Obrzęk węzłów chłonnych
Etiologia i przyczyny
Limfadenopatia, definiowana jako powiększenie węzłów chłonnych, jest najczęściej wynikiem reakcji immunologicznej na infekcje, które stanowią około 70% przypadków. Węzły chłonne, bogate w limfocyty, powiększają się w odpowiedzi na stymulację antygenową, co jest szczególnie widoczne w infekcjach wirusowych (np. EBV, CMV, HIV, COVID-19) oraz bakteryjnych (np. angina paciorkowcowa, gruźlica, borelioza). Obrzęk może mieć charakter zlokalizowany lub uogólniony, a jego lokalizacja (np. szyjne, pachowe, pachwinowe) często koreluje z miejscem infekcji lub choroby. Rzadziej limfadenopatia jest manifestacją chorób autoimmunologicznych (RZS, SLE, zespół Sjögrena, ALPS, sarkoidoza) lub nowotworów (chłoniaki, białaczka, przerzuty raka piersi, czerniaka). Charakterystyka węzłów (bolesność, konsystencja, ruchomość) oraz czas trwania obrzęku są kluczowe w różnicowaniu etiologii.
- Przyczyny obrzęku węzłów chłonnych
- Infekcje jako najczęstsze przyczyny
- Choroby autoimmunologiczne
- Choroby nowotworowe
- Leki jako przyczyna obrzęku węzłów chłonnych
- Inne przyczyny obrzęku węzłów chłonnych
- Idiopatyczny obrzęk węzłów chłonnych
- Charakterystyka obrzęku węzłów chłonnych w zależności od przyczyny
- Cechy obrzęku węzłów chłonnych w infekcjach
- Cechy obrzęku węzłów chłonnych w nowotworach
- Znaczenie lokalizacji obrzękłych węzłów chłonnych
- Czynniki ryzyka obrzęku węzłów chłonnych
- Podsumowanie przyczyn obrzęku węzłów chłonnych
Przyczyny obrzęku węzłów chłonnych
Obrzęk węzłów chłonnych (limfadenopatia) to powiększenie się tych małych, owalnych struktur stanowiących część układu odpornościowego organizmu. Węzły chłonne zawierają komórki odpornościowe zwane limfocytami, które atakują bakterie, wirusy i inne czynniki mogące powodować choroby. Kiedy węzły chłonne powiększają się, najczęściej jest to oznaką, że organizm walczy z infekcją lub inną chorobą12.
Infekcje jako najczęstsze przyczyny
Infekcje są zdecydowanie najczęstszą przyczyną powiększenia węzłów chłonnych, stanowiąc do 70% wszystkich przypadków12. Węzły chłonne powiększają się, gdy zwiększa się liczba białych krwinek, które namnażają się w odpowiedzi na stymulację antygenem1. W zależności od lokalizacji obrzękniętych węzłów chłonnych, można często zidentyfikować przyczynę problemu1.
Infekcje wirusowe
Infekcje wirusowe są najczęstszą przyczyną obrzęku węzłów chłonnych u dzieci i dorosłych12. Do wirusowych infekcji powodujących obrzęk węzłów chłonnych należą:
- Przeziębienie i grypa1
- Zapalenie zatok1
- Mononukleoza zakaźna (wirus Epsteina-Barr)12
- Odra, różyczka, ospa wietrzna12
- Cytomegalowirus (CMV)1
- HIV/AIDS12
- COVID-191
Infekcje bakteryjne
Infekcje bakteryjne również mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych. Lokalne infekcje bakteryjne często powodują obrzęk węzłów chłonnych w pobliżu miejsca infekcji1. Do bakteryjnych przyczyn obrzęku węzłów chłonnych należą:
- Angina paciorkowcowa12
- Zapalenie ucha12
- Zapalenie dziąseł (gingivitis)1
- Zapalenie migdałków12
- Ropień zęba12
- Infekcje skóry, takie jak ropnie, cellulitis12
- Gruźlica12
- Choroba kociego pazura (bartoneloza)1
- Kiła12
- Borelioza12
Infekcje grzybicze i pasożytnicze
Rzadziej obrzęk węzłów chłonnych może być spowodowany przez infekcje grzybicze lub pasożytnicze12. Do tych przyczyn należą:
Choroby autoimmunologiczne
Zaburzenia układu immunologicznego, w tym choroby autoimmunologiczne, mogą również prowadzić do obrzęku węzłów chłonnych12. W tych przypadkach układ odpornościowy błędnie atakuje własne tkanki organizmu, co może powodować stan zapalny i obrzęk węzłów chłonnych1. Do chorób autoimmunologicznych powodujących obrzęk węzłów chłonnych należą:
- Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – choroba zapalna, która powoduje ból, sztywność, obrzęk i utratę funkcji stawów12
- Toczeń rumieniowaty układowy (SLE) – przewlekła choroba autoimmunologiczna, która może uszkadzać wiele narządów12
- Zespół Sjögrena – choroba autoimmunologiczna, która atakuje gruczoły produkujące płyny1
- Autoimmunologiczny zespół limfoproliferacyjny (ALPS) – choroba, w której układ odpornościowy wytwarza zbyt wiele limfocytów12
- Sarkoidoza – choroba zapalna, która może wpływać na wiele narządów, w tym węzły chłonne12
- Amyloidoza – grupa chorób charakteryzujących się odkładaniem nieprawidłowych białek w tkankach1
Choroby nowotworowe
Choć znacznie rzadziej, obrzęk węzłów chłonnych może być objawem choroby nowotworowej12. Nowotwory mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych na dwa sposoby: bezpośrednio wpływając na układ limfatyczny lub gdy komórki nowotworowe rozprzestrzeniają się do węzłów chłonnych z innych części ciała12.
