Przedcukrzyca
Epidemiologia
Przedcukrzyca definiowana jest jako stan pośredni hiperglikemii, obejmujący nieprawidłową glikemię na czczo (IFG: 100-125 mg/dl), nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT: 2-godzinna glikemia 140-199 mg/dl po 75 g glukozy) lub poziom HbA1c 5,7-6,4%. Globalne rozpowszechnienie przedcukrzycy jest wysokie i rośnie – w 2021 roku około 720 milionów osób na świecie miało ten stan, z prognozą wzrostu do miliarda do 2045 roku. W USA 38% dorosłych (97,6 mln) ma przedcukrzycę, z niską świadomością choroby (ok. 80% nieświadomych). Czynniki ryzyka to przede wszystkim nadwaga, otyłość oraz wiek, a także pochodzenie etniczne (wyższe ryzyko u rdzennych mieszkańców Alaski, Azjatów, Latynosów i osób czarnoskórych). Przedcukrzyca wiąże się z podwyższonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 (25% w ciągu 3-5 lat, do 70% w całym życiu) oraz chorób sercowo-naczyniowych, co podkreśla potrzebę wczesnej identyfikacji i interwencji.
- Epidemiologia Przedcukrzycy
- Globalna skala problemu
- Wskaźniki epidemiologiczne w wybranych regionach
- Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
- Progresja do cukrzycy typu 2
- Nadzór epidemiologiczny przedcukrzycy
- Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
- Metody i źródła danych w nadzorze epidemiologicznym
- Świadomość i wykrywalność przedcukrzycy
- Znaczenie nadzoru dla zdrowia publicznego
- Interwencje i implikacje dla zdrowia publicznego
Epidemiologia Przedcukrzycy
Przedcukrzyca (prediabetes) to stan podwyższonego poziomu glukozy we krwi, wyższego niż normalny, ale niewystarczająco wysokiego, aby spełniać kryteria diagnostyczne cukrzycy. Jest to pośredni etap hiperglikemii między prawidłową glikemią a cukrzycą, który często występuje przed rozwojem pełnoobjawowej cukrzycy typu 2. Przedcukrzyca może być definiowana jako obecność nieprawidłowej glikemii na czczo (IFG; 100-125 mg/dl), nieprawidłowej tolerancji glukozy (IGT; glikemia 2-godzinna 140-199 mg/dl po doustnym obciążeniu 75 g glukozy) lub poziomu HbA1c od 5,7% do 6,4%.12
Globalna skala problemu
Skala przedcukrzycy na świecie jest znacząca i stale rośnie. Według danych z 2021 roku, globalne rozpowszechnienie IGT wynosiło 9,1% (464 miliony osób) i przewiduje się, że wzrośnie do 10,0% (638 milionów) do 2045 roku. Rozpowszechnienie IFG na świecie w 2021 roku wynosiło 5,8% (298 milionów) i prognozuje się wzrost do 6,5% (414 milionów) do 2045 roku.3 Łącznie około 720 milionów osób na całym świecie miało przedcukrzycę w 2021 roku, a szacuje się, że liczba ta wzrośnie do miliarda do 2045 roku.4
Rozpowszechnienie przedcukrzycy było najwyższe w 2021 roku w krajach o wysokim dochodzie, jednak największy względny wzrost przypadków IGT i IFG do 2045 roku przewiduje się w krajach o niskim dochodzie.5 Zdecydowana większość osób z przedcukrzycą (72,2%) mieszka w krajach o niskim i średnim dochodzie.6
Wskaźniki epidemiologiczne w wybranych regionach
W Stanach Zjednoczonych około 38% dorosłych (97,6 miliona osób) ma przedcukrzycę, a prawie 80% z nich nie jest świadomych swojego stanu.78 Według badania National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES), w latach 2017-2020 odsetek dorosłych z przedcukrzycą wynosił 38,0% na podstawie poziomu glukozy na czczo lub HbA1c, a 10,8% na podstawie zarówno podwyższonego poziomu glukozy na czczo, jak i poziomu HbA1c.9 Nie zaobserwowano istotnych zmian w skorygowanej względem wieku częstości występowania przedcukrzycy w USA od 2005-2008 do 2017-2020 – około jedna trzecia dorosłych amerykanów miała przedcukrzycę przez cały ten okres.10
