanach Zjednoczonych rocznie odnotowuje się ponad 450 000 złamań dystalnej części kości promieniowej, a liczba ta stale rośnie.6
W latach 2001-2007 w szpitalnych oddziałach ratunkowych w USA leczono szacunkowo 1 045 008 dorosłych w wieku 50 lat i starszych z powodu złamań przedramienia i/lub nadgarstka związanych z upadkami. Z tej liczby około 80% (832 591) złamań wystąpiło u kobiet.7 Złamania nadgarstka stanowią około 25% wszystkich złamań kończyn i stają się coraz częstsze wraz z wiekiem, częściowo z powodu zwiększonego ryzyka upadków i częściowo z powodu osteoporozy.8
Trendy globalne
W skali globalnej częstość występowania urazów ręki uległa jedynie nieznacznemu zmniejszeniu od 1990 roku. W 2017 roku standaryzowana według wieku częstość występowania złamań ręki i nadgarstka wynosiła 179 na 100 000 osób.9 Niepokojący jest fakt, że w krajach o niskim i średnim wskaźniku społeczno-demograficznym (SDI) odnotowano wzrost częstości złamań i amputacji w ciągu ostatnich 27 lat, podczas gdy dostęp do specjalistycznej opieki chirurgicznej w tych regionach jest często ograniczony.10
W Holandii ogólna standaryzowana według wieku częstość występowania urazów kończyn górnych wzrosła o 13% w okresie 1986-2008, przy czym najwyraźniejszy wzrost odnotowano u pacjentów w wieku 60 lat i starszych.11 Urazy kończyn górnych stanowiły 42% wszystkich wizyt związanych z urazami na oddziałach ratunkowych, a złamania nadgarstka były najbardziej kosztownymi urazami, odpowiadającymi za 21% całkowitych kosztów leczenia urazów kończyn górnych u kobiet.12
Rozkład wieku i płci
Złamania ręki i nadgarstka występują w charakterystycznym bimodalnym rozkładzie wiekowym. Dotyczą one głównie dwóch grup: młodszych pacjentów, którzy doznają urazów wysokoenergetycznych (np. wypadki sportowe, wypadki komunikacyjne), oraz starszych pacjentów, zwłaszcza kobiet, które doznają złamań osteoporotycznych w wyniku upadków z niewielkiej wysokości.1314
U dzieci występowanie złamań ręki i nadgarstka jest podobne u obu płci, jednak szczyt występowania różni się nieznacznie: u dziewcząt przypada na 11 rok życia, a u chłopców na 14 rok życia.15 Złamania kości śródręcza są częściej obserwowane u dorosłych, natomiast złamania paliczków są częstsze u dzieci.16
U dorosłych częstość złamań ręki i nadgarstka u kobiet przewyższa częstość u mężczyzn w stosunku trzy do dwóch. Średni wiek wystąpienia złamania u dorosłych wynosi między 57 a 66 lat. Mężczyźni, którzy doznają złamań dystalnej części kości promieniowej, są zwykle młodsi, zazwyczaj w wieku 40 lat (w porównaniu do kobiet w wieku 60 lat).17
Interesującym zjawiskiem jest różnica w częstości występowania złamań nadgarstka w zależności od wieku i płci. Według badania NHANES, częstość złamań nadgarstka była wyższa u mężczyzn niż u kobiet (13,7% versus 8,7%, p = 0,023) w wieku poniżej 60 lat, ale wyższa u kobiet niż u mężczyzn w wieku powyżej 60 lat (14,3% versus 11,8%, p = 0,007).18
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano kilka istotnych czynników ryzyka złamań ręki i nadgarstka:
- Zmniejszona gęstość mineralna kości (osteopenia i osteoporoza) – szczególnie u osób starszych1920
- Płeć żeńska – zwłaszcza po menopauzie21
- Rasa biała22
- Historia rodzinna osteoporozy23
- Wczesna menopauza24
- Otyłość25
- Częste spożywanie alkoholu26
- Aktualne palenie tytoniu27
