Ektropion
Etiologia i przyczyny
Ektropion to wywinięcie dolnej powieki na zewnątrz, prowadzące do ekspozycji spojówki i zaburzenia funkcji ochronnej oka. Najczęstszą formą jest ektropion inwolucyjny, związany z osłabieniem mięśni i ścięgien powieki dolnej w przebiegu starzenia, szczególnie po 60. roku życia. Inne typy to ektropion paralityczny, wynikający z porażenia nerwu twarzowego (np. porażenie Bella z udziałem reaktywacji HSV-1), bliznowaty spowodowany skróceniem przedniej blaszki powieki (np. po urazach, oparzeniach, radioterapii, przewlekłym stosowaniu leków takich jak dorzolamid i brymonidyna), mechaniczny wywołany przez masy odciągające powiekę oraz rzadki ektropion wrodzony związany z wadami genetycznymi (np. zespół Downa). Czynniki ryzyka obejmują operacje powiek (zwłaszcza blefaroplastykę z nadmiernym usunięciem skóry), przewlekłe narażenie na promieniowanie UV, choroby skóry (kontaktowe zapalenie skóry, toczeń rumieniowaty dyskoidalny, łuszczyca), choroby neurologiczne (stwardnienie rozsiane, udar) oraz szybka utratę masy ciała. Występowanie ektropionu po wycięciu guza powieki wynosi 2,5-7%, a po przeszczepie skóry pełnej grubości 14,2%, szczególnie przy ranach >21 mm.
- <a href="#etiologia-ektropionu”>Etiologia Ektropionu
- Ektropion inwolucyjny
- Ektropion paralityczny
- Ektropion bliznowaty
- Ektropion mechaniczny
- Ektropion wrodzony
- Dodatkowe czynniki ryzyka
- Czynniki związane z wiekiem
- Wcześniejsze operacje okulistyczne
- Urazy i oparzenia
- Nadmierna ekspozycja na słońce
- Choroby skóry
- Przewlekłe stosowanie kropli do oczu
- Znaczna utrata wagi
- Schorzenia neurologiczne
- Rodzaje ektropionu i ich przyczyny
- Klasyfikacja według etiologii
- Inwolucyjny ektropion szczegółowo
- Bliznowaty ektropion szczegółowo
- Paralityczny ektropion szczegółowo
- Mechaniczny ektropion szczegółowo
- Wrodzony ektropion szczegółowo
- Powiązania z innymi schorzeniami
- Schorzenia dermatologiczne
- Schorzenia neurologiczne i mięśniowe
- Nowotwory i zmiany skórne
- Zespół bezdechu sennego
- Czynniki jatrogeniczne
- Podsumowanie przyczyn ektropionu
ektropionu”>Etiologia Ektropionu
Ektropion to schorzenie okulistyczne charakteryzujące się wywinięciem powieki (najczęściej dolnej) na zewnątrz, co powoduje odsłonięcie wewnętrznej powierzchni powieki i zaburzenie prawidłowej funkcji oka. Przyczyny tego stanu są zróżnicowane i mogą być związane z wieloma czynnikami, od naturalnego procesu starzenia się, przez urazy, aż po wady wrodzone.12
Ektropion inwolucyjny
Najczęstszą formą ektropionu jest ektropion inwolucyjny, związany z procesem starzenia się organizmu. W miarę upływu lat, tkanki i mięśnie podtrzymujące powiekę dolną ulegają osłabieniu, a ścięgna rozciągają się. Te struktury w normalnych warunkach utrzymują powiekę napiętą przy gałce ocznej. Gdy osłabną, powieka może zacząć opadać i odwracać się na zewnątrz.123
Ektropion inwolucyjny charakteryzuje się zwiększonym poziomym wiotczeniem dolnej powieki oraz oderwaniem retraktora dolnej powieki. Stan ten pogarsza się wraz z wiekiem i może być nasilany przez częste pocieranie oczu.45
Ektropion paralityczny