W Europie również obserwuje się wysokie wskaźniki przedcukrzycy. W Polsce, zgodnie z badaniem kohortowym Białystok PLUS, u około 40% uczestników stwierdzono przedcukrzycę na podstawie wyników badań laboratoryjnych.11 W Republice Mołdawii przedcukrzycę zdiagnozowano u 29,6% badanych osób, z przewagą 48% u mężczyzn wobec 52% u kobiet.12
W Ameryce Łacińskiej zbiorcza częstość występowania przedcukrzycy wynosiła 24% (95% CI: 18-30%). Według określonych kryteriów częstość występowania wyniosła: według WHO 11% (95% CI: 5-18%), na podstawie glikemii na czczo (FG) 18% (95% CI: 10-27%), na podstawie glikemii poposiłkowej (PPG) 20% (95% CI: 3-46%) i na podstawie HbA1c 32% (95% CI: 21-52%).13
W Namibii, w Afryce, częstość występowania przedcukrzycy wynosiła 6,8% (95% CI: 5,8-8,0) według kryteriów WHO i 20,1% (95% CI: 18,4-21,9) według kryteriów ADA.1415 W Ugandzie, w wiejskim dystrykcie Isingiro, częstość występowania przedcukrzycy wyniosła 9,19% (95% CI: 6,23-12,14).16
Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
Najsilniejszymi czynnikami ryzyka przedcukrzycy u dorosłych są nadwaga i otyłość.1718 Badania wykazują, że częstość występowania przedcukrzycy jest wyższa wśród osób starszych, co potwierdza, że wiek jest istotnym czynnikiem ryzyka.1920 Prawdopodobieństwo wystąpienia przedcukrzycy wzrasta pięciokrotnie wraz z wiekiem, a osoby otyłe mają trzykrotnie większe ryzyko rozwoju przedcukrzycy.21
Częstość występowania cukrzycy jest wyższa wśród osób pochodzenia indiańskiego/rdzenne z Alaski (14,7%), Azjatów (9,2%), Latynosów/Hispano (12,5%) i nie-Latynosów/czarnoskórych (11,7%) niż wśród nie-Latynosów/białych (7,5%).22 W Wirginii, dane z 2020 roku wskazują na częstość występowania przedcukrzycy wynoszącą 9,3%, z wyższymi wskaźnikami wśród osób czarnoskórych/nie-Latynosów (11,7%) w porównaniu do białych/nie-Latynosów (9,1%).23
U osób z przedcukrzycą występuje wysokie obciążenie czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego.24 Badania obserwacyjne sugerują, że przedcukrzyca jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, co wskazuje, że patogenne efekty dysregulacji metabolizmu glukozy rozpoczynają się jeszcze przed wystąpieniem cukrzycy.25
Progresja do cukrzycy typu 2
Przedcukrzyca prowadzi do jawnej cukrzycy typu 2 u około 25% osób w ciągu 3-5 lat, a nawet do 70% osób w ciągu całego życia.26 W krótkim okresie stosunkowo mały odsetek (5-10% rocznie) osób z przedcukrzycą przejdzie do pełnoobjawowej cukrzycy, jednak po 5 latach około połowa rozwinie chorobę.27
W badaniu 400 pacjentów z przedcukrzycą, 31 (7,8%) rozwinęło cukrzycę, a tylko 9 (2,3%) rozwinęło nadciśnienie w okresie dwóch lat. Pacjenci z jednoczesnym występowaniem stanu przednadciśnieniowego i przedcukrzycy mieli wyższe ryzyko progresji do nadciśnienia i cukrzycy (3% do nadciśnienia i 15,5% do cukrzycy).28
| Region/Kraj | Odsetek populacji z przedcukrzycą | Liczba osób z przedcukrzycą | Główne kryteria diagnostyczne |
|---|---|---|---|
| Świat (2021) | 9,1% (IGT) 5,8% (IFG) |
464 mln (IGT) 298 mln (IFG) |
IGT, IFG |
| USA | 38,0% | 97,6 mln | FPG, HbA1c |
| Polska | ~40% | – | IFG, IGT |
| Mołdawia | 29,6% | – | – |
| Ameryka Łacińska | 24% | – | WHO, FG, PPG, HbA1c |
| Namibia | 6,8% (WHO) 20,1% (ADA) |
– | WHO, ADA |
| Uganda (Isingiro) | 9,19% | – | – |
| Hawaje | – | 513 000 | – |
Nadzór epidemiologiczny przedcukrzycy
