Herpes noworodkowy
Leczenie
Herpes noworodkowy, wywołany przez wirus HSV, jest rzadką, ale potencjalnie śmiertelną infekcją u noworodków, wymagającą natychmiastowego wdrożenia leczenia przeciwwirusowego. Podstawowym lekiem jest acyklowir podawany dożylnie w dawce 60 mg/kg/dobę (20 mg/kg co 8 godzin) przy prawidłowej funkcji nerek. Czas terapii zależy od lokalizacji zakażenia: 14 dni dla zakażeń ograniczonych do skóry, oczu i błon śluzowych (SEM) oraz minimum 21 dni dla zakażeń ośrodkowego układu nerwowego (CNS) lub rozsianych. W przypadku zakażeń CNS konieczne jest wykonanie punkcji lędźwiowej pod koniec terapii i kontynuacja leczenia do uzyskania ujemnego wyniku PCR w płynie mózgowo-rdzeniowym. Po leczeniu dożylnym zaleca się 6-miesięczną terapię supresyjną doustnym acyklowirem w dawce 300 mg/m² trzy razy dziennie, co poprawia wyniki neurologiczne i zapobiega nawrotom.
- Herpes noworodkowy (Neonatal herpes) – leczenie
- Leczenie przeciwwirusowe
- Leczenie podtrzymujące po terapii dożylnej
- Leczenie zakażeń ocznych
- Leczenie wspomagające
- Monitorowanie skuteczności leczenia
- Efektywność leczenia i rokowanie
- Postępowanie w przypadku ekspozycji na HSV
- Karmienie piersią w trakcie leczenia
- Zapobieganie herpes noworodkowemu
- Podsumowanie leczenia herpes noworodkowego
Herpes noworodkowy (Neonatal herpes) – leczenie
Herpes noworodkowy to rzadka, ale potencjalnie śmiertelna choroba wirusowa dotykająca noworodki, wywoływana przez wirus opryszczki pospolitej (HSV). Wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia śmiertelności i powikłań neurologicznych u noworodków. Leczenie powinno być rozpoczęte natychmiast po podejrzeniu zakażenia, jeszcze przed potwierdzeniem diagnozy badaniami laboratoryjnymi, ze względu na wysokie ryzyko szybkiej progresji choroby.123
Leczenie przeciwwirusowe
Acyklowir jest podstawowym lekiem przeciwwirusowym stosowanym w leczeniu herpes noworodkowego. Jest to acykliczny analog nukleozydowy guaniny, który szybko stał się lekiem z wyboru w terapii zakażeń HSV u noworodków ze względu na korzystny profil bezpieczeństwa.45 Acyklowir podawany jest dożylnie w dawce 60 mg/kg/dobę w trzech dawkach podzielonych (20 mg/kg co 8 godzin), przy założeniu prawidłowej funkcji nerek.67
Czas trwania terapii przeciwwirusowej zależy od klasyfikacji choroby:89
- Dla zakażeń ograniczonych do skóry, oczu i błon śluzowych (SEM) – leczenie dożylne acyklowirem przez 14 dni
- Dla zakażeń ośrodkowego układu nerwowego (CNS) lub zakażeń rozsianych – leczenie dożylne acyklowirem przez minimum 21 dni
W przypadku zakażeń CNS zaleca się wykonanie punkcji lędźwiowej pod koniec 21-dniowego kursu leczenia. Jeśli wynik PCR w płynie mózgowo-rdzeniowym pozostaje dodatni, leczenie należy przedłużyć z cotygodniowym badaniem płynu mózgowo-rdzeniowego i kontynuować acyklowir do momentu uzyskania wyniku ujemnego.12 W niektórych przypadkach zakażeń CNS czas leczenia dożylnego może być dłuższy niż standardowe 21 dni.13
Leczenie podtrzymujące po terapii dożylnej
Po zakończeniu zalecanego 14- lub 21-dniowego kursu leczenia dożylnego acyklowirem, pacjenci są przestawiani na doustną formę acyklowiru w celu zakończenia 6-miesięcznego kursu terapii supresyjnej.14 Dawkowanie doustnego acyklowiru w terapii supresyjnej wynosi 300 mg/m² podawane trzy razy dziennie.15
Długoterminowa terapia supresyjna acyklowirem przez 6 miesięcy po leczeniu ostrego zakażenia HSV poprawia wyniki neurologiczne u niemowląt z zakażeniem CNS i zapobiega nawrotom skórnym u niemowląt z każdą klasyfikacją zakażenia HSV.16 Dowody są najbardziej przekonujące dla stosowania terapii supresyjnej u niemowląt z chorobą CNS, gdzie wykazano poprawę w zakresie wyników neuorozwojowych.17
Leczenie zakażeń ocznych
Zakażenia oczne wywołane przez HSV wymagają, oprócz ogólnoustrojowego leczenia acyklowirem, dodatkowego leczenia miejscowego kroplami zawierającymi trifluridynę lub żelem zawierającym gancyklowir.1819 Leczenie zakażeń oczu powinno być prowadzone we współpracy z okulistą.20
Leczenie wspomagające
Poza leczeniem przeciwwirusowym, noworodki z rozsianych zakażeniem HSV lub zajęciem ośrodkowego układu nerwowego mogą wymagać intensywnej opieki medycznej i leczenia wspomagającego, które obejmuje:2122
- Utrzymanie prawidłowego bilansu płynów i elektrolitów
- Zapobieganie hipoglikemii
- Leczenie niewydolności wątroby i nerek, jeśli występują
- Leczenie ewentualnych drgawek
- W ciężkich przypadkach – płynoterapia dożylna, tlenoterapia, a nawet wentylacja mechaniczna
Monitorowanie skuteczności leczenia
