Szczepionka przeciw wirusowi rotawirusa
Objawy
Szczepionka przeciw wirusowi rotawirusa jest wysoce skuteczna w zapobieganiu ciężkim zakażeniom rotawirusowym u niemowląt i małych dzieci, oferując 71-87% ochrony przed zapaleniem żołądka i jelit oraz 85-98% ochrony przed jego ciężkimi postaciami. Po szczepieniu najczęściej obserwuje się łagodne i przejściowe objawy niepożądane, takie jak drażliwość, łagodna biegunka i wymioty, które ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Gorączka ≥38,0°C występuje u około 33% niemowląt, a ≥39,0°C u 3,4%, zwykle ustępując w ciągu 2 dni. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest wgłobienie jelit, z ryzykiem 1-7 przypadków na 100 000 dawek, szczególnie w pierwszym tygodniu po pierwszej lub drugiej dawce. Ciężkie reakcje alergiczne są niezwykle rzadkie (około 1 na milion dawek). Szczepionka jest przeciwwskazana u dzieci z wcześniejszym wgłobieniem jelit lub niedoborami odporności oraz powinna być odroczona w przypadku ostrej choroby, gorączki, biegunki lub wymiotów.
Szczepionka przeciw wirusowi rotawirusa – objawy i przebieg
Szczepionka przeciw wirusowi rotawirusa jest stosowana w celu zapobiegania zakażeniom rotawirusowym, które są najczęstszą przyczyną ciężkiej biegunki i wymiotów u niemowląt i małych dzieci. Zakażenie rotawirusem może prowadzić do odwodnienie/” title=”odwodnienie” class=”to-tag” data-termid=”22576″>odwodnienia, hospitalizacji, a w rzadkich przypadkach nawet do śmierci. W artykule tym omówimy objawy i przebieg zarówno po szczepieniu, jak i w przypadku samego zakażenia rotawirusem.123
Typowe objawy niepożądane po szczepionce
Większość niemowląt nie doświadcza żadnych skutków ubocznych po szczepieniu przeciw rotawirusom. Jednak u części dzieci mogą wystąpić łagodne i przejściowe objawy niepożądane. Do najczęstszych reakcji poszczepiennych należą:123
- Drażliwość i płaczliwość
- Łagodna biegunka (może wystąpić do 7 dni po szczepieniu)
- Wymioty (mogą wystąpić do 7 dni po szczepieniu)
- Ból brzucha i wzdęcia
- Podwyższona temperatura ciała
- Utrata apetytu
Objawy te zazwyczaj trwają krótko – od kilku godzin do kilku dni i ustępują samoistnie bez konieczności interwencji medycznej. Badania wykazały, że częstość występowania biegunki u niemowląt po szczepieniu przeciw rotawirusom jest podobna do częstości występowania tego objawu w grupie placebo, co sugeruje, że biegunka może nie być bezpośrednio związana ze szczepionką.123
Czas trwania objawów niepożądanych
Objawy niepożądane po szczepieniu przeciw rotawirusom mogą wystąpić w ciągu pierwszych dwóch tygodni po podaniu szczepionki, najczęściej w ciągu 8 dni po szczepieniu. Większość objawów ustępuje w ciągu kilku dni, chociaż w niektórych przypadkach mogą utrzymywać się do tygodnia.12
W przypadku gorączki po szczepieniu, zazwyczaj osiąga ona szczyt około 6 godzin po szczepieniu i prawie zawsze ustępuje całkowicie w ciągu 2 dni. W badaniach klinicznych po pierwszej dawce szczepionki rotawirusowej gorączkę ≥38,0°C stwierdzono u około 33% niemowląt, a gorączkę ≥39,0°C u około 3,4% niemowląt w porównaniu z grupą placebo.12
Rzadkie poważne działania niepożądane
Wgłobienie jelit (intussusception)
Wgłobienie jelit to rzadkie, ale poważne powikłanie, które może wystąpić po szczepieniu przeciw rotawirusom. Polega ono na wsunięciu się jednej części jelita do drugiej, co powoduje niedrożność. Jest to stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowego leczenia, często w warunkach szpitalnych, a czasem nawet interwencji chirurgicznej.123
