Wysoki poziom cholesterolu
Epidemiologia
Hipercholesterolemia stanowi istotny, modyfikowalny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (CVD), z globalną częstością występowania podwyższonego całkowitego cholesterolu (≥5,0 mmol/l lub ≥190 mg/dl) u dorosłych na poziomie 39% (37% mężczyzn, 40% kobiet). Wysoki poziom cholesterolu LDL odpowiada za około 24% zgonów z powodu CVD, co przekłada się na 4,4 miliona zgonów rocznie globalnie. W USA około 31,7% dorosłych ma podwyższony LDL-C, a tylko 48,1% z nich jest leczonych, co wskazuje na niedostateczną kontrolę tej patologii. Epidemiologia hipercholesterolemii wykazuje zróżnicowanie geograficzne, wiekowe i etniczne, z wyższą częstością u osób w wieku 40-59 lat oraz u kobiet w porównaniu do mężczyzn. Rodzinna hipercholesterolemia (FH) występuje z częstością 1/250 dla postaci heterozygotycznej i 1/300 000 dla homozygotycznej, z poziomami LDL-C odpowiednio 200-450 mg/dl i 450-1000 mg/dl, co wiąże się z wczesnym rozwojem choroby wieńcowej i wysoką śmiertelnością bez leczenia.
- Epidemiologia wysokiego poziomu cholesterolu
- Globalne rozpowszechnienie hipercholesterolemii
- Rozpowszechnienie hipercholesterolemii w Stanach Zjednoczonych
- Trendy czasowe w hipercholesterolemii
- Hipercholesterolemia rodzinna
- Różnice geograficzne, etniczne i płciowe
- Związek hipercholesterolemii z wiekiem
- Hipercholesterolemia a choroby układu krążenia
- Czynniki ryzyka i prewencja
- Nadzór i monitorowanie hipercholesterolemii
- Wkład badawczy w epidemiologię hipercholesterolemii
- Implikacje zdrowotne i znaczenie dla zdrowia publicznego
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia wysokiego poziomu cholesterolu
Wysoki poziom cholesterolu stanowi jedno z głównych globalnych wyzwań zdrowia publicznego i istotny modyfikowalny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Dokładne zrozumienie epidemiologii hipercholesterolemii jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych. Dane epidemiologiczne wskazują na szeroki zakres występowania tego schorzenia w populacjach na całym świecie, z istotnymi różnicami geograficznymi, płciowymi, wiekowymi i etnicznymi.12
Globalne rozpowszechnienie hipercholesterolemii
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, w 2008 roku globalna częstość występowania podwyższonego całkowitego cholesterolu wśród osób dorosłych wynosiła 39% (37% u mężczyzn i 40% u kobiet). Definiuje się to jako poziom całkowitego cholesterolu ≥5,0 mmol/l lub ≥190 mg/dl.1 World Heart Federation informuje, że wysoki poziom cholesterolu powoduje 4,4 miliona zgonów rocznie, co stanowi 7,8% wszystkich zgonów na świecie.1 Co istotne, około 24% zgonów związanych z chorobami układu sercowo-naczyniowego można przypisać wysokiemu poziomowi cholesterolu LDL.2
Z globalnej perspektywy, około jednej trzeciej przypadków choroby niedokrwiennej serca można przypisać wysokiemu poziomowi cholesterolu. Szacunkowo podwyższony poziom cholesterolu całkowitego powoduje 2,6 miliona zgonów (4,5% wszystkich zgonów) i 29,7 miliona DALY (Disability-Adjusted Life Years – lat życia skorygowanych niepełnosprawnością), co stanowi 2% wszystkich DALY.1 W 2019 roku liczba DALY z powodu wysokiego cholesterolu nie-HDL osiągnęła 98,6 miliona.1
Rozpowszechnienie hipercholesterolemii w Stanach Zjednoczonych