- Wysoki poziom fosforanów w surowicy28
- Udział w sportach wysokiego ryzyka (jazda na łyżworolkach, narciarstwo, snowboarding)29
Mechanizm urazów
Zdecydowana większość złamań ręki i nadgarstka jest wynikiem upadku na wyciągniętą rękę (FOOSH – Fall On OutStretched Hand). Ten mechanizm urazu stanowi około 90% wszystkich przypadków złamań nadgarstka.30 Gdy osoba traci równowagę, jej pierwszym odruchem jest wyciągnięcie rąk, aby zamortyzować upadek, co często prowadzi do nagłego obciążenia osiowego kości promieniowej i łokciowej.3132
Zgodnie z badaniem NHANES, dwiema głównymi przyczynami pierwszego złamania nadgarstka były upadek z wysokości stojącej (56%) lub upadek z dużej wysokości (34,8%).33 Urazy wysokoenergetyczne, takie jak wypadki samochodowe czy kolizje sportowe, stanowią około 10% złamań nadgarstka i częściej dotyczą młodszych pacjentów.3435
Warto zauważyć, że specyficzne okoliczności złamań mogą różnić się w zależności od podgrup populacyjnych. Badania wykazały istotne różnice w schematach urazów w zależności od płci, wieku, poziomu wykształcenia, grup religijnych i stopnia religijności.3637
Szczególne przyczyny złamań
Poza typowymi upadkami, istnieją również inne specyficzne sytuacje, które mogą prowadzić do złamań ręki lub nadgarstka:
- Zapasy na rękę – mogą prowadzić do złamań kości ramiennej, uszkodzeń tkanek miękkich, naczyń i nerwów, szczególnie nerwu promieniowego. W jednym z badań przeprowadzonych wśród 123 młodych żołnierzy ze złamaniami trzonu kości ramiennej, zapasy na rękę były przyczyną złamania w 65 (52,8%) przypadkach.3839
- Urazy przemysłowe – zwłaszcza urazy zmiażdżeniowe, częściej spotykane w obszarach miejskich40
- Urazy sportowe – szczególnie w sportach z potencjalnymi upadkami, takich jak jazda na rowerze, jazda na łyżwach i innych sportach na świeżym powietrzu41
Typy złamań
Złamania ręki i nadgarstka obejmują szeroki zakres uszkodzeń, od prostych, stabilnych pęknięć po złożone, niestabilne złamania z przemieszczeniem. Najczęstszym typem złamania jest złamanie dystalnej części kości promieniowej, które stanowi około 25% złamań u dzieci i około 20% złamań u starszych dorosłych.42
Morfologicznie złamania dystalnej części kości promieniowej można podzielić na trzy główne kategorie:43
- Złamania pozastawowe – stanowią 57% do 66% przypadków
- Złamania częściowo stawowe – stanowią 9% do 16% przypadków
- Złamania całkowicie stawowe – stanowią 25% do 35% przypadków
Niestabilne złamania metafizarne są dziesięciokrotnie częstsze niż ciężkie złamania stawowe.44 U dzieci często występują specyficzne typy złamań dystalnej części kości promieniowej, takie jak złamania typu torus (wybrzuszenie kory) i złamania typu „zielonej gałązki”.45
Złamania kości nadgarstka stanowią inną istotną kategorię, przy czym złamania kości łódeczkowatej są najczęstszym typem złamania kości nadgarstka, stanowiącym 70% złamań kości nadgarstka.46 U nastolatków i młodych dorosłych częściej występują urazy kości nadgarstka, zwłaszcza kości łódeczkowatej, podczas gdy wraz z wiekiem pacjenta złamania kości łódeczkowatej stają się mniej powszechne, a złamania dystalnej części kości promieniowej – częstsze.47
Najczęstsze specyficzne złamania
Wśród złamań ręki i nadgarstka najczęściej występują:48
- Złamanie dystalnej części kości promieniowej – złamanie blisko nadgarstka, często nazywane złamaniem Collesa
