Małopłytkowość immunologiczna
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Immunologiczna plamistość małopłytkowa (ITP) charakteryzuje się izolowaną małopłytkowością i może mieć przebieg nowo rozpoznany (<3 miesiące), przetrwały (3-12 miesięcy) lub przewlekły (>12 miesięcy). Rokowanie różni się istotnie między dziećmi a dorosłymi: u dzieci ponad 80% przypadków ulega spontanicznej remisji w ciągu 2-8 tygodni, podczas gdy u dorosłych tylko 37% pacjentów bez leczenia osiąga wyleczenie po 12 miesiącach. Czynniki predykcyjne przewlekłości u dzieci obejmują m.in. płeć żeńską (OR 1,17), wiek ≥11 lat (OR 2,47), brak infekcji/szczepienia przed chorobą (OR 3,08), podstępny początek (OR 11,27), liczbę płytek ≥20 × 10⁹/L (OR 2,15) oraz obecność przeciwciał przeciwjądrowych (OR 2,87). U dorosłych istotne są obecność ANA i przeciwciał przeciwtarczycowych, natomiast wiek i płeć nie wpływają na przewlekłość. Childhood ITP Recovery Score z AUC 0,71 pozwala prognozować przebieg i odpowiedź na leczenie u dzieci, co umożliwia indywidualizację terapii.
- Prognozy w immunologicznej plamistości małopłytkowej (ITP)
- Klasyfikacja ITP według czasu trwania
- Różnice w rokowaniu między dziećmi a dorosłymi
- Czynniki prognostyczne u dzieci
- Czynniki prognostyczne u dorosłych
- Childhood ITP Recovery Score (Skala Zdrowienia w ITP u Dzieci)
- Odpowiedź na leczenie jako czynnik prognostyczny
- Ryzyko krwawień w ITP
- Podsumowanie rokowania w ITP
- Kolejne rozdziały
Prognozy w immunologicznej plamistości małopłytkowej (ITP)
Immunologiczna plamistość małopłytkowa (ITP) to schorzenie charakteryzujące się izolowaną małopłytkowością (obniżoną liczbą płytek krwi), które może przebiegać jako postać przejściowa lub przewlekła. Przewidywanie przebiegu choroby pozostaje trudne, jednak zidentyfikowano szereg czynników, które mogą pomóc w określeniu rokowania u pacjentów z ITP.12
Klasyfikacja ITP według czasu trwania
ITP klasyfikuje się na podstawie czasu trwania choroby na trzy kategorie:1
- Nowo rozpoznana ITP – trwająca krócej niż 3 miesiące
- Przetrwała ITP – trwająca od 3 do 12 miesięcy
- Przewlekła ITP – trwająca dłużej niż 12 miesięcy
Różnice w rokowaniu między dziećmi a dorosłymi
Rokowanie w ITP znacznie różni się między populacją pediatryczną a dorosłą:12
- Dzieci: Ponad 80% dzieci z nieleczoną ITP doświadcza spontanicznej remisji z całkowitą normalizacją liczby płytek krwi w ciągu 2-8 tygodni. Śmiertelne krwawienia występują u 0,9% przy wstępnej prezentacji choroby.1
- Dorośli: U dorosłych ITP ma tendencję do przyjmowania formy przewlekłej u większości pacjentów. Badania prospektywne wykazały, że po 12 miesiącach tylko 37% pacjentów, którzy nie otrzymali interwencji modyfikujących przebieg choroby, osiągnęło wyleczenie.2
Czynniki prognostyczne u dzieci
Przegląd systematyczny i metaanaliza zidentyfikowały następujące czynniki związane z wyższym ryzykiem rozwoju przewlekłej ITP u dzieci:1
- Płeć żeńska (iloraz szans [OR] 1,17)
- Wiek ≥11 lat przy rozpoznaniu (OR 2,47)
- Brak poprzedzającej infekcji lub szczepienia (OR 3,08)
- Podstępny początek (OR 11,27)
- Liczba płytek krwi ≥20 × 10⁹/L przy rozpoznaniu (OR 2,15)
- Obecność przeciwciał przeciwjądrowych (OR 2,87)
- Leczenie metyloprednizolonem w połączeniu z dożylnymi immunoglobulinami (OR 2,67)
Czynniki związane z mniejszym prawdopodobieństwem rozwoju przewlekłej ITP u dzieci obejmują:1
- Krwawienie śluzówkowe przy rozpoznaniu (OR 0,39)
- Leczenie samymi immunoglobulinami dożylnymi (OR 0,71)
Czynniki prognostyczne u dorosłych
U dorosłych pacjentów z ITP zidentyfikowano następujące czynniki, które mogą wpływać na rokowanie:12
- Wyższa liczba płytek krwi przy rozpoznaniu – paradoksalnie może być związana ze zwiększonym ryzykiem przewlekłości choroby (choć wyniki nie osiągnęły poziomu istotności statystycznej 5% i wymagają dalszych badań)3