W Stanach Zjednoczonych dane z lat 2017-2020 wskazują, że około 10% dorosłych w wieku 20 lat lub starszych miało poziom cholesterolu całkowitego powyżej 240 mg/dl. W tym samym okresie około 17% miało poziom cholesterolu HDL (lipoproteiny wysokiej gęstości, „dobrego” cholesterolu) poniżej 40 mg/dl.1 Według CDC, około 86 milionów dorosłych Amerykanów w wieku 20 lat lub starszych ma poziom cholesterolu całkowitego powyżej 200 mg/dl, a prawie 25 milionów ma poziom cholesterolu całkowitego powyżej 240 mg/dl.1
Nowsze dane z okresu sierpień 2021-sierpień 2023 pokazują, że częstość występowania wysokiego poziomu cholesterolu całkowitego wynosiła 11,3% u dorosłych, bez istotnej różnicy między mężczyznami (10,6%) a kobietami (11,9%). Częstość występowania niskiego poziomu cholesterolu HDL u dorosłych wynosiła 13,8% i była wyższa u mężczyzn (21,5%) niż u kobiet (6,6%), przy czym malała wraz z wiekiem.1
Według Center for Disease Control and Prevention (CDC), 73,5 miliona, czyli 31,7% dorosłych w Stanach Zjednoczonych ma wysoki poziom LDL-C i są oni narażeni na dwukrotnie większe ryzyko chorób serca niż osoby z normalnym poziomem. Tylko 48,1% z nich otrzymuje leczenie w celu obniżenia poziomu LDL-C.1 Szacuje się, że ponad 50% dorosłych Amerykanów ma podwyższony poziom LDL, a mniej niż 35% tych pacjentów odpowiednio kontroluje swój wysoki poziom LDL, co wyraźnie wskazuje na niedostatecznie leczoną chorobę.1
Wśród amerykańskich dzieci i młodzieży w wieku 6-19 lat, około 7% ma wysoki poziom cholesterolu całkowitego.1 W populacji młodzieży w USA częstość występowania hipercholesterolemii zmniejszyła się z 9,2% w latach 2007-2010 do 6,4% w latach 2013-2016.1
Trendy czasowe w hipercholesterolemii
Obserwuje się zmieniające się trendy w częstości występowania hipercholesterolemii na przestrzeni lat. W Stanach Zjednoczonych częstość występowania wysokiego cholesterolu całkowitego u dorosłych w wieku 20 lat i starszych zmniejszyła się z 18,3% w latach 1999-2000 do 10,5% w latach 2017-2018.1 Dane NHANES wskazują, że średni poziom LDL-C w populacji USA spada od 1999 roku, z 127,9 mg/dl w latach 1999-2000 do 111,7 mg/dl w latach 2017-2018.1
Częstość występowania wysokiego cholesterolu całkowitego zmniejszyła się od lat 1999-2000 do 2013-2014, a następnie nie zmieniała się znacząco. Z kolei częstość występowania niskiego poziomu HDL-C zmniejszyła się od lat 2007-2008 do sierpnia 2021-sierpnia 2023.1 W Wielkiej Brytanii w 2010 roku częstość występowania wysokiego cholesterolu całkowitego wynosiła nieco ponad 13%, spadając z 17% w 2000 roku.1
Analiza przeprowadzona przez NCD Risk Factor Collaboration, obejmująca 458 badań populacyjnych (obejmujących 23 kraje azjatyckie i zachodnie), wykazała postępujący spadek średniego stosunku cholesterolu całkowitego do HDL od 1980 roku.1 Prawdopodobnie jest to spowodowane zwiększonym stosowaniem statyn, szczególnie od 1990 roku.1
Hipercholesterolemia rodzinna
Najnowsze dane sugerują, że klasyczne zaburzenie, hipercholesterolemia rodzinna, ma szacunkową częstość występowania 1/300 000 jako homozygotyczna i 1/250 jako heterozygotyczna. W niektórych populacjach, takich jak Kanadyjczycy francuskiego pochodzenia, Libańczycy i Afrykanerzy, może ona sięgać nawet 1/100.1 Hipercholesterolemia rodzinna jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych, dotykającą 1 na 250 osób jako stan heterozygotyczny i 1 na 300 000 w bardziej ciężkiej postaci homozygotycznej.1