Ryzyko wystąpienia wgłobienia jelit jest szczególnie zwiększone w pierwszym tygodniu po podaniu pierwszej lub drugiej dawki szczepionki, z mniejszym ryzykiem po kolejnych dawkach. Szacuje się, że ryzyko to wynosi od 1 do 7 przypadków na 100 000 podanych dawek szczepionki, szczególnie w ciągu pierwszego tygodnia po szczepieniu.123
Rodzice i opiekunowie powinni obserwować następujące objawy wgłobienia jelit:123
- Silny ból brzucha z intensywnym płaczem, często napadowym
- Podciąganie nóg do klatki piersiowej podczas epizodów bólu
- Uporczywe wymioty lub wymioty z żółcią
- Krew w stolcu (może przypominać galaretkę z czerwonej porzeczki)
- Wzdęcie brzucha
- Bladość skóry
- Osłabienie i drażliwość
W przypadku wystąpienia tych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub udać się do szpitala, informując o niedawnym szczepieniu przeciw rotawirusom.12
Ciężkie reakcje alergiczne
Ciężkie reakcje alergiczne po szczepieniu przeciw rotawirusom są niezwykle rzadkie. Ryzyko wystąpienia ciężkiej reakcji szacuje się na około 1 przypadek na milion podanych dawek. Objawy reakcji alergicznej zazwyczaj pojawiają się w ciągu pierwszych godzin po szczepieniu.12
Objawy ciężkiej reakcji alergicznej mogą obejmować:12
- Pokrzywkę
- Obrzęk twarzy i gardła
- Trudności w oddychaniu
- Przyspieszone bicie serca
- Zawroty głowy lub osłabienie
W przypadku wystąpienia tych objawów należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.1
Okoliczności odroczenia szczepienia
Szczepienie przeciw rotawirusom powinno zostać odroczone w następujących sytuacjach:12
- Dziecko ma wysoką gorączkę
- Dziecko ma biegunkę
- Dziecko wymiotuje
- Dziecko ma inne objawy ostrej choroby
Szczepionka nie powinna być podawana dzieciom, które miały wcześniej wgłobienie jelit lub mają choroby związane z niedoborem odporności.12
Objawy zakażenia rotawirusem
Dla porównania, warto przedstawić objawy naturalnego zakażenia rotawirusem, któremu szczepionka ma zapobiegać. Zakażenie rotawirusem zazwyczaj powoduje:123
- Gorączkę
- Wymioty
- Wodnistą biegunkę, która może być ciężka
- Ból brzucha
- Odwodnienie
Objawy zakażenia rotawirusem pojawiają się zazwyczaj 1-3 dni po ekspozycji na wirusa i mogą utrzymywać się od 3 do 8 dni. W ciężkich przypadkach biegunka może trwać nawet do 3 tygodni.123
Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem zakażenia rotawirusem jest odwodnienie, które może rozwinąć się bardzo szybko, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Objawy odwodnienia obejmują:123
- Zmniejszoną częstość oddawania moczu (mniej mokrych pieluch niż zwykle)
- Suchość w jamie ustnej i gardle
- Zawroty głowy przy wstawaniu
- Brak łez podczas płaczu
- Wzmożoną senność lub rozdrażnienie
- Zapadnięte oczy lub zapadnięte ciemiączko
Ciężkie odwodnienie może prowadzić do drgawek, wstrząsu, a nawet śmierci, jeśli nie zostanie odpowiednio leczone.1
Skuteczność szczepionki przeciw rotawirusom
Badania wykazały, że szczepionka przeciw rotawirusom jest wysoce skuteczna w zapobieganiu ciężkim zakażeniom rotawirusowym. Szczepionka zapobiega zakażeniom rotawirusowym u około 8 na 10 zaszczepionych dzieci.12
Skuteczność szczepionki wyraża się w:12
- 71-87% ochronie przed jakimkolwiek zapaleniem żołądka i jelit wywołanym przez rotawirusa
- 85-98% ochronie przed ciężkim zapaleniem żołądka i jelit
- Znaczącym zmniejszeniu liczby hospitalizacji związanych z rotawirusem
Nawet jeśli zaszczepione dziecko zachoruje na rotawirusa, objawy są zazwyczaj łagodniejsze niż u dzieci niezaszczepionych, a ryzyko ciężkiego przebiegu choroby jest znacznie mniejsze.123
Stosunek korzyści do ryzyka