- Obecność przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) może wskazywać na przewlekły przebieg choroby1
- Obecność przeciwciał przeciwtarczycowych może być predyktorem przewlekłości choroby1
Warto zauważyć, że płeć i wiek nie są czynnikami ryzyka przewlekłości u dorosłych.2
Childhood ITP Recovery Score (Skala Zdrowienia w ITP u Dzieci)
W celu poprawy przewidywania przebiegu ITP u dzieci opracowano Childhood ITP Recovery Score, który przewiduje prawdopodobieństwo przejściowej lub przetrwałej ITP. W zewnętrznej walidacji, skala ta przewidywała przejściową w porównaniu z przetrwałą ITP w 3-miesięcznej obserwacji z obszarem pod krzywą ROC wynoszącym 0,71.1
Skala ta przewiduje również ustąpienie objawów krwawienia oraz odpowiedź na dożylne immunoglobuliny (IVIg). Może być przydatna do indywidualizacji postępowania klinicznego.1
Odpowiedź na leczenie jako czynnik prognostyczny
Odpowiedź na leczenie może również stanowić wskaźnik prognostyczny w ITP:123
- Około 60-90% dorosłych z ITP odpowiada zwiększeniem liczby płytek krwi po leczeniu prednizonem lub prednizonem w połączeniu z dożylną immunoglobuliną anty-Rh (IV RhIG) lub dożylną immunoglobuliną (IVIG).1
- Spośród dorosłych, którzy nie utrzymują zwiększonej liczby płytek krwi i wymagają splenektomii, około dwie trzecie ma trwałą odpowiedź, a 10-15% częściową odpowiedź.1
- U pacjentów z nowo rozpoznaną ITP odnotowuje się stosunkowo wysokie wskaźniki odpowiedzi na początkowe leczenie, jednak zdecydowana większość z nich doświadcza nawrotu choroby, a około 60-70% przechodzi w fazę przetrwałej lub przewlekłej ITP.2
- W przypadku agonistów receptora trombopoetyny (TPO-RA) całkowity odsetek odpowiedzi wynosi od 70 do 90% w randomizowanych badaniach klinicznych u wcześniej leczonych pacjentów z przewlekłą ITP, a 50-60% z nich może utrzymać odpowiedź przy przedłużonym leczeniu.2
- Około 10-50% pacjentów po długotrwałym stosowaniu TPO-RA może stopniowo zmniejszać dawkę i ostatecznie przerwać leczenie bez nawrotu.3
Brakuje jednak predyktorów długoterminowej odpowiedzi po przerwaniu stosowania TPO-RA, choć stopniowe zmniejszanie dawki może być preferowane u pacjentów z trwałą całkowitą remisją.3
Ryzyko krwawień w ITP
Ważnym aspektem prognozy w ITP jest ryzyko krwawień, które zależy od kilku czynników:12
- Starszy wiek
- Niska liczba płytek krwi
- Obecność chorób współistniejących
- Jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych
- Faza choroby – częstość zdarzeń związanych z krwawieniem u pacjentów z nowo rozpoznaną ITP jest znacznie wyższa niż w przypadkach przewlekłych
Dane z rejestru CARMEN-France wskazują, że stosowanie leków przeciwzakrzepowych jest głównym czynnikiem ryzyka ciężkiego krwawienia u bardzo starszych pacjentów z ITP w wieku ≥80 lat, co wymaga ściślejszego monitorowania.1
Chińskie wieloośrodkowe badanie ogólnokrajowe wykazało, że śmiertelność z powodu krwawienia śródczaszkowego (ICH) u dorosłych z ITP wynosiła 33,8%, a czynniki ryzyka zgonu obejmowały:1
- Krwotok śródmiąższowy
- Liczba płytek krwi ≤10 × 10⁹/L
- Poważne infekcje
- Ciężkie poprzedzające epizody krwawienia
- Niska wartość w skali Glasgow
Istotne jest to, że związek między liczbą płytek krwi a epizodami krwawienia jest słaby u pacjentów z ITP z liczbą płytek krwi >10 × 10⁹/L.2
Podsumowanie rokowania w ITP
ITP u dorosłych ma tendencję do przechodzenia w formę przewlekłą u większości pacjentów, podczas gdy u dzieci choroba często ustępuje samoistnie. Identyfikacja czynników predykcyjnych przy rozpoznaniu może pomóc w określeniu pacjentów zagrożonych przewlekłym przebiegiem choroby oraz tych, którzy mogą odnieść korzyść z wczesnej interwencji.21
Skale prognostyczne, takie jak Childhood ITP Recovery Score, mogą być pomocne w przewidywaniu przebiegu choroby i odpowiedzi na leczenie, co pozwala na bardziej zindywidualizowane podejście terapeutyczne.1
