Zespół charlesa bonneta
Epidemiologia
Zespół Charlesa Bonneta (ZCB) charakteryzuje się występowaniem złożonych halucynacji wzrokowych u pacjentów z upośledzeniem widzenia, przy zachowaniu prawidłowych funkcji poznawczych. Metaanaliza obejmująca 11 badań wskazuje, że częstość występowania ZCB u osób powyżej 40. roku życia z obniżoną ostrością wzroku wynosi około 19,7% (95% CI: 13,8-26,4%). W badaniach klinicznych częstość ta waha się od 6% do 40%, zależnie od schorzenia okulistycznego, np. u pacjentów z AMD wynosi od 8% do 40%, a u chorych z jaskrą 20-23%. ZCB dotyka głównie osoby starsze, ze średnim wiekiem zachorowania 70-85 lat, a czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek (>64 lat), obustronne upośledzenie widzenia, ostrość wzroku poniżej 20/50 oraz izolację społeczną. W populacji ogólnej pacjentów okulistycznych rozpowszechnienie ZCB jest znacznie niższe (około 0,47%).
- Epidemiologia zespołu Charlesa Bonneta
- Częstotliwość występowania wśród pacjentów z upośledzoną ostrością wzroku
- Rozpowszechnienie w zależności od przyczyny upośledzenia wzroku
- Występowanie w zależności od wieku i płci
- Czynniki ryzyka rozwoju ZCB
- Problemy w ocenie rozpowszechnienia ZCB
- Znaczenie kliniczne i społeczne
- Skala problemu globalnie
- Długotrwałość objawów
- Czynniki związane z negatywnymi konsekwencjami ZCB
- Wpływ pandemii COVID-19 na pacjentów z ZCB
- Perspektywy na przyszłość
Epidemiologia zespołu Charlesa Bonneta
Zespół Charlesa Bonneta (ZCB) charakteryzuje się występowaniem złożonych halucynacji wzrokowych u osób z upośledzeniem widzenia, przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowych funkcji poznawczych. Częstość występowania tego zespołu jest przedmiotem intensywnych badań, jednakże dotychczasowe dane wskazują na znaczną zmienność w oszacowaniach rozpowszechnienia.12
Częstotliwość występowania wśród pacjentów z upośledzoną ostrością wzroku
Dane epidemiologiczne dotyczące zespołu Charlesa Bonneta wskazują na znaczne zróżnicowanie w zależności od badanej populacji. Metaanaliza obejmująca 11 badań wykazała, że łączna częstość występowania ZCB u pacjentów z obniżoną ostrością wzroku w wieku powyżej 40 lat wynosi 19,7% (95% CI: 13,8% do 26,4%).1 Oznacza to, że około jeden na pięciu pacjentów z upośledzeniem widzenia doświadcza objawów ZCB.23
W niedawnym badaniu przeprowadzonym w Niemczech przebadano 194 pacjentów z ostrością wzroku ≤0,5 logMAR, z których 50 spełniło kryteria włączenia do badania. Wśród nich częstość występowania ZCB wyniosła 26%.45 Wynik ten potwierdza zakres wcześniejszych doniesień, w których częstość występowania ZCB u pacjentów z niską ostrością wzroku wahała się od 6% do 34%.6
Duże holenderskie badanie prospektywne wykazało, że częstość występowania ZCB u pacjentów z niską ostrością wzroku wyniosła 11%, przy czym zespół był istotnie związany z wiekiem powyżej 64 lat oraz ostrością wzroku w lepszym oku wynoszącą 0,3 lub mniej.7
Rozpowszechnienie w zależności od przyczyny upośledzenia wzroku
Częstość występowania ZCB różni się w zależności od rodzaju schorzenia okulistycznego:8
- Wśród pacjentów z zwyrodnieniem plamki żółtej związanym z wiekiem (AMD) rozpowszechnienie wynosi od 8% do 40%910
- U pacjentów z jaskrą uczestniczących w programach rehabilitacji wzroku – około 20-23%1112
- Wśród pacjentów z chorobami siatkówki – 38-40%13
- W ośrodkach rehabilitacji wzroku – 19-35%14
Jedno badanie wykazało, że częstość występowania ZCB u pacjentów z chorobą plamki żółtej w porównaniu do pacjentów z jaskrą uczestniczących w rehabilitacji wzrokowej wyniosła odpowiednio 39% i 20%.16
Należy zauważyć, że wskaźnik rozpowszechnienia wśród wszystkich pacjentów okulistycznych jest znacznie niższy i wynosi około 0,47%.1718 W populacji azjatyckiej w jednym z badań przeprowadzonych w ośrodku okulistycznym trzeciego stopnia referencyjności, częstość występowania ZCB oszacowano na 0,4%.19
Występowanie w zależności od wieku i płci
Zespół Charlesa Bonneta może występować w każdym wieku, jednak zdecydowanie częściej dotyka osoby starsze.2021 Dane wskazują, że średni wiek wystąpienia ZCB mieści się w przedziale 70-85 lat, co odpowiada zakresowi wiekowemu, w którym naturalnie występują procesy patologiczne prowadzące do upośledzenia widzenia.2223
Badania dotyczące wpływu płci na rozwój ZCB nie dają jednoznacznych wyników:24
- De Morsier odnotował przewagę mężczyzn
- Niektóre badania wykazały przewagę kobiet
- W części badań nie stwierdzono zależności od płci
Niemniej jednak, w wielu badaniach zaobserwowano, że kobiety częściej cierpią na ZCB.2627 W jednym z badań przeprowadzonych w Portugalii wśród pacjentów z AMD, 88% osób z rozpoznanym ZCB stanowiły kobiety.28
Czynniki ryzyka rozwoju ZCB