Dokładne oszacowanie częstości występowania cukrzycy i przedcukrzycy jest niezbędne do monitorowania wpływu tych stanów na zdrowie populacji i oceny skuteczności programów profilaktycznych.29 Jednak dane dotyczące epidemiologii przedcukrzycy są ograniczone ze względu na brak badań w tym kierunku w wielu regionach świata.3031
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
Brak konsensusu dotyczącego jednej najlepszej definicji przedcukrzycy stanowi główne wyzwanie dla badań epidemiologicznych i praktyki klinicznej.32 Obecnie pięć definicji przedcukrzycy zostało wydanych przez towarzystwa profesjonalne, w tym Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ADA), Światową Organizację Zdrowia (WHO) i Międzynarodowy Komitet Ekspertów.33
Definicja IGT jako przedcukrzycy wynikła z badań populacyjnych pokazujących, że 2-godzinna glikemia ≥140 mg/dl wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia cukrzycy niż niższe wartości 2-godzinnej glikemii.34 Po zmianie kryteriów diagnostycznych IFG, gdy wartość graniczna została dostosowana do 100 mg/dl, częstość występowania IFG drastycznie wzrosła – na przykład w Danii częstość IFG wzrosła z 11,8% do 37,6%.35
Szacunki częstości występowania przedcukrzycy różnią się znacznie w literaturze, odzwierciedlając heterogeniczność zarówno metod stosowanych do definiowania tego stanu, jak i charakterystyki samych populacji.36 W zależności od definicji przedcukrzycy, skojarzenia z głównymi wynikami klinicznymi różnią się.37
Metody i źródła danych w nadzorze epidemiologicznym
Na poziomie państwowym najczęściej używanym narzędziem nadzoru do oceny częstości występowania chorób przewlekłych jest System Nadzoru Czynników Ryzyka Zachowań (BRFSS), coroczne badanie telefoniczne.38 Jednak BRFSS nie jest w stanie zidentyfikować przypadków niezdiagnozowanej cukrzycy i niedostatecznie raportuje przedcukrzycę, ponieważ wielu respondentów nie jest świadomych, że mają ten stan.39
Najdokładniejsze i najbardziej użyteczne metody nadzoru nad cukrzycą reprezentują populację, identyfikują zarówno zdiagnozowane, jak i niezdiagnozowane przypadki (za pomocą biomarkerów, takich jak glikemia na czczo [FPG] lub hemoglobina A1c [HbA1c]) i zawierają zmienne geograficzne, demograficzne i czynniki ryzyka wspierające analizę korekty i subpopulacji.40
Kilka badań, które obejmują pomiary FPG lub HbA1c, lub obu, ma duże wielkości próby, które mogą wspierać nadzór na poziomie państwowym w niektórych stanach. Te źródła danych obejmują Badanie Zdrowia i Emerytury (HRS) oraz Krajowe Badanie Ambulatoryjnej Opieki Medycznej (NAMCS).41
Świadomość i wykrywalność przedcukrzycy
Wśród dorosłych z przedcukrzycą, skorygowany względem wieku odsetek świadomych, że mają ten stan, wzrósł z 6,5% w latach 2005-2008 do 17,4% w latach 2017-2020.42 Świadomość przedcukrzycy wzrosła z 11,4% do 15,9% wśród mężczyzn, ale nieznacznie spadła z 19,8% do 19,4% wśród kobiet w okresie między 2013 a 2020 rokiem.43
Na Hawajach 513 000 dorosłych ma przedcukrzycę, a dwie trzecie z nich nie wie, że ją ma.44 Dane krajowe sugerują, że wiele osób ma przedcukrzycę, ale nie zostały zdiagnozowane przez pracownika służby zdrowia i nie są świadome swojego stanu z powodu jego niejasnych objawów.45
W Arabii Saudyjskiej ogólna częstość występowania cukrzycy wynosiła 10,84%, z czego 0,45% stanowiły znane przypadki cukrzycy typu 1 i typu 2, a 10,39% były to nowo zidentyfikowane przypadki cukrzycy (4,27%) lub IFG (6,12%), przy czym ponad 90% uczestników z cukrzycą nie było świadomych swojej choroby.46
Znaczenie nadzoru dla zdrowia publicznego