Do nowotworów, które mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych, należą:
- Chłoniak – nowotwór układu limfatycznego12
- Choroba Hodgkina – rodzaj chłoniaka12
- Chłoniak nieziarniczy – grupa nowotworów układu limfatycznego1
- Białaczka – nowotwór krwi i szpiku kostnego12
- Rak piersi – może rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych pod pachą12
- Rak prącia i rak sromu – mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych w pachwinie1
- Nowotwory głowy i szyi – mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych na szyi1
- Nowotwory przewodu pokarmowego – mogą powodować obrzęk węzła Virchowa (węzeł nadobojczykowy po lewej stronie)1
- Czerniak – może rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych1
- Mięsak – może rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych1
Warto zauważyć, że spośród 100 osób z obrzękniętymi węzłami chłonnymi, tylko u jednej, jeśli w ogóle, występuje nowotwór. U młodych ludzi prawdopodobieństwo nowotworu jest jeszcze mniejsze1. Jednakże bezbolesne, twarde i nieruchome węzły chłonne mogą być objawem ostrzegawczym poważniejszych chorób i wymagają dalszej diagnostyki12.
Leki jako przyczyna obrzęku węzłów chłonnych
Niektóre leki mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych jako efekt uboczny12. Do tych leków należą:
- Leki przeciwpadaczkowe, takie jak fenytoina (Dilantin)12
- Leki przeciwmalaryczne1
- Szczepionki, szczególnie szczepionka przeciwko durowi brzusznemu1
- Niektóre antybiotyki1
- Allopurinol1
- Leki przeciwnadciśnieniowe (hydralazyna, atenolol, kaptopryl)1
- Karbamazepina1
- Cefalosporyny1
- Złoto1
- Pirymetamina1
- Chinidyna1
- Sulindak1
Również szczepienia mogą powodować przejściowy obrzęk węzłów chłonnych. Na przykład, obrzęk węzłów chłonnych to częsty efekt uboczny niektórych szczepionek przeciwko COVID-19. Zwykle występuje on tylko po jednej stronie, w dole pachowym ramienia, w które została wykonana iniekcja. Nie jest to niebezpieczne i zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni1.
Inne przyczyny obrzęku węzłów chłonnych
Istnieje wiele innych, mniej powszechnych przyczyn obrzęku węzłów chłonnych:
- Reakcje alergiczne – alergie sezonowe i środowiskowe mogą wywoływać reakcję układu odpornościowego, powodując obrzęk układu limfatycznego z powodu zwiększonej liczby białych krwinek12
- Urazy i uszkodzenia – urazy ramienia lub obszaru w pobliżu dołu pachowego mogą czasami powodować obrzęk węzłów chłonnych1
- Implanty piersi silikonowe – mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych1
- Przewlekłe odwodnienie1
- Choroba Kawasakiego – rzadka choroba zapalna, która może powodować problemy z sercem i inne powikłania u dzieci1
- Choroba Rosai-Dorfmana – która wpływa na węzły chłonne1
- Nadczynność tarczycy12
Idiopatyczny obrzęk węzłów chłonnych
W niektórych przypadkach lekarze nie mogą określić przyczyny obrzęku (nazywa się to idiopatyczną limfadenopatią), ale obrzęk ustępuje samoistnie, nie powodując u osoby żadnej szkody1. W wielu przypadkach definitywna przyczyna obrzęku węzłów chłonnych może nie zostać określona nawet po dokładnym badaniu i przeprowadzeniu testów1.
Charakterystyka obrzęku węzłów chłonnych w zależności od przyczyny
Charakter obrzęku węzłów chłonnych może dostarczyć cennych informacji na temat jego przyczyny1.