W Stanach Zjednoczonych częstość występowania hipercholesterolemii rodzinnej nie różni się w zależności od płci, ale różni się wśród grup etnicznych, przy czym najniższa częstość występuje wśród Amerykanów pochodzenia meksykańskiego, a najwyższa wśród białych, czarnych i innych Latynosów.1
Istnieją dwa typy hipercholesterolemii rodzinnej: homozygotyczna (HoFH) i heterozygotyczna (HeFH). W Stanach Zjednoczonych HeFH jest bardziej powszechna, dotykając około 1 na 500 osób, i jest związana z poziomem LDL-C wynoszącym 200-450 mg/dl. Pacjenci z HeFH często rozwijają chorobę wieńcową przed 60. rokiem życia. HoFH jest rzadsza, dotykając około 1 na 300 000 do 1 000 000 osób, ale jest związana z znacznie wyższym poziomem LDL-C w porównaniu z HeFH (450-1000 mg/dl). Nieleczeni pacjenci z HoFH mogą umrzeć przed ukończeniem 20 lat.1
Różnice geograficzne, etniczne i płciowe
Stężenia cholesterolu w surowicy różnią się znacznie na całym świecie. Generalnie kraje związane z niskim stężeniem cholesterolu w surowicy (np. Japonia) mają niższe wskaźniki zdarzeń choroby wieńcowej (CHD), podczas gdy kraje związane z bardzo wysokim stężeniem cholesterolu w surowicy (np. Finlandia) mają bardzo wysokie wskaźniki zdarzeń CHD.1 Średni cholesterol całkowity w Wielkiej Brytanii wynosi 5,9 mmol/l, natomiast na wiejskich obszarach Chin i Japonii średni cholesterol całkowity wynosi 4 mmol/l. Wskaźniki choroby wieńcowej są wysokie w Wielkiej Brytanii, ale niskie na wiejskich obszarach Chin i Japonii.1
W Stanach Zjednoczonych najwyższy poziom cholesterolu LDL występuje u Latynosów, następnie u Afroamerykanów i białych mężczyzn. Ogólnie podwyższony LDL-C jest częstszy u kobiet (32%) niż u mężczyzn (31%), według danych NHANES (2011-2012).1 Według danych z badania NHANES (2011-2012), wyższy poziom cholesterolu LDL występował u Latynosów (38,8%) niż u Afroamerykanów (30,7%) i białych mężczyzn (29,4%).2
W USA poziom HDL jest wyższy u kobiet niż u mężczyzn i wyższy u czarnoskórych niż u białych, jak wykazali Ozaki i współpracownicy u pacjentów z ostrymi zespołami wieńcowymi.2 Japonia ma najwyższą częstość występowania pierwotnej hiperalfalipoproteinemii, a niedobór CETP został tam po raz pierwszy opisany w 1985 roku.1
Badanie przeprowadzone przez Mrquez Contreras i wsp. wykazało, że w Hiszpanii hiperalfalipoproteinemia ma ogólny wskaźnik częstości występowania wynoszący 7,8% w populacji ogólnej, przy czym 92% takich przypadków jest spowodowanych chorobą pierwotną (rodzinną), a następnie 7,9% przypadków stanowi choroba wtórna.1
Związek hipercholesterolemii z wiekiem
U dorosłych hipercholesterolemia wzrasta wraz z wiekiem.3 Częstość występowania wysokiego cholesterolu całkowitego była wyższa u dorosłych w wieku 40-59 lat (16,7%) niż u dorosłych w wieku 20-39 lat (6,0%) i 60 lat i starszych (11,3%).1 Wśród mieszkańców Utah w wieku 65 lat i starszych, 49,1% zdiagnozowano wysoki poziom cholesterolu, w porównaniu do 7,3% dorosłych w wieku 18-34 lat.1
W odniesieniu do wieku, badania populacyjne wykazują postępujący spadek hiperalfalipoproteinemii, co pokazuje: wiek 20-29 lat – częstość występowania 15%; wiek 30-39 lat – częstość występowania 8,4%.1