Ulepszenie nadzoru nad przedcukrzycą jest niezbędne do skutecznego wdrażania polityk i interwencji zapobiegających cukrzycy.47 Identyfikacja osób z przedcukrzycą w społeczności, zwłaszcza wśród osób o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, byłaby bardzo korzystna dla projektowania i wdrażania odpowiednich interwencji w celu zmniejszenia wskaźnika rozwoju cukrzycy lub opóźnienia jej wystąpienia.48
Obecność rzeczywistych danych epidemiologicznych na temat częstości występowania cukrzycy, przedcukrzycy i ich czynników ryzyka jest niezbędna do prawidłowego planowania skutecznej pracy systemu zdrowia publicznego, którego ostatecznym celem jest poprawa jakości życia populacji.49
Zrozumienie częstości występowania i zapadalności na przedcukrzycę ma kluczowe znaczenie dla planowania strategii zdrowia publicznego i alokacji zasobów w regionie.50 Wzmocnienie systemów nadzoru epidemiologicznego pozwoliłoby na bardziej efektywne monitorowanie trendów czasowych i geograficznych, ułatwiając ocenę wpływu interwencji zdrowia publicznego i efektywną alokację zasobów.51
Interwencje i implikacje dla zdrowia publicznego
Skuteczne strategie profilaktyczne mogą zapobiec lub opóźnić rozwój cukrzycy typu 2 u osób z przedcukrzycą. Badania wykazały, że zmiany stylu życia u osób z przedcukrzycą mogą zmniejszyć względne ryzyko rozwoju cukrzycy o 40-70%.52
Interwencje stylu życia i farmakologia
Zarówno interwencje w zakresie stylu życia koncentrujące się na diecie, aktywności fizycznej lub obu, jak i metformina, wykazały skuteczność w zapobieganiu lub opóźnianiu progresji do cukrzycy u osób z przedcukrzycą.53 Badania przeprowadzone na osobach z przedcukrzycą w ramach Programu Zapobiegania Cukrzycy w Narodowych Instytutach Zdrowia wykazały, że utrata masy ciała o 5-7% może zapobiec lub opóźnić cukrzycę.54
Wysokie rozpowszechnienie nadwagi i otyłości u osób z i bez zaburzeń metabolizmu węglowodanów budzi niepokój. W Uzbekistanie ponad 35% populacji ma otyłość różnego stopnia, a około 35% ma nadwagę. Tak więc 70% populacji jest już zagrożonych rozwojem chorób sercowo-naczyniowych w ciągu najbliższych 10 lat.55
Istnieje pilna potrzeba opracowania i wdrożenia interwencji zdrowia publicznego, które koncentrują się na zdrowej żywności i zachowaniach dietetycznych oraz uczestnictwie w aktywności fizycznej, szczególnie regularnych ćwiczeniach, w celu leczenia przedcukrzycy.56
Rekomendacje dotyczące badań przesiewowych
Amerykańska Grupa Zadaniowa ds. Usług Profilaktycznych (USPSTF) zaleca obecnie badania przesiewowe w kierunku przedcukrzycy i cukrzycy typu 2 u dorosłych w wieku od 35 do 70 lat, którzy mają nadwagę lub otyłość.57 Klinicyści powinni rozważyć badania przesiewowe w młodszym wieku u osób z grup o nieproporcjonalnie wysokiej zapadalności i częstości występowania (osoby pochodzenia indiańskiego/rdzenni mieszkańcy Alaski, Amerykanie pochodzenia azjatyckiego, czarnoskórzy, Latynosi lub osoby pochodzenia hawajskiego/mieszkańcy wysp Pacyfiku) lub u osób, które mają rodzinną historię cukrzycy, historię cukrzycy ciążowej lub historię zespołu policystycznych jajników oraz przy niższym BMI u Amerykanów pochodzenia azjatyckiego.58
Przedcukrzycę i cukrzycę typu 2 można wykryć, mierząc poziom glukozy w osoczu na czczo lub poziom HbA1c, lub za pomocą doustnego testu tolerancji glukozy.59 Dowody dotyczące optymalnego interwału badań przesiewowych dla dorosłych z początkowym normalnym wynikiem testu glukozy są ograniczone. Badania kohortowe i modelowe sugerują, że badania przesiewowe co 3 lata mogą być rozsądnym podejściem dla dorosłych z normalnymi poziomami glukozy we krwi.60