Zidentyfikowano kilka istotnych czynników ryzyka rozwoju zespołu Charlesa Bonneta:29
- Zmniejszona ostrość wzroku – ZCB występuje głównie u osób z ostrością wzroku poniżej 20/50, choć może występować również u osób z lepszą ostrością wzroku30
- Zaawansowany wiek – zwłaszcza powyżej 64 lat3132
- Obustronne upośledzenie widzenia33
- Zachowany obszar pola widzenia – pacjenci z dużymi zachowanymi obszarami pola widzenia i rozproszonymi ubytkami pola widzenia mogą być bardziej narażeni na doświadczanie halucynacji wzrokowych34
- Izolacja społeczna – może być istotnym czynnikiem przyczyniającym się do ZCB3536
Problemy w ocenie rozpowszechnienia ZCB
Niedoszacowanie występowania
Literatura medyczna sugeruje, że zespół Charlesa Bonneta jest znacznie niedoszacowany ze względu na brak zgłaszania objawów przez pacjentów.3738 Głównym powodem jest lęk pacjentów przed zdiagnozowaniem choroby psychicznej.3940
Badania wykazały, że znaczna liczba pacjentów nie jest świadoma istnienia tego schorzenia – tylko 12% pacjentów w klinice siatkówki znało ZCB.4142 Co więcej, wielu pacjentów nie zgłasza występowania halucynacji lekarzom ani członkom rodziny.4344
Szacuje się, że złożone halucynacje wzrokowe występują u 10-30% osób z ciężkim upośledzeniem widzenia, jednak liczba zdiagnozowanych przypadków jest znacznie niższa.4546
Świadomość problemu wśród personelu medycznego
Świadomość zespołu Charlesa Bonneta wśród lekarzy i optometrystów jest niska, co prowadzi do niedodiagnozowania lub błędnego diagnozowania.4748 Badania sugerują potrzebę prowadzenia kampanii edukacyjnych dla pracowników ochrony zdrowia, aby zapewnić pacjentom odpowiednie wsparcie i opiekę.49
Znaczenie kliniczne i społeczne
Skala problemu globalnie
Biorąc pod uwagę, że na świecie około 239 milionów osób cierpi na umiarkowane lub cięższe upośledzenie widzenia, a częstość występowania ZCB wynosi około 19,7%, można oszacować globalną liczbę pacjentów z zespołem Charlesa Bonneta na około 47,2 miliona.5051
Wśród tych pacjentów około jedna trzecia (około 16 milionów osób) doświadcza strachu i stresu związanego z halucynacjami.5253
Długotrwałość objawów
Wbrew wcześniejszym przekonaniom, że ZCB jest stanem przejściowym, badania wykazują, że u 75% pacjentów objawy utrzymują się przez 5 lat lub dłużej.5455 Ma to istotne znaczenie kliniczne, gdyż wymaga długoterminowego podejścia terapeutycznego.
Czynniki związane z negatywnymi konsekwencjami ZCB
Zidentyfikowano kilka czynników, które wiążą się z negatywnymi skutkami zespołu Charlesa Bonneta:56
- Częste, wywołujące strach, długotrwałe epizody halucynacji
- Wpływ na jedną lub więcej codziennych aktywności
- Przypisywanie halucynacji poważnej chorobie psychicznej
- Brak wiedzy o ZCB na początku objawów
Około 32% pacjentów z ZCB doświadcza negatywnych konsekwencji związanych z tym zespołem.58 W Wielkiej Brytanii, na podstawie populacji 500 000 osób z późną postacią AMD i częstości występowania ZCB na poziomie 10-60%, szacuje się, że od 16 000 do 100 000 osób może doświadczać negatywnych skutków ZCB.59
Wpływ pandemii COVID-19 na pacjentów z ZCB
Badania wykazały, że izolacja społeczna, znacznie nasilona podczas pandemii COVID-19, może być potencjalnym czynnikiem ryzyka w ZCB.60 Analizy potwierdziły, że zgłaszane przez pacjentów poczucie samotności było związane ze zmianą charakteru doświadczanych halucynacji wzrokowych podczas lockdownu.61
Wyniki tych badań dostarczają istotnych danych na temat samotności wśród osób z upośledzeniem widzenia podczas pandemii COVID-19, co może pomóc w maksymalizacji skuteczności ukierunkowanych usług wsparcia społecznego opartych na działalności charytatywnej i szpitalnej.62
Perspektywy na przyszłość
Według prognoz rynkowych, rynek związany z zespołem Charlesa Bonneta ma wzrosnąć w tempie 6,10% w okresie prognozy 2022-2029, co wskazuje na rosnące zainteresowanie tą jednostką chorobową oraz potencjalne zwiększenie nakładów na badania i leczenie.63
Przyszłe badania powinny koncentrować się na dalszym poznawaniu wpływu rozmiaru zachowanego pola widzenia na występowanie ZCB.64 Ponadto istnieje potrzeba prowadzenia badań nad skutecznością interwencji psychoedukacyjnych przed wystąpieniem halucynacji, co mogłoby zapobiec negatywnym konsekwencjom ZCB.65
Postępowanie w ZCB może skorzystać z zachęcania pacjentów do dzielenia się swoimi doświadczeniami i konsultowania się z lekarzem.6667 Korzystne może być również prowadzenie kampanii edukacyjnych dla pracowników służby zdrowia, ponieważ świadomość ZCB wśród lekarzy wydaje się być niska, ale ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia pacjentom odpowiedniego wsparcia i opieki.68
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.