W trakcie leczenia konieczne jest ścisłe monitorowanie stanu klinicznego niemowlęcia oraz parametrów laboratoryjnych. Szczególnie istotna jest kontrola funkcji wątroby, gdyż podwyższenie poziomu transaminazy asparaginianowej 10-krotnie powyżej normy wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością u noworodków z rozsianym zakażeniem HSV.23
U dzieci z zakażeniem ośrodkowego układu nerwowego należy wykonać kontrolne badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PCR w kierunku HSV) przed zakończeniem terapii dożylnej, aby upewnić się, że wirus został skutecznie wyeliminowany.24
Efektywność leczenia i rokowanie
Wprowadzenie wysokodawkowej terapii acyklowirem (60 mg/kg/dobę) znacząco zmniejszyło śmiertelność z powodu zakażeń HSV u noworodków – z 57% do 31% w przypadku choroby rozsianej oraz z 20% do 6-14% dla choroby ośrodkowego układu nerwowego.25
Rokowanie zależy od rodzaju zakażenia i czasu podjęcia leczenia:26
- W przypadku zakażeń ograniczonych do skóry, oczu lub jamy ustnej (SEM), przy odpowiednim leczeniu przeciwwirusowym, większość niemowląt osiąga całkowity powrót do zdrowia
- W przypadku zakażeń rozsianych lub zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, nawet przy zastosowaniu leczenia, choroba może zakończyć się zgonem lub trwałym uszkodzeniem neurologicznym
- Przy agresywnym leczeniu przeciwwirusowym, przeżywające niemowlęta z rozsianym HSV mają 80% szans na prawidłowy rozwój mózgu, w porównaniu do 50% przed wprowadzeniem powszechnego leczenia przeciwwirusowego
Bezwzględnie najważniejszym czynnikiem determinującym pomyślne rokowanie jest wczesne rozpoznanie i niezwłoczne rozpoczęcie leczenia. Im szybciej rozpocznie się terapię przeciwwirusową, tym lepsze efekty kliniczne i neurologiczne można osiągnąć.2930
Postępowanie w przypadku ekspozycji na HSV
Nadzór nad noworodkami po ekspozycji
Noworodki narażone na kontakt z HSV powinny być ściśle monitorowane pod kątem wszelkich objawów infekcji. Zaleca się wykonanie początkowych posiewów po 24-48 godzinach, a następnie cotygodniowych posiewów ze spojówek, nosa, jamy ustnej, moczu i odbytu w kierunku HSV-1 lub HSV-2.31
Każde eksponowane niemowlę z klinicznymi objawami HSV powinno mieć wykonane posiewy (spojówki, nos, jama ustna, mocz, odbyt, płyn mózgowo-rdzeniowy, krew), należy przesłać płyn mózgowo-rdzeniowy do analizy PCR i natychmiast rozpocząć dożylne leczenie acyklowirem.32
Postępowanie z ciężarnymi z HSV
Wszystkie pierwotne epizody HSV oraz wtórne epizody w okresie okołoporodowym powinny być leczone lekami przeciwwirusowymi.33 Profilaktyczne stosowanie acyklowiru należy rozważyć w trzecim trymestrze u kobiet ze szczególnie wysokim ryzykiem aktywnej infekcji HSV w momencie porodu.34
Jeśli w momencie porodu występuje aktywne zakażenie HSV, zalecane jest wykonanie cięcia cesarskiego.35 Aktualna praktyka polega na rozwiązaniu ciąży poprzez cięcie cesarskie u kobiet z pierwotnym lub pierwszym epizodem niepierworodnej infekcji, a drogami naturalnymi (nawet w obecności zmian) u kobiet z nawracającą infekcją ze względu na niskie ryzyko (1-3%) transmisji pionowej związanej z nawracającą opryszczką.36
Karmienie piersią w trakcie leczenia
Noworodki mogą być karmione piersią podczas otrzymywania leczenia przeciwwirusowego, chyba że matka ma zmiany opryszczkowe wokół brodawek sutkowych.3738 Jeśli matka również przyjmuje leki przeciwwirusowe, mogą one przenikać do mleka matki, ale nie uważa się, aby powodowały jakiekolwiek szkody u dziecka.3940
Zapobieganie herpes noworodkowemu
Do najważniejszych działań zapobiegawczych należą:4142
- Stosowanie leków przeciwwirusowych (acyklowir, walacyklowir) u ciężarnych z nawracającymi epizodami opryszczki genitalnej, rozpoczynając od 36. tygodnia ciąży
- Rozważenie cięcia cesarskiego u kobiet z aktywnym opryszczkowym zakażeniem narządów płciowych w czasie porodu
- Dokładne badanie przedmiotowe matki przed porodem w celu wykrycia ewentualnych zmian
- Unikanie kontaktu noworodka z osobami mającymi aktywną opryszczkę wargową
- Rygorystyczne przestrzeganie higieny rąk przez wszystkie osoby mające kontakt z noworodkiem
Podsumowanie leczenia herpes noworodkowego
Herpes noworodkowy wymaga szybkiego, intensywnego leczenia przeciwwirusowego. Acyklowir dożylny w wysokich dawkach jest podstawą terapii, a czas leczenia zależy od typu zakażenia. Po zakończeniu leczenia dożylnego zaleca się 6-miesięczną terapię podtrzymującą doustnym acyklowirem. Wczesne rozpoznanie i leczenie znacząco poprawiają rokowanie i zmniejszają ryzyko trwałych powikłań neurologicznych i zgonu. W przypadku ciężarnych z opryszczką genitalną należy wdrożyć odpowiednie postępowanie profilaktyczne, aby zminimalizować ryzyko transmisji wirusa na noworodka.4546
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.