Dalsze badania są potrzebne do potwierdzenia i rozszerzenia obserwacji dotyczących czynników prognostycznych, szczególnie u dorosłych pacjentów z ITP, oraz do opracowania skutecznych narzędzi predykcyjnych dla tej grupy pacjentów.3
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 A clinical prediction score for transient versus persistent childhood immune thrombocytopenia – PubMedhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33058474/
Essentials There is a need for improved tools to predict persistent and chronic immune thrombocytopenia (ITP). […] The prognosis (transient, persistent, or chronic ITP) remains difficult to predict. […] The Childhood ITP Recovery Score predicts transient vs. persistent ITP and response to intravenous immunoglobulins. […] In external validation, the score predicted transient versus persistent ITP at 3 months follow-up with an area under the receiver operating characteristic curve of 0.71. […] The score also predicted cessation of bleeding symptoms and the response to intravenous immunoglobulins (IVIg). […] The Childhood ITP Recovery Score predicts prognosis and may be useful to individualize clinical management.
- #1 How we treat primary immune thrombocytopenia in adults | Journal of Hematology & Oncology | Full Texthttps://jhoonline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13045-023-01401-z
ITP remains a diagnosis of exclusion due to the lack of a âgold standardâ diagnostic test. […] According to several population-based studies, myelodysplastic syndrome (MDS) and secondary ITP, such as thrombocytopenias due to systemic autoimmune diseases, malignancies, primary immune deficiency, or drug exposure, accounted for approximately 20% of the misdiagnosis. […] According to the disease duration, ITP can be divided into newly diagnosed (<3 months), persistent (3â12 months), and chronic (>12 months) phases. Adult patients are more likely to develop chronic disease than children. […] Moreover, higher platelet counts at diagnosis and the presence of ANAs and anti-thyroid antibodies may serve as predictors of disease chronicity. […] Identification of patients at high risk of severe bleeding will help start the treatment timely to prevent fatal hemorrhage, even in those with higher platelet counts, whereas this remains a big challenge.
- #1 Immune Thrombocytopenia (ITP): Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/202158-overview
Prognosis varies in children and adults. […] More than 80% of children with untreated immune thrombocytopenia (ITP) have a spontaneous recovery with completely normal platelet counts in 2-8 weeks. Fatal bleeding occurs in 0.9% upon initial presentation. […] A systematic review and meta-analysis identified the following factors associated with higher risk of ITP in children becoming chronic: Female sex (odds ratio [OR] 1.17), Age 11 years at presentation (OR 2.47), No preceding infection or vaccination (OR 3.08), Insidious onset (OR 11.27), Platelet count 20 109/L at presentation (OR 2.15), Presence of antinuclear antibodies (OR 2.87), Treatment with methylprednisolone plus intravenous immunoglobulin (OR 2.67). […] Factors associated with lower likelihood of developing chronic ITP were as follows: Mucosal bleeding at diagnosis (OR 0.39), Treatment with intravenous immunoglobulin alone (OR 0.71).
- #1 Immune Thrombocytopenia (ITP): Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/202158-overview
Approximately 60-90% of adults with ITP respond with an increased platelet count after treatment with prednisone or prednisone and IV RhIG or IVIG. Of those adults who do not maintain an increased platelet count and who require splenectomy, approximately two thirds have a sustained response and 10-15% have a partial response.