Pomimo możliwości wystąpienia działań niepożądanych, korzyści wynikające ze szczepienia przeciw rotawirusom znacznie przewyższają potencjalne ryzyko. Przed wprowadzeniem szczepionki rotawirusy były najczęstszą przyczyną ciężkiej biegunki u niemowląt i małych dzieci, prowadząc do licznych hospitalizacji.12
Ryzyko wgłobienia jelit po szczepieniu (1-7 na 100 000 dawek) jest znacznie mniejsze niż ryzyko ciężkiego zakażenia rotawirusem i jego powikłań. Ponadto, częstość występowania wgłobienia jelit w pierwszym roku życia wynosi około 34 na 100 000 rocznie, co oznacza, że stan ten występuje naturalnie, niezależnie od szczepienia.12
Ważne zalecenia dla rodziców i opiekunów
Po szczepieniu przeciw rotawirusom rodzice i opiekunowie powinni:12
- Monitorować ogólny stan dziecka, w tym jego stan psychiczny, apetyt, sen, temperaturę i wszelkie wysypki
- W przypadku gorączki mierzyć temperaturę ciała dziecka
- Zapewnić odpowiednie nawodnienie dziecka, zwłaszcza jeśli wystąpi biegunka lub wymioty
- Obserwować czy nie występują niepokojące objawy, takie jak silny ból brzucha, uporczywe wymioty, krew w stolcu, lub zmiana w rytmie wypróżnień
Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub udać się do placówki medycznej, jeśli dziecko wykazuje jakiekolwiek z następujących objawów:12
- Ciągły płacz, zwiększona reakcja na bodźce, senność
- Trudności w oddychaniu: zapadanie się klatki piersiowej, sinawe usta, utrudniony oddech
- Wysoka gorączka powyżej 39°C, trudności z obniżeniem temperatury lub gorączka trwająca dłużej niż 24 godziny
- Powtarzające się wymioty, odmowa jedzenia lub karmienia piersią
- Drgawki
- Wysypka skórna
- Objawy podejrzenia wgłobienia jelit: silny ból brzucha, przedłużające się wymioty, krew w stolcu, wzdęcie brzucha
Monitorowanie po szczepieniu
Szczególną czujność należy zachować w pierwszym tygodniu po podaniu pierwszej lub drugiej dawki szczepionki, gdyż wtedy ryzyko wgłobienia jelit jest największe. Jednak rodzice powinni obserwować dziecko pod kątem jakichkolwiek niepokojących objawów przez cały okres po szczepieniu.12
W przypadku wystąpienia objawów odwodnienia, takich jak suchość w jamie ustnej, zmniejszona ilość mokrych pieluch, senność lub osłabienie, należy skonsultować się z lekarzem, gdyż odwodnienie może rozwinąć się bardzo szybko, zwłaszcza u małych dzieci.12
Podsumowanie objawów i przebiegu
Szczepionka przeciw wirusowi rotawirusa stanowi skuteczną ochronę przed zakażeniami rotawirusowymi, które mogą prowadzić do ciężkiej biegunki, wymiotów i odwodnienia, szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Większość dzieci nie doświadcza żadnych objawów niepożądanych po szczepieniu. U części dzieci mogą wystąpić łagodne i przejściowe objawy, takie jak drażliwość, łagodna biegunka czy wymioty, które zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.123
Do rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych należy wgłobienie jelit, które może wystąpić w ciągu pierwszego tygodnia po szczepieniu, szczególnie po pierwszej lub drugiej dawce. Ryzyko to jest jednak niewielkie w porównaniu z korzyściami wynikającymi ze szczepienia. Ciężkie reakcje alergiczne są niezwykle rzadkie.123
Ważne jest, aby rodzice i opiekunowie byli świadomi potencjalnych objawów niepożądanych oraz wiedzieli, kiedy należy szukać pomocy medycznej. Monitoring stanu dziecka po szczepieniu oraz szybka reakcja w przypadku wystąpienia niepokojących objawów mogą pomóc zapewnić bezpieczeństwo i skuteczne leczenie, jeśli to konieczne.123
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.