- Złamanie kości łódeczkowatej – małej kości w nadgarstku, podatnej na uszkodzenia przy upadku na wyciągniętą rękę
- Złamanie kości łokciowej – często występujące wraz ze złamaniami kości promieniowej
- Złamanie kości ramiennej – w części bliższej ramienia lub przy łokciu
- Złamanie łokcia – może obejmować wyrostek łokciowy lub głowę kości promieniowej, częste przy upadkach z bezpośrednim uderzeniem
Nadzór i monitorowanie złamań
Ze względu na wysoką częstość występowania złamań ręki i nadgarstka oraz ich znaczący wpływ na zdrowie publiczne, w wielu krajach wdrożono systemy nadzoru i monitorowania tych urazów. Przykłady takich systemów obejmują:
- National Electronic Injury Surveillance System All Injury Program – wykorzystywany w USA do szacowania wizyt w oddziałach ratunkowych związanych z urazami, w tym złamaniami przedramienia i nadgarstka49
- Swedish Fracture Register – krajowy rejestr złamań w Szwecji, który gromadzi dane o złamaniach dystalnej części kości promieniowej i kości nadgarstka50
- Global Burden of Disease Study – globalne badanie, które analizuje trendy w zakresie urazów ręki i nadgarstka na przestrzeni lat51
Niestety, w wielu krajach, w tym w Meksyku, brakuje kompleksowych rejestrów urazów ręki i nadgarstka, co utrudnia dokładne monitorowanie częstości występowania i charakterystyki tych złamań.52 Brak tych danych może hamować opracowywanie skutecznych programów profilaktycznych.
Nowoczesne technologie monitorowania
W ostatnich latach badacze zaczęli stosować modele wykrywania obiektów do wykrywania złamań, co jest popularnym tematem badawczym w dziedzinie widzenia komputerowego (CV). Opracowano aplikacje do wykrywania złamań nadgarstka u dzieci, które mają na celu pomoc chirurgom dziecięcym w interpretacji zdjęć rentgenowskich bez pomocy radiologa oraz zmniejszenie prawdopodobieństwa błędów w analizie zdjęć rentgenowskich.53 Według badań, odsetek błędnie zinterpretowanych zdjęć rentgenowskich sięga 26%, co podkreśla potrzebę zaawansowanych narzędzi diagnostycznych.54
Wpływ ekonomiczny i społeczny
Złamania ręki i nadgarstka wiążą się ze znacznymi kosztami ekonomicznymi i społecznymi. W Holandii całkowite koszty opieki zdrowotnej związane ze złamaniami nadgarstka wynosiły 83 miliony euro, co czyni je najdroższymi urazami do leczenia. Ponad 75% całkowitych kosztów można przypisać złamaniom, co czyni je najbardziej kosztownymi urazami.55
Złamania nadgarstka u osób starszych wiążą się z deformacją oraz znaczną i przedłużoną/trwałą utratą niezależności, szczególnie u pacjentów osłabionych.56 Badania wykazały, że kobiety ze złamaniami przedramienia lub nadgarstka, szczególnie te w wieku 80 lat i starsze, były bardziej narażone na pogorszenie funkcjonowania fizycznego niż kobiety bez takich złamań, niezależnie od wyjściowego poziomu funkcjonowania fizycznego.57
W rzeczywistości, w dużym badaniu z prospektywnymi pomiarami funkcjonowania fizycznego przez około 5 lat obserwacji, stwierdzono, że u kobiet, które doznały złamania przedramienia lub nadgarstka, prawdopodobieństwo pogorszenia funkcjonowania fizycznego było o 33% wyższe w porównaniu z kobietami bez złamania.58 Pogarszające się funkcjonowanie fizyczne zaobserwowano u 20,4% przypadków i 16,0% grupy kontrolnej.59
