Pokrzywka
Epidemiologia
Pokrzywka jest powszechnym schorzeniem dermatologicznym, dotykającym 15-25% populacji w ciągu życia, z globalną chorobowością szacowaną na 86 milionów osób w 2017 roku. Ostra pokrzywka (<6 tygodni) występuje częściej niż przewlekła (>6 tygodni), której punktowa chorobowość wynosi 0,1-1,8%. Przewlekła pokrzywka spontaniczna (CSU) dotyka głównie kobiety (2:1 do 4:1) i najczęściej występuje w wieku 20-40 lat. U dzieci pokrzywka występuje z częstością 2-7%, a przewlekła pokrzywka u 0,1-3%. Choroba ma zróżnicowaną epidemiologię geograficzną i socjoekonomiczną, z wyższą częstością w regionach o niższym PKB i niższym wskaźniku rozwoju społeczno-demograficznego (SDI). Występują różne podtypy, w tym pokrzywka indukowana (CIndU) z częstością 0,5% w populacji ogólnej i 20-30% wśród przewlekłych przypadków, oraz rzadsze formy jak pokrzywka słoneczna i opóźniona pokrzywka z ucisku (DPU). Średni czas trwania przewlekłej pokrzywki wynosi 2-5 lat, a 60% pacjentów nie osiąga remisji w ciągu 5 lat.
Epidemiologia pokrzywki – skala problemu
Pokrzywka stanowi istotny problem zdrowotny dotykający znaczącą część populacji. Szacuje się, że w ciągu życia dotyka ona około 15-25% populacji ogólnej, przy czym dane z różnych badań wskazują na jeszcze szerszy zakres – od 8% do nawet 20% populacji globalnej1234. Globalną chorobowość pokrzywki w 2017 roku oszacowano na 86 milionów osób5. Epidemiologia pokrzywki różni się w zależności od jej postaci – ostrej lub przewlekłej, a także regionu geograficznego i czynników demograficznych.
Pokrzywka ostra vs przewlekła
Pokrzywka ostra (trwająca krócej niż 6 tygodni) występuje znacznie częściej niż postać przewlekła. Punktowa chorobowość pokrzywki (odsetek osób dotkniętych chorobą w danym momencie) wynosi 0,5-1,5%, natomiast przewlekła postać pokrzywki (trwająca ponad 6 tygodni) dotyka około 0,1-1,8% populacji ogólnej678. W Stanach Zjednoczonych chorobowość przewlekłej pokrzywki szacuje się na poziomie 1%, natomiast w Ameryce Północnej częstość występowania wynosi około 0,1%98.
Częstość występowania pokrzywki przewlekłej jest zróżnicowana geograficznie. Według przeglądu systematycznego i metaanalizy obejmującej 52 badania z różnych regionów świata, chorobowość przewlekłej pokrzywki waha się od 0,1% do 8,9%, z medianą wynoszącą 0,8%10. Z kolei badania przeprowadzone w Szwecji wykazały punktową chorobowość na poziomie 0,1%, a w Hiszpanii – 0,6%11.
Różnice demograficzne
Pokrzywka częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Większość badań wskazuje, że kobiety chorują na pokrzywkę prawie dwukrotnie częściej niż mężczyźni, z proporcją 2:1 do 4:1121314. W przypadku przewlekłej pokrzywki spontanicznej (CSU) kobiety stanowią około dwie trzecie pacjentów8.
Jeśli chodzi o wiek, pokrzywka może wystąpić w każdej grupie wiekowej, jednak obserwuje się pewne tendencje. Przewlekła pokrzywka najczęściej dotyka osoby w wieku 20-40 lat, z najwyższą chorobowością w przedziale wiekowym 40-59 lat813. Dane z Globalnego Badania Obciążenia Chorobami (Global Burden of Disease, GBD) wykazały, że dzieci w wieku do 14 lat są częściej dotknięte pokrzywką niż dorośli5. Badania sugerują również, że obciążenie pokrzywką jest większe w młodszych grupach wiekowych i zmniejsza się z wiekiem, z niewielkim wzrostem obserwowanym w najstarszych grupach wiekowych15.