Cechy obrzęku węzłów chłonnych w infekcjach
Węzły chłonne, które powiększają się nagle i są bolesne, są zwykle spowodowane urazem lub infekcją1. W przypadku infekcji węzły chłonne często stają się tkliwe z powodu reakcji układu odpornościowego1. Miękkie, tkliwe i ruchome obrzęknięte węzły są typowymi objawami stanu zapalnego lub infekcji1.
Cechy obrzęku węzłów chłonnych w nowotworach
Powolny, bezbolesny obrzęk może być spowodowany nowotworem1. Węzły chłonne, które są bezbolesne, twarde w dotyku i nie dają się przesuwać, wymagają dalszego badania przez specjalistę, ponieważ mogą być objawami ostrzegawczymi poważniejszych chorób1. Węzły chłonne, które są obrzęknięte z powodu chłoniaka, są zwykle bezbolesne1. Nowotwór zwykle powoduje, że węzły chłonne są bardzo twarde i zrośnięte ze sobą1.
Znaczenie lokalizacji obrzękłych węzłów chłonnych
Które węzły chłonne są obrzęknięte, zależy od przyczyny i zaangażowanych części ciała1. Lokalizacja obrzękniętych węzłów chłonnych może pomóc w identyfikacji problemu1:
- Węzły chłonne szyjne i podbródkowe – często związane z infekcjami górnych dróg oddechowych, jamy ustnej lub zębów1
- Węzły chłonne szyjne tylne – mogą być związane z miejscowymi infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi, a także z chłoniakiem1
- Węzły chłonne pachowe – mogą być związane z chłoniakiem, rakiem piersi lub infekcjami, takimi jak choroba kociego pazura1
- Węzły chłonne pachwinowe – mogą być związane z infekcjami przenoszonymi drogą płciową, chłoniakiem i nowotworami miednicy1
- Węzły chłonne nadobojczykowe – obrzęk w tych węzłach może wskazywać na infekcję lub wzrost w klatce piersiowej1
Obrzęk węzłów chłonnych może być zlokalizowany (występujący w jednym obszarze) lub uogólniony (występujący w dwóch lub więcej obszarach ciała). Uogólniony obrzęk węzłów chłonnych zwykle wskazuje na poważniejszą chorobę ogólnoustrojową1 i może być spowodowany przez choroby autoimmunologiczne, toksoplazmozę, infekcje przenoszone drogą płciową, infekcje bakteryjne, infekcje wirusowe i nowotwory1.
Czynniki ryzyka obrzęku węzłów chłonnych
Istnieją pewne czynniki, które mogą zwiększać ryzyko obrzęku węzłów chłonnych:
Wiek
Dzieci i młodzi dorośli częściej doświadczają obrzęku węzłów chłonnych z powodu infekcji, ponieważ ich układy odpornościowe są bardziej aktywne w odpowiedzi na nowe patogeny1. U osób starszych obrzęk węzłów chłonnych częściej może być związany z poważniejszymi schorzeniami, takimi jak nowotwory1.
Stan układu odpornościowego
Osoby z osłabionym układem odpornościowym, na przykład z powodu HIV/AIDS, chorób autoimmunologicznych lub przyjmowania leków immunosupresyjnych, są bardziej narażone na infekcje, które mogą powodować obrzęk węzłów chłonnych1.
Otyłość
Otyłość jest możliwą przyczyną wtórnego obrzęku limfatycznego1, który może wpływać na węzły chłonne.
Narażenie na infekcje
Osoby, które są narażone na częste infekcje, na przykład pracownicy służby zdrowia lub osoby przebywające w zatłoczonych warunkach, mogą być bardziej narażone na obrzęk węzłów chłonnych związany z infekcjami1.
Historia medyczna
Osoby z wcześniejszymi chorobami nowotworowymi, zwłaszcza chłoniakiem lub białaczką, mogą być bardziej narażone na nawrót choroby, który może objawiać się obrzękiem węzłów chłonnych12.
Podsumowanie przyczyn obrzęku węzłów chłonnych
Obrzęk węzłów chłonnych jest najczęściej spowodowany infekcjami, zarówno wirusowymi, jak i bakteryjnymi1. W większości przypadków jest to naturalny i korzystny proces, wskazujący na to, że układ odpornościowy organizmu aktywnie walczy z infekcją1. Jednakże obrzęk węzłów chłonnych może być również spowodowany chorobami autoimmunologicznymi, nowotworami lub jako efekt uboczny niektórych leków1.
Charakterystyka obrzęku węzłów chłonnych, w tym lokalizacja, bolesność, konsystencja i to, czy obrzęk jest zlokalizowany czy uogólniony, może dostarczyć cennych informacji na temat jego przyczyny1. Jeśli obrzęk węzłów chłonnych utrzymuje się przez dłuższy czas, jest bezbolesny, twardy lub występuje wraz z innymi niepokojącymi objawami, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w celu diagnostyki i leczenia1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.