Całkowity cholesterol jest związany z ryzykiem miażdżycy naczyń (ASCVD) w każdym wieku u mężczyzn i kobiet. Chociaż względne ryzyko ASCVD związane z rosnącym poziomem cholesterolu całkowitego jest najwyższe w średnim wieku, ryzyko bezwzględne jest najwyższe w starszych grupach wiekowych ze względu na ekspozycję przez całe życie na nawet umiarkowanie podwyższony poziom cholesterolu we krwi.1
Hipercholesterolemia a choroby układu krążenia
Hipercholesterolemia stanowi istotny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, które są główną przyczyną zgonów na całym świecie. W 2008 roku 30% wszystkich zgonów na świecie przypisano chorobom układu krążenia.1 Szacuje się, że do 2030 roku ponad 23 miliony osób umrze z powodu chorób układu krążenia każdego roku.1
Badanie Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) wykazało malejący wpływ hipercholesterolemii jako czynnika przyczyniającego się do ryzyka chorób układu krążenia.1 Inne badanie oszacowało, że 13% chorób układu krążenia w Stanach Zjednoczonych w latach 2007-2015 można przypisać wysokiemu poziomowi cholesterolu, w porównaniu z 6,9% w Iranie i 20% w Hiszpanii.2
Na całym świecie cholesterol LDL był trzecim najwyższym czynnikiem przyczyniającym się do lat życia skorygowanych niepełnosprawnością związanych z chorobami układu krążenia w 2019 roku, po wysokim ciśnieniu skurczowym krwi i czynnikach dietetycznych, według danych z badania Global Burden of Disease.3 Największą rolę przyczynową odgrywa w chorobie niedokrwiennej serca, przy czym 44% globalnych zgonów z tej przyczyny można przypisać wysokiemu cholesterolowi LDL.4
Czynniki ryzyka i prewencja
Na wysoki poziom cholesterolu wpływają modyfikowalne czynniki ryzyka, takie jak zła dieta (spożywanie pokarmów o wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych i cholesterolu), nadwaga i otyłość, brak aktywności fizycznej oraz palenie tytoniu.1
Według analizy America’s Health Rankings, częstość występowania wysokiego cholesterolu jest wyższa wśród:
- Mężczyzn niż kobiet
- Dorosłych w wieku 65 lat i starszych w porównaniu z dorosłymi w wieku 18-44 lat
- Nie-latynoskich białych dorosłych w porównaniu z wielorasowymi i hawajskimi/pacyficznymi dorosłymi
- Dorosłych z wykształceniem niższym niż średnie w porównaniu z absolwentami uczelni
- Dorosłych z rocznym dochodem gospodarstwa domowego poniżej 25 000 USD w porównaniu z osobami o wyższych poziomach dochodów
- Dorosłych mieszkających na obszarach niemetropolitalnych w porównaniu z dorosłymi na obszarach metropolitalnych
- Dorosłych, którzy mają trudności z samodzielną opieką i dorosłych, którzy mają trudności z poruszaniem się, w porównaniu z dorosłymi bez niepełnosprawności
- Heteroseksualnych dorosłych w porównaniu z dorosłymi LGBQ+
- Dorosłych, którzy służyli w siłach zbrojnych USA, w porównaniu z tymi, którzy nie służyli
Wysoki poziom cholesterolu jest idealnym celem dla strategii profilaktyki i kontroli, ponieważ jest modyfikowalnym czynnikiem ryzyka, którym można zarządzać poprzez terapeutyczne zmiany stylu życia i interwencje opieki zdrowotnej, w tym:
- Zwiększenie aktywności fizycznej
- Rzucenie palenia
- Kontrola wagi
- Spożywanie zdrowej żywności
Dieta o niskiej zawartości tłuszczów nasyconych została zidentyfikowana przez Wytyczne Dietetyczne 2020-2025 jako jedna z najbardziej skutecznych zmian stylu życia w celu zmniejszenia wysokiego poziomu cholesterolu.1
