Paciorkowiec grupy a
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zakażenia inwazyjne wywołane przez Streptococcus pyogenes (GAS) cechują się wysoką śmiertelnością, szczególnie w przypadku zespołu wstrząsu toksycznego (STSS) – około 60%. W ostatnich latach obserwuje się wzrost śmiertelności z 21,9% (2006-2019) do 41,4% (2020-2024), co może być związane z osłabieniem statusu immunologicznego populacji. Kluczowymi prognostycznymi markerami są prokalcytonina (PCT > 35,1 µg/L, czułość 100%, swoistość 82,35%) oraz mleczany (> 5 mmol/L, czułość 90,91%, swoistość 91,67%). W okresie 2020-2024 do prognostycznych biomarkerów dołączyły także mioglobina i kreatynina. W STSS wyróżniono trzy fenotypy pacjentów (hiperinflamacyjny, niskiej perfuzji, hipogammaglobulinemiczny), co umożliwia indywidualizację terapii, a zastosowanie spersonalizowanego leczenia, w tym ECMO i hemoadsorpcji, poprawiło przeżywalność do 77% mimo wysokiego średniego wyniku SOFA (17 ± 5,7).
- Paciorkowiec grupy A – Rokowanie (przewidywanie wyniku)
- Wskaźniki śmiertelności w różnych formach zakażeń
- Czynniki rokownicze w bakteriemii paciorkowcowej
- Fenotypowe profile pacjentów z STSS
- Specyficzne sytuacje kliniczne i rokowanie
- Wpływ wczesnego leczenia na rokowanie
- Rokowanie w niepowikłanych zakażeniach GAS-a
- Zmiany w markerach prognostycznych w czasie
- Kolejne rozdziały
Paciorkowiec grupy A – Rokowanie (przewidywanie wyniku)
Zakażenia wywoływane przez paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes, GAS) charakteryzują się szerokim spektrum objawów klinicznych – od łagodnych infekcji górnych dróg oddechowych po ciężkie, inwazyjne zakażenia z bakteriemią, które mogą zagrażać życiu. Rokowanie pacjentów z inwazyjnymi zakażeniami GAS zależy od wielu czynników, w tym obecności powikłań, czasu wdrożenia odpowiedniej terapii oraz stosowanych schematów leczenia.12
Wskaźniki śmiertelności w różnych formach zakażeń
Śmiertelność w inwazyjnych zakażeniach GAS jest znacząca i zróżnicowana w zależności od postaci klinicznej. Pacjenci z martwiczym zapaleniem powięzi wykazują około 20% śmiertelność, natomiast w przypadku zespołu wstrząsu toksycznego wywołanego przez paciorkowce (Streptococcal Toxic Shock Syndrome, STSS) wskaźnik ten wzrasta dramatycznie do około 60%. W pozostałych postaciach inwazyjnych zakażeń GAS śmiertelność wynosi około 10-15%.12
Co niepokojące, w ostatnich latach zaobserwowano zwiększoną częstość występowania inwazyjnych zakażeń GAS. Porównując dane z lat 2006-2019 oraz 2020-2024, śmiertelność wzrosła z 21,9% do 41,4% (p = 0,08). Jedną z hipotez tłumaczących ten wzrost jest osłabienie statusu immunologicznego populacji po 2020 roku.12
Czynniki rokownicze w bakteriemii paciorkowcowej
Określenie czynników prognostycznych ma kluczowe znaczenie dla przewidywania wyniku leczenia pacjentów z bakteriemią wywołaną przez GAS. W analizie wieloczynnikowej wykazano, że jedynym czynnikiem istotnie związanym ze zwiększoną śmiertelnością jest wystąpienie zespołu STSS.1
Badania biomarkerów wykazały, że wysokie poziomy prokalcytoniny (PCT) i mleczanów są istotnymi predyktorami gorszego rokowania:
- Prokalcytonina (PCT) > 35,1 µg/L wykazuje 100% czułość i 82,35% swoistość w prognozowaniu niekorzystnego wyniku12
- Mleczany > 5 mmol/L wykazują 90,91% czułość i 91,67% swoistość12
W badaniu porównującym pacjentów, którzy przeżyli i nie przeżyli zakażenie GAS w latach 2020-2024, wykazano istotną różnicę w poziomach PCT – mediana wynosiła odpowiednio 9,47 µg/L u pacjentów, którzy przeżyli, i 67,5 µg/L u pacjentów, którzy zmarli (p = 0,002).1
