Zapalenie cewki moczowej
Etiologia i przyczyny
Zapalenie cewki moczowej (urethritis) to stan zapalny cewki moczowej o etiologii infekcyjnej i nieinfekcyjnej. Wyróżnia się zapalenie rzeżączkowe, wywołane przez Neisseria gonorrhoeae, stanowiące około 20-80% przypadków, oraz nierzeżączkowe (NGU), które odpowiada za około 50% przypadków. NGU jest najczęściej spowodowane przez Chlamydia trachomatis (15-40%) i Mycoplasma genitalium (15-25%), a także inne patogeny, takie jak Ureaplasma spp., Trichomonas vaginalis, wirusy (HSV, adenowirus, CMV) i bakterie (np. Haemophilus spp., Treponema pallidum). W około 50% przypadków NGU nie udaje się zidentyfikować czynnika etiologicznego. Czynniki nieinfekcyjne obejmują urazy mechaniczne (np. cewnikowanie, urazy podczas stosunku), podrażnienia chemiczne oraz zmiany hormonalne, zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy.
Zapalenie cewki moczowej (Urethritis) – Etiologia
Zapalenie cewki moczowej (urethritis) to stan zapalny cewki moczowej, rurki odprowadzającej mocz z pęcherza moczowego na zewnątrz organizmu. Etiologia tego schorzenia jest złożona i obejmuje liczne czynniki infekcyjne oraz nieinfekcyjne. Przyczyny zapalenia cewki moczowej można podzielić na dwie główne kategorie: zapalenie rzeżączkowe (gonococcal urethritis) oraz zapalenie nierzeżączkowe (non-gonococcal urethritis, NGU).123
Zapalenie rzeżączkowe cewki moczowej
Zapalenie rzeżączkowe cewki moczowej jest spowodowane przez bakterię Neisseria gonorrhoeae, która jest Gram-ujemnym wewnątrzkomórkowym ziarniniakiem. Stanowi ono około 20% przypadków zapaleń cewki moczowej, choć w niektórych opracowaniach wskazuje się nawet na 80% przypadków.456 Bakteria ta jest przenoszona drogą płciową i wywołuje chorobę zwaną rzeżączką. Oprócz zapalenia cewki moczowej, N. gonorrhoeae może powodować również zapalenie najądrza, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie odbytnicy, septyczne zapalenie stawów, zakażenie rozsiane, zapalenie gardła i zapalenie kości, a także zapalenie narządów miednicy mniejszej, niepłodność, zapalenie błony śluzowej macicy i ropień gruczołu Bartholina u kobiet oraz zapalenie spojówek u noworodków.7
Zapalenie nierzeżączkowe cewki moczowej (NGU)
Zapalenie nierzeżączkowe cewki moczowej (NGU) stanowi około 50% przypadków zapaleń cewki moczowej i jest wywołane przez czynniki inne niż Neisseria gonorrhoeae.8 NGU ma zazwyczaj dłuższy okres inkubacji niż zapalenie rzeżączkowe, a początek objawów, takich jak bolesne oddawanie moczu lub rzadziej śluzowo-ropna wydzielina, jest podostry.9 Przyczyny NGU mogą być zarówno infekcyjne, jak i nieinfekcyjne.