- #1 How we treat primary immune thrombocytopenia in adults | Journal of Hematology & Oncology | Full Texthttps://jhoonline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13045-023-01401-z
Older age, low platelet counts, the presence of comorbidities, and concurrent anticoagulants or antiplatelet medications contribute to an increased risk of bleeding. […] Data from the CARMEN-France registry indicated that anticoagulant exposure was the major risk factor for severe bleeding in very elderly ITP patients aged â¥80 years, and thus for whom more close monitoring was needed. […] Disease course also impacts bleeding manifestations, and the rate of bleeding-related events in newly diagnosed patients is significantly higher than in chronic cases. […] A Chinese nationwide multicenter study reported that the mortality rate of ICH in adult ITP was 33.8%, and the risk factors of mortality included intraparenchymal hemorrhage, platelet counts â¤10 à 10^9/L, serious infections, severe preceding bleeding events, and Glasgow coma scale.
- #2 How we treat primary immune thrombocytopenia in adults | Journal of Hematology & Oncology | Full Texthttps://jhoonline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13045-023-01401-z
ITP remains a diagnosis of exclusion due to the lack of a âgold standardâ diagnostic test. […] According to several population-based studies, myelodysplastic syndrome (MDS) and secondary ITP, such as thrombocytopenias due to systemic autoimmune diseases, malignancies, primary immune deficiency, or drug exposure, accounted for approximately 20% of the misdiagnosis. […] According to the disease duration, ITP can be divided into newly diagnosed (<3 months), persistent (3â12 months), and chronic (>12 months) phases. Adult patients are more likely to develop chronic disease than children. […] Moreover, higher platelet counts at diagnosis and the presence of ANAs and anti-thyroid antibodies may serve as predictors of disease chronicity. […] Identification of patients at high risk of severe bleeding will help start the treatment timely to prevent fatal hemorrhage, even in those with higher platelet counts, whereas this remains a big challenge.
- #2https://haematologica.org/article/view/7816
This prospective observational cohort study aimed to explore the clinical features of incident immune thrombocytopenia in adults and predictors of outcome, while determining if a family history of autoimmune disorder is a risk factor for immune thrombocytopenia. […] After 12 months, only 37% of patients not subject to disease-modifying interventions achieved cure. […] Immune thrombocytopenia in adults has been shown to progress to a chronic form in the majority of patients. […] A lower platelet count could be indicative of a more favorable outcome. […] This confirms previous data suggesting that ITP is more likely to follow a chronic course in affected adults, compared to children in whom cure is achieved within several weeks in most patients. […] Our results confirm that sex and age are not risk factors for chronicity.
- #2 How we treat primary immune thrombocytopenia in adults | Journal of Hematology & Oncology | Full Texthttps://jhoonline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13045-023-01401-z
The main goals of ITP treatment are to prevent bleeding and maintain the platelet count above a safe level to minimize the bleeding tendency. […] The updated ASH guidelines recommend the initiation of disease-specific treatments if the platelet counts are <30 Ã 10^9/L, while it is a recommendation based on very low certainty in the evidence of effects. [...] The association between platelet count and bleeding events is poor in ITP patients with platelet counts >10 Ã 10^9/L. […] Although newly diagnosed ITP patients have relatively high response rates to initial treatments, the vast majority of them undergo disease relapse, and about 60â70% of the patients will progress to persistent or chronic ITP. […] The reported overall response rates of these above-mentioned thrombopoietic agents range from 70 to 90% in RCTs for previously treated chronic patients, and 50â60% of them could maintain the response with prolonged treatment duration.
- #3https://haematologica.org/article/view/7816
Interestingly, a higher platelet count at baseline was found to be associated with increased odds of chronicity at 12 months, independent of confounders. […] However, it did not reach the 5% level of significance and further studies are needed to confirm such an association, which was also found when considering all patients recovering from ITP, regardless of disease-modifying treatment. […] The predictors of chronicity were explored prospectively for the first time in adults, suggesting that higher platelet counts at diagnosis are negatively correlated with the risk of chronicity. […] However, further research is needed to confirm this finding and potentially to identify other predictive factors for chronicity at the time of diagnosis.
- #3 How we treat primary immune thrombocytopenia in adults | Journal of Hematology & Oncology | Full Texthttps://jhoonline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13045-023-01401-z
A more recent meta-analysis including more RCTs also revealed that TPO-RAs had significantly lower treatment failure and all-cause mortality rates than the placebo, and TPO-RAs did not increase the occurrence of adverse events. […] Approximately 10â50% of patients after extended TPO-RA exposure are able to taper and eventually discontinue treatment without relapse. […] However, predictors of long-term response after TPO-RA discontinuation are lacking, but progressive tapering may be preferentially attempted in patients with a stable CR.