Trichotillomania to choroba polegająca na nieopanowanym pociągu do wyrywania włosów, znana również jako zespół wyrywania włosów.
Epidemiologia
Trichotillomania to zaburzenie charakteryzujące się niekontrolowanym wyrywaniem włosów, z częstością występowania w populacji ogólnej szacowaną na 0,5-4,0%, najczęściej około 1-2%. Choroba dotyka zarówno dzieci, młodzież, jak i dorosłych, z wyraźną przewagą kobiet w grupie dorosłych (stosunek 3:1 do 10:1). Średni wiek początku objawów to 9-13 lat, z szczytem zachorowań w wieku 12-13 lat. Trichotillomania często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak zaburzenia lękowe (29-55%), depresja (22-45%), OCD (13-29%), ADHD (15-29%) oraz PTSD (19-29%). Około 10-20% pacjentów praktykuje trichophagię, co może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak bezoary przewodu pokarmowego. Zaburzenie ma przebieg przewlekły, z okresami zaostrzeń i remisji, a nasilenie objawów jest największe w okresie dojrzewania.
Epidemiologia trichotillomanii
Trichotillomania to choroba polegająca na nieopanowanym pociągu do wyrywania włosów, znana również jako zespół wyrywania włosów. Jest to stosunkowo częste zaburzenie, aczkolwiek wciąż niedostatecznie rozpoznawane i diagnozowane w praktyce klinicznej. Dostępne dane epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania trichotillomanii w populacji ogólnej waha się od 0,5% do 4,0%, przy czym większość badań wskazuje na rozpowszechnienie w granicach 1-2%.123 Przy szacunkowej częstości występowania na poziomie 1%, około 2,5 miliona osób w Stanach Zjednoczonych może doświadczyć trichotillomanii w którymś momencie swojego życia.45
Badania epidemiologiczne dotyczące trichotillomanii są jak dotąd niewystarczające, choć obserwuje się rosnące zainteresowanie badaniami w tym zakresie. Wartości częstości występowania mogą być zaniżone z powodu częstego zaprzeczania chorobie oraz faktu, że wiele osób dotkniętych tym zaburzeniem nie szuka profesjonalnej pomocy, przez co nie zostają ujęte w statystykach.67 Najnowsze dane z badania na dużej próbie osób (n=10169) wskazują na częstość występowania na poziomie 1,7%, co w skali Wielkiej Brytanii może odpowiadać nawet 1,1 miliona osób.89
Rozkład płci i wieku
Trichotillomania występuje zarówno u dzieci, młodzieży, jak i dorosłych, jednakże rozkład płci różni się znacząco w zależności od wieku. Wśród dzieci w wieku przedszkolnym zaburzenie występuje z podobną częstością u dziewcząt i chłopców.1011 W przypadku młodzieży i młodych dorosłych obserwuje się wyraźną przewagę płci żeńskiej, z szacunkowym stosunkiem 70-93% przypadków u dziewcząt i kobiet.12 Wśród dorosłych kobiety stanowią znaczącą większość przypadków, z proporcją od 3:1 do nawet 10:1 w porównaniu do mężczyzn.131415 Podręcznik diagnostyczny DSM-5 opisuje ogólną dominację kobiet w proporcji 10:1.16
Ta wyraźna różnica w częstości występowania między płciami w wieku dorosłym może wynikać z kilku czynników: różnic hormonalnych, większej skłonności kobiet do poszukiwania pomocy medycznej oraz łatwiejszego maskowania utraty włosów u mężczyzn.1718 Należy jednak podkreślić, że badania populacyjne sugerują, że zaburzenie może dotykać kobiety i mężczyzn z podobną częstością, natomiast różnice widoczne są głównie w badaniach klinicznych.19
Wiek zachorowania
Trichotillomania najczęściej pojawia się w okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości. Średni wiek wystąpienia objawów mieści się między 9 a 13 rokiem życia, z wyraźnym szczytem zachorowań przypadającym na 12-13 rok życia.202122 Początek choroby przed 6 rokiem życia klasyfikuje się jako bardzo wczesny i stanowi mniej niż 5% wszystkich przypadków trichotillomanii.23
Początek zaburzenia często wiąże się z wydarzeniami stresowymi, co dotyczy około 25% przypadków.2425 Wiek wystąpienia objawów może mieć wpływ na lokalizację wyrywanych włosów – pacjenci z bardzo wczesnym początkiem trichotillomanii częściej wyrywają rzęsy, podczas gdy osoby, u których objawy pojawiły się później, częściej wyrywają włosy łonowe.26