Pokrzywka u dzieci
Epidemiologia pokrzywki u dzieci jest relatywnie mniej zbadana niż u dorosłych. Częstość występowania pokrzywki w populacji pediatrycznej szacuje się na poziomie 2-7%, natomiast przewlekła pokrzywka dotyka 0,1-3% dzieci6. Przewlekła pokrzywka spontaniczna stanowi około 85% przypadków przewlekłej pokrzywki u dzieci, podczas gdy pokrzywka indukowana stanowi tylko 15% przypadków16.
W przeciwieństwie do dorosłych, u których pokrzywka częściej występuje u kobiet, w populacji pediatrycznej nie zaobserwowano wyraźnej predylekcji płciowej16. Przewlekła pokrzywka występuje częściej u starszych dzieci i nastolatków6. Interesujące jest to, że u dzieci z przewlekłą pokrzywką częstość występowania chorób atopowych jest podobna jak u innych dzieci, podczas gdy u dorosłych cierpiących na przewlekłą pokrzywkę zaobserwowano znacznie wyższą częstość schorzeń atopowych, takich jak alergiczny nieżyt nosa, wyprysk i astma13.
Różnice geograficzne i socjoekonomiczne
Badania epidemiologiczne wykazują znaczące różnice w występowaniu pokrzywki w zależności od regionu geograficznego i statusu socjoekonomicznego. Analiza danych GBD wykazała, że kraje o niższym produkcie krajowym brutto (PKB) per capita charakteryzują się wyższą chorobowością i zapadalnością na pokrzywkę517.
Regiony o niższym i średnio-niższym wskaźniku rozwoju społeczno-demograficznego (SDI) wykazują najwyższe wskaźniki pokrzywki, podczas gdy regiony o wysokim SDI mają najniższe wskaźniki15. Na poziomie krajowym zaobserwowano znaczne zróżnicowanie w obciążeniu chorobą, z istotnie różnymi standaryzowanymi względem wieku wskaźnikami i liczbami lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY), zapadalności i chorobowości w różnych krajach i terytoriach15.
Wyższa chorobowość pokrzywki w regionach o niższym dochodzie może wynikać z kilku czynników. Kraje o niższym PKB per capita często mają ograniczony dostęp do zasobów opieki zdrowotnej i mniejszą liczbę lekarzy, co może prowadzić do suboptymalnego zarządzania pokrzywką18. Ponadto, większe obciążenie chorobami zakaźnymi i zanieczyszczenie środowiska w tych regionach mogą przyczyniać się do wyższej chorobowości pokrzywki18.
Dane regionalne
W różnych regionach świata zaobserwowano zróżnicowaną częstość występowania pokrzywki:
- W Stanach Zjednoczonych chorobowość przewlekłej pokrzywki szacuje się na 0,23% populacji19
- W Polsce badanie reprezentatywne wykazało, że 11,2% respondentów zgłosiło co najmniej jeden epizod objawów pokrzywki w ciągu życia, z wyższą częstością u kobiet14
- W Chinach badanie ogólnokrajowe wykazało, że chorobowość życiowa pokrzywki wynosiła 7,30%, a punktowa chorobowość 0,75%, z wyższą częstością u kobiet20
- W Tajlandii zgłaszano chorobowość pokrzywki na poziomie do 20% populacji6
Trendy czasowe w epidemiologii pokrzywki
Według danych z GBD, globalna chorobowość i zapadalność na pokrzywkę oraz lata życia z niepełnosprawnością pozostały względnie stabilne w latach 1990-2017518. Standaryzowane względem wieku wskaźniki chorobowości, zapadalności i lat życia z niepełnosprawnością (YLD) na 100 000 osób pozostały stosunkowo niezmienione w tym okresie18.
Jednakże nowsze analizy wskazują na wzrost globalnego obciążenia pokrzywką w latach 1990-2019, co stanowi niepokojący trend wymagający dalszych badań21. Zaobserwowany wzrost, szczególnie wśród młodszych populacji, podkreśla potrzebę ukierunkowanych interwencji i polityk zdrowotnych w celu rozwiązania tego rosnącego problemu zdrowia publicznego21.