Badania przesiewowe osób bez objawów w kierunku przedcukrzycy i cukrzycy typu 2 mogą umożliwić wcześniejsze wykrycie, diagnozę i leczenie, przy ostatecznym celu poprawy wyników zdrowotnych.61
Implikacje dla zdrowia publicznego
Rosnąca częstość występowania przedcukrzycy na całym świecie jest głównym problemem zdrowia publicznego i nie wróży dobrze dla rosnącej epidemii cukrzycy i jej powikłań.62 Wysokie rozpowszechnienie przedcukrzycy podkreśla znaczenie podejścia zdrowia we wszystkich politykach w Ameryce Łacińskiej. Rozwiązanie tego problemu wymaga interwencji z sektora zdrowia i polityk międzysektorowych, które promują zdrowsze środowisko, poprawiają dostęp do pożywnych pokarmów, zachęcają do aktywności fizycznej i uwzględniają społeczne determinanty zdrowia.63
Badania obserwacyjne sugerują potencjalny związek między przedcukrzycą a powikłaniami cukrzycy, w tym neuropatią cienkich włókien, wczesną retinopatią, wczesną nefropatią i zwiększonym ryzykiem chorób makronaczyniowych.64 Przedcukrzyca jest zatem najlepszą okazją do rozpoczęcia interwencji w celu zapobiegania cukrzycy na poziomie społecznym i indywidualnym.65
W dużej próbie uczestników UK Biobank z przedcukrzycą wykazano, że zarówno stan przedkruchości, jak i kruchość wiązały się z wyższym ryzykiem wielu niekorzystnych wyników, w tym cukrzycy typu 2, mikronaczyniowej choroby związanej z cukrzycą, chorób sercowo-naczyniowych, przewlekłej choroby nerek, chorób oczu, demencji, depresji i śmiertelności z wszystkich przyczyn.66 Ocena stanu kruchości wśród dorosłych w średnim wieku z przedcukrzycą może pomóc w identyfikacji osób najbardziej zagrożonych kolejnymi niekorzystnymi wynikami.67
W przypadku starszych dorosłych z przedcukrzycą, w badaniu przeprowadzonym przez Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, które obserwowało prawie 3 500 starszych dorosłych o średnim wieku 76 lat przez około sześć i pół roku, wyniki pokazują, że starsi dorośli z przedcukrzycą w takich przedziałach czasowych są bardziej narażeni na niższe poziomy cukru we krwi lub śmierć z innych powodów niż na progresję do cukrzycy.68 Naukowcy zalecają, aby w przypadku starszych dorosłych lekarze koncentrowali swoje wysiłki badań przesiewowych na czynnikach ryzyka, takich jak nadciśnienie, które są bardziej użyteczne w przewidywaniu chorób i śmiertelności w tej populacji.69
Wyzwania związane z diagnozą i interwencją
Głównym wyzwaniem w obszarze przedcukrzycy jest brak konsensusu co do tego, jak ją definiować, co doprowadziło do rozbieżnych szacunków częstości występowania i braku spójności w podejściach do badań przesiewowych i diagnozy.70 Przedcukrzyca jest szeroko zdefiniowanym stanem, który dotyka dużą część populacji. Paradoksalnie, jest powszechna u starszych osób, z których większość nie przechodzi do cukrzycy.71
Nie ma dowodów na to, że leczenie przedcukrzycy lekami zmniejsza śmiertelność, powikłania makronaczyniowe lub znaczące powikłania mikronaczyniowe.72 Doradzanie pacjentom na temat zdrowej diety, aktywności fizycznej i utraty masy ciała dla osób z nadwagą jest wartościowe niezależnie od tego, czy u pacjenta zdiagnozowano przedcukrzycę.73
U osób z wysokim ryzykiem zaleca się wtórną interwencję z farmakoterapią metforminą; niemniej jednak ostateczny cel terapii, długoterminowa efektywność kosztowa takich interwencji i korzyści z wczesnej interwencji nie są dobrze zrozumiane.74
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.