Nadzór i monitorowanie hipercholesterolemii
Aby zidentyfikować wysoki poziom cholesterolu, który zwykle nie ma objawów ani symptomów, American Heart Association zaleca dorosłym w wieku 20 lat i starszym kontrolowanie poziomu cholesterolu za pomocą badania krwi co cztery do sześciu lat.2 Większość zdrowych dorosłych powinna kontrolować swój cholesterol co 4 do 6 lat. Niektóre osoby, takie jak osoby z chorobami serca, cukrzycą lub historią rodzinną wysokiego cholesterolu, muszą sprawdzać swój cholesterol częściej.1
Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS) jest trwającym badaniem dorosłych na temat zachowań związanych ze zdrowiem, stanów zdrowia i usług profilaktycznych. Dane są zbierane we wszystkich 50 stanach, Dystrykcie Kolumbia i terytoriach USA.1
Między 1991 a 2003 rokiem częstość występowania badań przesiewowych cholesterolu w ciągu ostatnich pięciu lat i odsetek pacjentów, którym powiedziano, że mają wysoki poziom cholesterolu we krwi (tj. ≥240 mg/dl [6,2 mmol/l]), wzrosły we wszystkich grupach wiekowych, płciowych, rasowych i etnicznych.1
W 2003 roku najniższą częstość występowania badań przesiewowych cholesterolu stwierdzono wśród Latynosów (65,5%; 95% CI, 64,1 do 67,0) i Azjatów/mieszkańców wysp Pacyfiku (69,6%; 95% CI, 66,9 do 72,4). Ogólnie największy wzrost nastąpił wśród Latynosów. Dane pokazują również, że ogólnie kobiety były bardziej skłonne niż mężczyźni do badania przesiewowego cholesterolu w ciągu ostatnich pięciu lat.1
Wkład badawczy w epidemiologię hipercholesterolemii
Po II wojnie światowej liczne modele zwierzęce diet o wysokiej zawartości tłuszczów i wysokiej zawartości cholesterolu wykazały inicjację i progresję miażdżycy oraz regresję miażdżycy przy dietach o niskiej zawartości tłuszczów.1 W badaniu Seven Countries i innych badaniach stwierdzono związek między cholesterolem we krwi a wskaźnikiem zgonów z powodu choroby wieńcowej w różnych krajach.2
Do lat 90. XX wieku ponad 65 kohort na czterech kontynentach opisało wyraźny i spójny związek między poziomem cholesterolu we krwi przez całe życie, liczbą innych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego a późniejszym rozwojem choroby wieńcowej i innych ASCVD.3 Wcześniejsze badania epidemiologiczne mierzyły cholesterol całkowity. Późniejsze badania wykazały ten sam silny związek między poziomem cholesterolu lipoprotein o niskiej gęstości (LDL-C) a ryzykiem ASCVD.4
Pierwszy opis odwrotnej zależności między cholesterolem HDL a niekorzystnymi zdarzeniami wieńcowymi został udokumentowany w badaniu Framingham, które skorelowało każdy 1% wzrost HDL z 2% spadkiem zdarzeń wieńcowych. Dalsze badania wykazały, że wzrost HDL o 1 mg/dl był związany ze zmniejszeniem zdarzeń sercowo-naczyniowych o 2% u mężczyzn i 3% u kobiet, a także ze zmniejszeniem śmiertelności odpowiednio o 3,7% i 4,7%.2
Badanie przeprowadzone przez Stanforda pokazuje, że używanie genomów zróżnicowanej puli ludzi poprawia zdolność przewidywania ryzyka wysokiego cholesterolu u danej osoby. „Stwierdzamy, że dywersyfikacja badanych populacji, a nie po prostu zwiększanie wielkości próby, jest najbardziej skutecznym podejściem do tworzenia wielogenowych wyników ryzyka, które działają równie dobrze w przewidywaniu wysokiego cholesterolu we wszystkich populacjach”.1