Współwystępowanie z innymi zaburzeniami
Trichotillomania rzadko występuje jako izolowane zaburzenie. Badania wskazują, że u większości pacjentów (do 80%) w ciągu życia rozpoznane zostanie przynajmniej jedno dodatkowe zaburzenie psychiczne.2728 Najczęstsze współistniejące zaburzenia to:
- Zaburzenia lękowe (29-55%)293031
- Depresja (22-45%)3233
- Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD) (13-29%)3435
- ADHD (15-29%)3637
- PTSD (19-29%)3839
- Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne i pokrewne (19-29%)40
- Zaburzenia związane z nadmiernym skupieniem na ciele, np. dermatillomania (wyrywanie skóry) (19-24%)414243
- Zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych (15-19%)4445
- Zaburzenia odżywiania (17%)46
- Zespół Tourette’a i zaburzenia tikowe4748
Badania dotyczące współwystępowania zaburzeń wskazują, że powiązania między trichotillomanią a innymi zaburzeniami psychicznymi są złożone. W jednym z badań stwierdzono, że u 3,8% pacjentów z zespołem Tourette’a występuje również trichotillomania, a u 13% – dermatillomania.49 Z kolei w badaniu przeprowadzonym wśród młodych dorosłych wykazano, że u 62,5% osób z trichotillomanią zdiagnozowano w ciągu życia zaburzenia lękowe, podczas gdy w grupie kontrolnej odsetek ten wyniósł 20,2%.50
Istnieją również dowody na genetyczne podłoże trichotillomanii. Badania pokazują, że około 5% krewnych pierwszego stopnia osób z trichotillomanią również cierpi na to zaburzenie.51 Gen SAPAP3 wydaje się odgrywać istotną rolę w patogenezie trichotillomanii.52
Nasilenie objawów i przebieg choroby
Trichotillomania jest zazwyczaj zaburzeniem przewlekłym, trwającym od kilku tygodni do kilkudziesięciu lat, z okresami zaostrzeń i remisji.5354 Objawy mogą zmieniać się w intensywności w ciągu życia, ale bez odpowiedniego leczenia zazwyczaj nie ustępują całkowicie.5556
Nasilenie objawów wydaje się być wyższe w okresie dojrzewania, a rokowanie pogarsza się wraz z późniejszym wiekiem zachorowania.5758 Około 75% dorosłych pacjentów doświadcza „automatycznego” wyrywania włosów, które odbywa się poza świadomą kontrolą.59
Badania dotyczące wpływu trichotillomanii na życie pacjentów wskazują na umiarkowane do znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu społecznym, zawodowym, akademickim i psychologicznym.6061 W projekcie Trichotillomania Impact Project for Adults (TIP-A), internetowym badaniu z udziałem 1697 osób z trichotillomanią, respondenci zgłaszali łagodne do umiarkowanych zaburzenia jakości życia, z poziomem dystresu ocenianym średnio na 5,1 w 7-stopniowej skali.6263
Różnice kulturowe i demograficzne
Obecnie nie ma jednoznacznych dowodów na istnienie różnic w częstości występowania trichotillomanii między różnymi grupami etnicznymi i rasowymi. Badania sugerują, że trichotillomania występuje z podobną częstotliwością wśród białych, czarnych i Azjatów.6465 Co ciekawe, zaburzenie to wydaje się występować z podobną częstotliwością niezależnie od poziomu wykształcenia i statusu społeczno-ekonomicznego.66
Badania międzykulturowe dotyczące trichotillomanii są jednak ograniczone. W jednym z niewielu badań przeprowadzonych poza USA, w Arabii Saudyjskiej, stwierdzono, że 1,8% badanych spełniało kryteria podejrzenia trichotillomanii, przy czym kobiety stanowiły zdecydowaną większość przypadków (8 kobiet vs 1 mężczyzna).6768 Podobne badanie przeprowadzone w Szwecji wykazało, że osoby z trichotillomanią diagnozowane w specjalistycznych ośrodkach stanowią jedynie około 0,01% populacji ogólnej, co wskazuje na znaczne niedodiagnozowanie tego zaburzenia.69
Trichophagia i powikłania medyczne