Charakterystyka kliniczna i czynniki ryzyka
Pokrzywka charakteryzuje się występowaniem bąbli pokrzywkowych (hives), obrzęku naczynioruchowego (angioedema) lub obu tych objawów jednocześnie. Około 50% pacjentów ma zarówno pokrzywkę, jak i obrzęk naczynioruchowy, 40% ma tylko pokrzywkę, a 10% tylko obrzęk naczynioruchowy1. W przypadku pokrzywki przewlekłej, obrzęk naczynioruchowy występuje u 40-50% pacjentów22.
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano kilka czynników ryzyka rozwoju pokrzywki:
- Atopia: Częstość występowania ostrej pokrzywki jest wyższa u osób z atopią1
- Płeć żeńska: Stanowi znaczący czynnik ryzyka, szczególnie dla przewlekłej pokrzywki19
- Choroby współistniejące: Do istotnych czynników ryzyka przewlekłej pokrzywki należą alergiczny nieżyt nosa, astma, atopowe zapalenie skóry i autoimmunologiczne choroby tarczycy19
- Warunki środowiskowe: Mieszkanie w obszarach miejskich, narażenie na zanieczyszczenia powietrza, stany lękowe i obniżony nastrój są związane z wyższą częstością występowania pokrzywki20
Przebieg i rokowanie
Przewlekła pokrzywka ma zmienny przebieg. Średni czas trwania choroby wynosi 2-5 lat, przy czym 60% pacjentów z CSU nie osiąga remisji w ciągu 5 lat8. Badania wykazały różne wzorce przebiegu klinicznego:
- 6-12 tygodni u 52,8% pacjentów
- 3-6 miesięcy u 18,5% pacjentów
- 7-12 miesięcy u 9,4% pacjentów
- 1-5 lat u 8,7% pacjentów
- Ponad 5 lat u 11,3% pacjentów23
Badanie prospektywne wykazało, że 35% pacjentów z przewlekłą pokrzywką będzie wolnych od objawów w ciągu jednego roku, a u kolejnych 29% nastąpi pewna redukcja objawów4. Badanie przeprowadzone w Kolumbii odnotowało wskaźnik remisji klinicznej bez konieczności leczenia farmakologicznego wynoszący 59% po 5 latach obserwacji, ze wskaźnikiem nawrotów na poziomie 17% w tym samym okresie24.
Specyficzne typy pokrzywki i ich epidemiologia
Pokrzywka przewlekła indukowana
Pokrzywka przewlekła indukowana (CIndU) charakteryzuje się rozwojem bąbli, obrzęku naczynioruchowego lub obu w odpowiedzi na specyficzne bodźce przez co najmniej 6 tygodni. Według międzynarodowej literatury naukowej, występowanie CIndU wynosi 0,5% w populacji ogólnej i około 20-30% wśród wszystkich przypadków przewlekłej pokrzywki25.
Badanie epidemiologiczne przeprowadzone w Moskwie wykazało, że częstość występowania CIndU jest skorelowana z opublikowanymi globalnymi danymi epidemiologicznymi, a wskaźniki pokrzywki indukowanej w Moskwie są wysokie i rosną, podobnie jak w praktyce światowej25.
Pokrzywka słoneczna
Pokrzywka słoneczna jest rzadziej występującym typem przewlekłej pokrzywki indukowanej. W wieloośrodkowym badaniu retrospektywnym przeprowadzonym w Hiszpanii na 224 pacjentach (141 kobiet i 83 mężczyzn) ze średnią wieku 37,9 lat, atopia w wywiadzie została wykryta u 26,7% pacjentów, a najczęstszą manifestacją był alergiczny nieżyt nosa (16,5%)26. Objawy kliniczne ograniczały się do obszarów narażonych na słońce u 75,9% pacjentów26.
Widmo światła najczęściej implifikowane w pokrzywce słonecznej to samo światło widzialne (31,7%), a w 21% przypadków tylko światło naturalne mogło wywołać reakcję26. Nie zaobserwowano wzrostu rocznej zapadalności na pokrzywkę słoneczną27.