Implikacje zdrowotne i znaczenie dla zdrowia publicznego
Zbyt wysoki poziom cholesterolu prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Nieleczony wysoki poziom cholesterolu umożliwia gromadzenie się płytki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych, co może prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu, ponieważ krew ma trudności z przepływem przez naczynia krwionośne. To pozbawia mózg i serce składników odżywczych i tlenu potrzebnych do funkcjonowania.1
Choroba sercowo-naczyniowa jest główną przyczyną śmierci Amerykanów.2 Szacuje się, że 60% światowego obciążenia chorobami układu krążenia wystąpi w podkontynencie południowoazjatyckim, mimo że stanowi on tylko 20% światowej populacji. Może to być spowodowane kombinacją predyspozycji genetycznych i czynników środowiskowych.2
Chociaż hipercholesterolemia i związana z nią miażdżyca mogą się poprawiać w Stanach Zjednoczonych, trend ten nie jest tak korzystny dla większości reszty świata niezachodniego.2 Poziom cholesterolu w krajach rozwijających się ma tendencję do wzrostu, gdy zachodnie nawyki żywieniowe (syndrom McDonald’s) zastępują tradycyjne diety.2
W Kanadzie przeprowadzono badanie mające na celu określenie rozpowszechnienia niekontrolowanego LDL-C u pacjentów z wysokim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i zbadanie związanych z tym czynników. Całkowita liczba 6 405 pacjentów z wysokim ryzykiem została włączona do badania i z tej populacji 68% miało suboptymalny LDL-C, który był istotnie związany z płcią żeńską (OR: 3,26; 95% CI: 2,63-4,05, p≤0,0001) i brakiem terapii lekowej (OR: 6,31, 95% CI: 5,21-7,65, p≤0,0001).1 Kobiety z wysokim ryzykiem mają wyższy wskaźnik niekontrolowanego LDL-C (77%) w porównaniu z mężczyznami z wysokim ryzykiem (66%).2
Badanie kohortowe dotyczące cholesterolu i demencji sugeruje, że wysokie poziomy cholesterolu w średnim wieku są związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju demencji i choroby Alzheimera. Badania te sugerują, że wysokie poziomy lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) były związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju tych stanów.1 Cholesterol LDL powinien zostać dodany do listy modyfikowalnych czynników ryzyka demencji.1
Wysokie stężenie cholesterolu jest idealnym celem dla strategii zapobiegania i kontroli, ponieważ jest modyfikowalnym czynnikiem ryzyka, którym można zarządzać poprzez terapeutyczne zmiany stylu życia i interwencje opieki zdrowotnej. Cele Healthy People 2030 związane z chorobami serca i udarem obejmują: zmniejszenie poziomu cholesterolu u dorosłych oraz zwiększenie leczenia cholesterolu u dorosłych.1
Badania wykazały, że posiadanie podwyższonego poziomu cholesterolu LDL w młodym wieku zwiększa ryzyko rozwoju chorób serca, a podwyższone ryzyko utrzymuje się nawet u tych, którzy byli w stanie później obniżyć poziom cholesterolu LDL. Uszkodzenie tętnic we wczesnym okresie życia może być nieodwracalne i wydaje się być kumulatywne.1 Chociaż środowisko medyczne rozumie znaczenie zarządzania wysokim poziomem cholesterolu LDL w celu obniżenia ryzyka sercowego, istnieje niewielki konsensus co do tego, jak agresywnie interweniować u młodych dorosłych, którzy mogą nie doświadczyć zawału serca lub udaru przez dziesięciolecia.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.