Ważnym aspektem trichotillomanii, który ma znaczenie z punktu widzenia epidemiologii i nadzoru klinicznego, jest trichophagia, czyli zjadanie wyrwanych włosów. Szacuje się, że około 10-20% osób z trichotillomanią zjada włosy po ich wyrwaniu.7071 Praktyka ta może prowadzić do poważnych powikłań medycznych, w tym do utworzenia się bezoarów (kłębków włosów w przewodzie pokarmowym), które mogą powodować niedrożność przewodu pokarmowego i wymagać interwencji chirurgicznej.7273
Inne powikłania medyczne związane z trichotillomanią obejmują podrażnienia skóry w miejscu wyrywania włosów, problemy stomatologiczne wynikające z gryzienia lub żucia włosów, infekcje oraz urazy rąk związane z powtarzalnym używaniem.7475 W rzadkich przypadkach, trichotillomania nieleczona może prowadzić do zagrażających życiu problemów medycznych.76
Badania naukowe i nadzór kliniczny
Pomimo rosnącej liczby badań nad trichotillomanią w ostatnich latach, nadal istnieje znaczący deficyt danych epidemiologicznych i nadzoru klinicznego w tym obszarze. Trichotillomania wciąż pozostaje zaburzeniem niedostatecznie zbadanym, nierozpoznawanym i niedocenianym pod względem skali i wpływu.7778
Aktualne badania kliniczne według ClinicalTrials.gov wskazują na co najmniej 40 badań związanych z trichotillomanią, w tym 1 aktywne, 29 zakończonych i 4 rekrutujące uczestników.79 Ilustruje to rosnące zainteresowanie tym zaburzeniem w środowisku naukowym, choć nadal pozostaje ono niewystarczające w porównaniu do innych zaburzeń psychicznych.
Wyzwaniem dla badań epidemiologicznych jest fakt, że duże badania populacyjne zazwyczaj nie zawierają pytań związanych z wyrywaniem włosów, co utrudnia uzyskanie dokładnych danych o częstości występowania.80 Ponadto, większość osób z trichotillomanią nigdy nie szuka leczenia, a ci, którzy to robią, często odkrywają, że ich świadczeniodawcy opieki zdrowotnej mają niewielką wiedzę na temat tego zaburzenia.8182
Leczenie i implikacje dla nadzoru klinicznego
Trichotillomania stanowi wyzwanie terapeutyczne ze względu na brak jednoznacznie skutecznych metod leczenia. Obecnie nie ma leków zatwierdzonych przez FDA specjalnie do leczenia trichotillomanii.8384 Leki z grupy SSRI, najczęściej przepisywane w leczeniu trichotillomanii, mają ograniczoną skuteczność w leczeniu samego wyrywania włosów, chociaż mogą być pomocne w przypadku współistniejących zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe.8586
Najskuteczniejszym podejściem terapeutycznym wydaje się być terapia poznawczo-behawioralna, w szczególności trening odwracania nawyku (habit reversal training).8788 Inne obiecujące metody farmakologiczne obejmują N-acetylocysteinę (modulator glutaminianu) oraz olanzapinę (atypowy lek przeciwpsychotyczny).89
Dla skutecznego nadzoru klinicznego nad trichotillomanią istotne jest zwiększenie świadomości na temat tego zaburzenia wśród pracowników służby zdrowia, szczególnie lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, dermatologów, neurologów, psychiatrów, pediatrów, endokrynologów i genetyków, którzy mogą mieć kontakt z pacjentami z trichotillomanią.90
Wnioski i przyszłe kierunki badań
Trichotillomania pozostaje zaburzeniem, którego epidemiologia wymaga dalszych, szczegółowych badań. Pomimo postępów w zrozumieniu tego zaburzenia, wiele aspektów jego występowania, przebiegu i leczenia pozostaje niedostatecznie zbadanych. Przyszłe badania powinny skupić się na:
- Przeprowadzeniu dużych, reprezentatywnych badań epidemiologicznych w różnych populacjach i kulturach91
- Lepszym zrozumieniu współwystępowania trichotillomanii z innymi zaburzeniami psychicznymi92
- Identyfikacji czynników ryzyka i czynników ochronnych93
- Opracowaniu skuteczniejszych metod leczenia, zarówno farmakologicznych, jak i psychoterapeutycznych94
- Badaniu szlaków do uzyskania diagnozy i leczenia oraz ich wyników95
Zwiększenie świadomości na temat trichotillomanii wśród pracowników służby zdrowia i społeczeństwa może przyczynić się do wcześniejszego wykrywania i skuteczniejszego leczenia tego zaburzenia, które obecnie często pozostaje nierozpoznane i nieleczone.9697
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.