Przyczyny infekcyjne NGU
Najczęstszymi czynnikami infekcyjnymi powodującymi NGU są:101112
- Chlamydia trachomatis – odpowiada za 15-40% przypadków NGU. Jest to najczęstsza przyczyna NGU przenoszona drogą płciową.131415
- Mycoplasma genitalium – odpowiada za 15-25% przypadków NGU. Jest silnie związany z zapaleniem cewki moczowej i rzadziej z zapaleniem gruczołu krokowego.161718
- Ureaplasma urealyticum i Ureaplasma parvum – ich rola w wywoływaniu zapalenia cewki moczowej jest kontrowersyjna. Ureaplasma urealyticum może być związana z NGU, szczególnie u młodszych mężczyzn.1920
- Trichomonas vaginalis – pasożyt przenoszony drogą płciową, który może powodować zapalenie cewki moczowej u heteroseksualnych mężczyzn. Częstość występowania znacznie różni się w zależności od regionu geograficznego, wieku i zachowań seksualnych.2122
Inne, rzadsze przyczyny infekcyjne NGU obejmują:232425
- Wirusy: Herpes simplex virus (HSV-1 i HSV-2), Adenovirus, Epstein-Barr virus, Cytomegalovirus (CMV)
- Bakterie: Haemophilus influenzae, Haemophilus parainfluenzae, Neisseria meningitidis, Corynebacterium glucuronolyticum, Treponema pallidum (kiła), Streptococcus grupy B, Mycoplasma hominis, Escherichia coli (E. coli), Gardnerella vaginalis
- Grzyby: Candida spp. (głównie u osób z obniżoną odpornością)
Warto zauważyć, że mimo kompleksowej diagnostyki, w około 50% przypadków NGU nie udaje się zidentyfikować konkretnego czynnika etiologicznego.262728
Przyczyny nieinfekcyjne NGU
Zapalenie cewki moczowej może być również spowodowane przez czynniki nieinfekcyjne, takie jak:293031
- Uraz mechaniczny cewki moczowej, spowodowany np. przez:
- Cewnikowanie pęcherza moczowego (urethritis po cewnikowaniu występuje u 2-20% pacjentów stosujących cewnikowanie przerywane i jest 10 razy bardziej prawdopodobne przy cewnikach lateksowych niż silikonowych)32
- Energiczny stosunek płciowy lub masturbację33
- Ucisk na cewkę moczową podczas jazdy na rowerze34
- Wprowadzanie przedmiotów do cewki moczowej35
- Zwężenie cewki moczowej36
- Podrażnienie chemiczne spowodowane przez:
- Zmiany hormonalne – np. u kobiet w okresie menopauzy, gdy niedobór estrogenów może prowadzić do zapalenia cewki moczowej z powodu atroficznego zapalenia pochwy4142
- Choroby zapalne i autoimmunologiczne – np. reaktywne zapalenie stawów43
Inne czynniki wpływające na etiologię zapalenia cewki moczowej
Etiologia zapalenia cewki moczowej może różnić się w zależności od położenia geograficznego oraz praktyk seksualnych, co podkreśla znaczenie uzyskania szczegółowego wywiadu od pacjenta.44 Istnieją również pewne czynniki, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju zapalenia cewki moczowej:4546
- Płeć męska – mężczyźni są bardziej narażeni na rozwój zapalenia cewki moczowej niż kobiety, szczególnie w wieku 20-35 lat
- Posiadanie wielu partnerów seksualnych
- Ryzykowne zachowania seksualne (np. penetrujący seks analny bez prezerwatywy)
- Historia przebytych chorób przenoszonych drogą płciową
- Osłabiony układ odpornościowy (np. u osób z HIV/AIDS lub poddawanych chemioterapii)47
Ważne jest również zauważenie, że zapalenie cewki moczowej może być spowodowane przez więcej niż jeden patogen jednocześnie, co tłumaczy niektóre niepowodzenia w leczeniu.48 Polimikrobialne NGU oraz przypadki zapalenia cewki moczowej wywołane zarówno przez zakażenie rzeżączkowe, jak i czynniki nierzeżączkowe są możliwe i należy je brać pod uwagę szczególnie u pacjentów z zakażeniem HIV.49
Konsekwencje nieleczonego zapalenia cewki moczowej
Nieleczone zapalenie cewki moczowej może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie gdy przyczyną jest zakażenie przenoszone drogą płciową.5051 Do potencjalnych powikłań należą:
- U mężczyzn:
- U kobiet:
- Zapalenie narządów miednicy mniejszej (Pelvic Inflammatory Disease, PID)56
- Niepłodność57
- Ciąża pozamaciczna58
- U obu płci:
Podsumowanie etiologii zapalenia cewki moczowej
Zapalenie cewki moczowej jest chorobą o złożonej etiologii, obejmującej zarówno czynniki infekcyjne, jak i nieinfekcyjne. Najczęstszymi przyczynami są zakażenia przenoszone drogą płciową, szczególnie Neisseria gonorrhoeae i Chlamydia trachomatis, jednak w wielu przypadkach, zwłaszcza nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej, nie udaje się zidentyfikować konkretnego czynnika etiologicznego. Wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie są kluczowe dla zapobiegania potencjalnym powikłaniom, które mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia reprodukcyjnego i ogólnego stanu pacjenta.6263
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.