Analiza biomarkerów z użyciem krzywych ROC wykazała różnice w markerach prognostycznych między okresami obserwacji:
- W latach 2006-2019 jedynym markerem prognostycznym była mioglobina12
- W latach 2020-2024 zidentyfikowano cztery biomarkery przewidujące gorszy wynik: mleczany, mioglobina, PCT i kreatynina12
Fenotypowe profile pacjentów z STSS
W kontekście zespołu wstrząsu toksycznego wywołanego przez paciorkowce (STSS), który charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, zidentyfikowano trzy odrębne profile fenotypowe pacjentów, które mogą służyć jako podstawa do indywidualizacji terapii:
- Profil hiperinflamacyjny – z dominującą nadmierną reakcją zapalną1
- Profil niskiej perfuzji – z zaburzeniami perfuzji tkankowej1
- Profil hipogammaglobulinemiczny – z obniżonym poziomem immunoglobulin1
Pacjenci z STSS prezentują średni wynik SOFA 17 (±5,7), a 53,8% z nich wymaga podłączenia do ECMO. Mimo przewidywanej śmiertelności przekraczającej 50% według kryteriów SOFA lub APACHE II, zastosowanie spersonalizowanego podejścia terapeutycznego opartego na fenotypie pozwoliło osiągnąć wskaźnik przeżycia na poziomie 77%.12
Specyficzne sytuacje kliniczne i rokowanie
Zakażenia protez stawowych
Zakażenia protez stawowych (PJIs) wywołane przez paciorkowce β-hemolizujące mogą mieć gorsze rokowanie niż wcześniej raportowano. Ogólny wskaźnik remisji wynosi 63,3% (31/49). Pacjenci z PJIs spowodowanymi przez S. agalactiae (GBS) doznawali niepowodzenia w podobnej proporcji jak pozostali pacjenci (27,1% vs 32,7%; p=0,55).1
W analizie jednowymiarowej zidentyfikowano pięć zmiennych związanych z wyższym ryzykiem niepowodzenia leczenia:
- Procedura DAIR (debridement, antybiotyki, wymiana wkładek i retencja protezy)1
- Monoterapia antybiotykowa1
- Całkowita alloplastyka stawu kolanowego1
- Leczenie antybiotykami innymi niż kombinacje z ryfampicyną1
- Leczenie antybiotykami innymi niż kombinacja ryfampicyna-lewofloksacyna1
W analizie wielowymiarowej jedyną zmienną niezależną istotnie związaną z wynikiem leczenia była lokalizacja protezy (biodro vs kolano) (OR=0,19; 95%CI 0,04-0,93; p=0,04), co sugeruje, że zakażenia protez stawu kolanowego mają gorsze rokowanie.1
Zakażenia GBS u noworodków
Streptococcus agalactiae (paciorkowiec grupy B; GBS) jest częstą przyczyną sepsy u noworodków. Badania wykazały, że obecność DNA GBS w łożysku wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowalności noworodków, co potwierdza zwiększona częstość przyjęć na oddziały neonatologiczne (NNU).1
Spośród 436 niemowląt urodzonych w terminie (≥37 tygodni ciąży), 7/30 z obecnością GBS w łożysku i 34/406 bez GBS w łożysku zostało przyjętych do NNU (iloraz szans (OR) 3,3, 95% przedział ufności (CI) 1,3-7,8). Ogólnie, około 1 na 200 urodzeń miało wykrywalny GBS w łożysku, co było związane z przyjęciem niemowlęcia do NNU i zwiększoną zachorowalnością.1
Co istotne, tylko 3/16 przypadków dotkniętych GBS (czyli potwierdzonej sepsy GBS lub prawdopodobnej, ale ujemnej w posiewie sepsy, gdy DNA GBS było obecne w łożysku) otrzymało antybiotyki w trakcie porodu. Biorąc pod uwagę skuteczność śródporodowej profilaktyki antybiotykowej w zapobieganiu sepsie noworodków, wyniki te sugerują, że identyfikacja tych przypadków i leczenie antybiotykami w trakcie porodu mogłyby zapobiec wielu niekorzystnym wynikom.1
Wpływ wczesnego leczenia na rokowanie
Wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia ma kluczowe znaczenie dla poprawy rokowania w inwazyjnych zakażeniach GAS. Wczesne leczenie może zmniejszyć ryzyko zgonu, chociaż niestety nawet odpowiednia terapia nie zapobiega śmierci w każdym przypadku.1
W przypadku STSS kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie, ukierunkowane leczenie i wczesna kontrola źródła zakażenia. Wdrożenie terapii opartej na fenotypach sepsy, obejmującej suplementację gammaglobulin, leczenie hemoadsorpcyjne pod kontrolą monitorowania poziomu cytokin w czasie rzeczywistym oraz strategiczne wykorzystanie ECMO, może znacząco poprawić przeżywalność pacjentów.12
W przypadku zakażeń protez stawowych wyniki sugerują, że pacjenci leczeni procedurą DAIR i otrzymujący kombinację antybiotyków zawierającą ryfampicynę mogą mieć lepsze rokowanie niż w przypadku innych schematów antybiotykoterapii.1
Rokowanie w niepowikłanych zakażeniach GAS-a
Niepowikłane zakażenia GAS, takie jak zapalenie gardła (angina paciorkowcowa), zazwyczaj dobrze reagują na antybiotykoterapię. Pacjenci mogą odczuwać dolegliwości przez kilka dni do czasu, gdy antybiotyki i układ odpornościowy zwalczą bakterie. W tym okresie wskazany jest odpoczynek i pozostanie w domu, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się bakterii.1
Ważne jest, aby podkreślić, że przebycie zakażenia GAS nie zapewnia trwałej odporności i istnieje możliwość ponownego zakażenia w przyszłości po ekspozycji na bakterie. Choć rzadko, niektóre szczepy paciorkowca grupy A mogą rozprzestrzeniać się do innych części ciała, powodując powikłania, takie jak:1
- Zapalenie zatok
- Zapalenie ucha
- Choroba serca (gorączka reumatyczna)
- Choroba nerek (poinfekcyjne kłębuszkowe zapalenie nerek)
- Ropnie okołomigdałkowe
Zakażenia GAS mogą być szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży oraz małych dzieci, dlatego w tych grupach pacjentów wskazana jest natychmiastowa konsultacja medyczna w przypadku wystąpienia objawów.1
Generalnie, zakażenia GAS powodują przejściowe choroby, które łatwo poddają się leczeniu antybiotykami. Jednak ze względu na możliwość poważnych powikłań i rozprzestrzeniania się do innych części ciała, istotne jest szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia.1
Zmiany w markerach prognostycznych w czasie
Warto zwrócić uwagę na zmianę charakterystyki klinicznej zakażeń GAS w ostatnich latach. Porównanie dwóch okresów obserwacji (2006-2019 i 2020-2024) wskazuje na pogorszenie rokowania, co może być związane z ciężkością przebiegu zakażenia, charakteryzowaną m.in. przez poziom mleczanów – mediana w okresie 2006-2019 wynosiła 2,7 mmol/L (IQR: 1,6-4,7 mmol/L), a w okresie 2020-2024 wzrosła do 5,0 mmol/L (IQR: 1,7-7,0 mmol/L), p = 0,12.1
W podgrupie pacjentów, którzy nie przeżyli, w pierwszym okresie było 14 pacjentów, z czego 5 (35,7%) stanowili mężczyźni, a w kolejnym okresie 12 pacjentów, z równą reprezentacją mężczyzn i kobiet (po 6 osób). Porównanie poszczególnych grup pacjentów w analizie post-hoc wykazało, że grupy są porównywalne pod względem wieku, bez istotności statystycznej między osobami, które przeżyły i nie przeżyły w obu monitorowanych okresach.1
Dane wskazują, że w przeciwieństwie do CRP, prokalcytonina (PCT) może być używana jako marker prognostyczny – wartości powyżej 35,1 µg/L wykazują 100% czułość i 82,35% swoistość w prognozowaniu niekorzystnego wyniku.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.