Pokrzywka z ucisku opóźniona
Opóźniona pokrzywka z ucisku (Delayed Pressure Urticaria, DPU) jest ogólnie uważana za rzadką jednostkę chorobową, jednak może to wynikać z faktu, że nie jest konsekwentnie rozpoznawana. Około 37% pacjentów z przewlekłą pokrzywką spontaniczną ma również pokrzywkę z ucisku28. Średni wiek początku DPU przypada na trzecią dekadę życia (zakres 5-63 lat), a DPU jest nieco częstsza u mężczyzn niż u kobiet28.
Systemy nadzoru i monitorowania
Biorąc pod uwagę znaczący wpływ pokrzywki na jakość życia pacjentów i obciążenie systemów opieki zdrowotnej, rozwijane są różne rejestry i systemy monitorowania pokrzywki na świecie.
Rejestry pokrzywki
Rejestr Przewlekłej Pokrzywki (CURE – Chronic Urticaria Registry) został utworzony jako akademicki rejestr dla wszystkich podtypów przewlekłej pokrzywki, mający na celu ocenę epidemiologii, częstości występowania, czasu trwania, przebiegu choroby, przyczyn leżących u jej podstaw, chorób współistniejących, czynników wyzwalających, odpowiedzi na leczenie, kosztów i wpływu choroby oraz globalne poprawienie zrozumienia tych stanów29.
Ponadto, pacjenci z przewlekłą pokrzywką wykazują zainteresowanie aplikacjami do monitorowania aktywności i kontroli choroby, co może stanowić nowe narzędzie w nadzorze epidemiologicznym30.
Znaczenie nadzoru epidemiologicznego
Zrozumienie globalnej chorobowości, zapadalności, średniego czasu trwania choroby i YLD chorób immunologicznych, takich jak pokrzywka, jest ważne dla opracowania trwałej i skoordynowanej odpowiedzi na zmniejszenie obciążenia chorobą18. Badania wykazały większe obciążenie chorobą w regionach o niskich dochodach, co sugeruje potrzebę dalszych badań nad epidemiologią pediatryczną tego stanu w regionach o niskich dochodach, co może dać wgląd w przyczyny tego zjawiska18.
Pełniejsze zrozumienie epidemiologii pokrzywki jest kluczowe dla kierowania alokacją zasobów opieki zdrowotnej i opracowywania skutecznych strategii zapobiegania i leczenia10. Wyższe obciążenie pokrzywką wśród kobiet, rosnące obciążenie wśród młodszych populacji oraz regionalne różnice w obciążeniu chorobą podkreślają potrzebę ukierunkowanych interwencji i polityk w celu rozwiązania tego rosnącego problemu zdrowia publicznego21.
Aspekty ekonomiczne i społeczne
Pokrzywka stanowi znaczące obciążenie socjoekonomiczne na całym świecie530. Prowadzi do znacznego pogorszenia jakości życia, często porównywalnego z innymi przewlekłymi chorobami skóry, a nawet z ciężką chorobą wieńcową8.
Większa aktywność choroby, mierzona za pomocą skali UAS7 (Urticaria Activity Score w ciągu 7 dni), ma negatywny wpływ na produktywność pracy8. Komplikacje przewlekłej pokrzywki mogą obejmować bezsenność, depresję i gorszą jakość życia31.
Oczekuje się, że rynek leczenia przewlekłej pokrzywki spontanicznej w siedmiu głównych rynkach (7MM) osiągnie około 7,664 miliarda dolarów do 2032 roku, rosnąc w tempie CAGR 14,96% w okresie 2019-203232. Wskazuje to na znaczące ekonomiczne implikacje tej choroby i potrzebę skutecznych metod leczenia.
W Ameryce Łacińskiej wykryto znaczny brak wiedzy w zarządzaniu chorobą wśród lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej – 40% pacjentów z CSU skierowanych do specjalistycznych ośrodków pokrzywki przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej nie otrzymało leczenia przeciwhistaminowego33. Wskazuje to na potrzebę poprawy edukacji medycznej w zakresie diagnostyki i leczenia pokrzywki.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.