Co więcej, u osób starszych złamania wiążą się ze znacznie wyższym ryzykiem zgonu w ciągu roku. Złamanie osteoporotyczne zwiększa ryzyko przedwczesnego zgonu o około 50% zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.60 Jest to szczególnie niepokojące, biorąc pod uwagę, że około 80% wszystkich złamań występuje u osób w wieku powyżej 50 lat.61
Strategie profilaktyczne
Biorąc pod uwagę znaczny wpływ złamań ręki i nadgarstka na zdrowie publiczne, opracowano różne strategie profilaktyczne:
- Zapobieganie osteoporozie – poprzez odpowiednią dietę, suplementację wapnia i witaminy D oraz regularną aktywność fizyczną62
- Programy zapobiegania upadkom – szczególnie ważne dla osób starszych63
- Usługi łącznikowe ds. złamań – dla osób w wieku powyżej 50 lat, które doznały złamania ręki lub nadgarstka, w celu zapobiegania kolejnym złamaniom i utrzymania zdrowych kości64
- Programy profilaktyczne ukierunkowane na konkretne populacje – biorąc pod uwagę różnice w schematach urazów w różnych podgrupach populacji65
Wiadomo, że leczenie może zmniejszyć śmiertelność nawet o 28%, jednak obecnie aż 80% osób ze złamaniem nie otrzymuje wystarczającego leczenia.66 Wskazuje to na pilną potrzebę poprawy strategii leczenia i profilaktyki złamań ręki i nadgarstka.
Kierunki przyszłych badań
Mimo rosnącej liczby badań nad epidemiologią złamań ręki i nadgarstka, wciąż istnieje wiele obszarów wymagających dalszych badań:
- Dokładniejsze dane epidemiologiczne dotyczące złamań ręki i nadgarstka w różnych regionach geograficznych i grupach demograficznych67
- Lepsze zrozumienie długoterminowych trajektorii funkcjonowania fizycznego po złamaniu przedramienia68
- Rozwój skutecznych, ukierunkowanych interwencji mających na celu zapobieganie złamaniom ręki i nadgarstka69
- Wyjaśnienie, dlaczego niektóre osoby dobrze radzą sobie po początkowym złamaniu, podczas gdy inne doznają kolejnych złamań i mają wyższe ryzyko śmiertelności70
- Zmiana częstości leczenia złamań dystalnej części kości promieniowej/łokciowej nie jest dobrze zrozumiana, ponieważ nowsze schematy kodowania dopiero niedawno umożliwiły bardziej precyzyjną lokalizację złamań71
Podsumowanie
Złamania ręki i nadgarstka stanowią istotny problem zdrowia publicznego, z bimodalnym rozkładem wiekowym dotykającym zarówno młodych, aktywnych osób poprzez urazy wysokoenergetyczne, jak i starszych dorosłych, szczególnie kobiety, poprzez urazy niskoenergetyczne związane z osteoporozą. Najczęstszym mechanizmem urazu jest upadek na wyciągniętą rękę, a złamanie dystalnej części kości promieniowej stanowi najczęstszy typ złamania.72
Czynniki ryzyka obejmują zmniejszoną gęstość mineralną kości, płeć żeńską, rasę białą, otyłość, częste spożywanie alkoholu, aktualne palenie tytoniu, wysoki poziom fosforanów w surowicy i udział w sportach wysokiego ryzyka. Złamania te mają znaczący wpływ ekonomiczny i społeczny, prowadząc do pogorszenia funkcjonowania fizycznego i zwiększonego ryzyka zgonu, szczególnie u osób starszych.7374
Strategie profilaktyczne obejmują zapobieganie osteoporozie, programy zapobiegania upadkom i usługi łącznikowe ds. złamań. Jednak mimo rosnącego zainteresowania badaczy tą dziedziną, wciąż istnieje wiele luk w naszym zrozumieniu epidemiologii złamań ręki i nadgarstka, co podkreśla potrzebę dalszych badań w celu opracowania skutecznych interwencji ukierunkowanych na zapobieganie i leczenie tych częstych urazów.75
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.