Ektropion paralityczny (porażenny) występuje w wyniku porażenia lub osłabienia mięśni twarzy, szczególnie mięśnia okrężnego oka (orbicularis oculi). Najczęstszą przyczyną tego typu ektropionu jest porażenie nerwu twarzowego (siódmego nerwu czaszkowego), które może wystąpić w przebiegu takich schorzeń jak porażenie Bella (neuralgia Bella).12
Przy porażeniu nerwu twarzowego dochodzi do zmniejszenia napięcia mięśnia okrężnego oka, który podtrzymuje dolną powiekę. Powoduje to, że powieka staje się wiotka i opadająca, co prowadzi do niewłaściwej ochrony gałki ocznej.43
W przypadku porażenia Bella, narastają dowody wskazujące na reaktywację wirusa opryszczki pospolitej typu I (HSV-1) lub wirusa herpes zoster z zwojów nerwów czaszkowych jako głównej przyczyny tego schorzenia. Zgodnie z hipotezą dotyczącą HSV jako czynnika etiologicznego porażenia Bella, wirus po pierwotnym zakażeniu na wargach przemieszcza się wzdłuż aksonów nerwów czuciowych i bytuje w zwoju kolankowym. W okresach stresu, wirus reaktywuje się i powoduje lokalne uszkodzenie osłonki mielinowej nerwu, co prowadzi do jednostronnego porażenia twarzy.6
Oprócz infekcji HSV, inne możliwe przyczyny porażenia Bella obejmują inne infekcje (np. wirus herpes zoster, borelioza, kiła, infekcja wirusem Epsteina-Barr, cytomegalowirus, HIV, mykoplazma), same stany zapalne oraz choroby mikronaczyniowe (cukrzyca i nadciśnienie).6
Ektropion bliznowaty
Ektropion bliznowaty (cicatricial) jest spowodowany skróceniem przedniej blaszki powieki, która składa się ze skóry i mięśnia okrężnego oka. Blizny lub skrócenie przedniej blaszki powodują odwrócenie brzegu powieki na zewnątrz.32
Stan ten może wystąpić w wyniku uszkodzeń skóry spowodowanych przez:41
- Urazy mechaniczne, chemiczne lub termiczne
- Blizny po operacjach, zwłaszcza po zbyt agresywnej blefaroplastyce dolnej powieki (nadmierne usunięcie skóry)
- Oparzenia
- Radioterapię okolicy oka
- Przewlekłe narażenie na promieniowanie słoneczne
- Choroby skóry (np. kontaktowe zapalenie skóry, ichtioza)
Ektropion bliznowaty może również pojawić się jako konsekwencja długotrwałego stosowania niektórych leków. Najczęściej wymienianymi w tym kontekście substancjami są dorzolamid i brymonidyna, które stosowane przewlekle mogą prowadzić do zmian bliznowatych w przedniej blaszce powieki u podatnych osób.9
Ektropion mechaniczny
Ektropion mechaniczny występuje, gdy dolna powieka jest odciągana od gałki ocznej przez masę lub ciężar. Może być spowodowany przez:104
- Guzy powieki (łagodne lub złośliwe)
- Wypadnięty tłuszcz oczodołowy
- Obrzęk tkanek
- Inne masy w obrębie powieki
W tym typie ektropionu, masa fizycznie odciąga powiekę od oka, powodując jej wywinięcie. Jest to jeden z rzadszych typów ektropionu, ponieważ wymaga obecności specyficznego czynnika anatomicznego, który odciąga powiekę.11
Ektropion wrodzony
Ektropion wrodzony jest rzadki i zazwyczaj występuje w połączeniu z innymi wadami wrodzonymi. Ten typ ektropionu może być związany z takimi zaburzeniami genetycznymi jak:110
- Zespół Downa
- Zespół blepharophimosis
- Euryblepharon
W przypadku wrodzonego ektropionu, mięśnie pod powieką mogą nie rozwinąć się prawidłowo, co prowadzi do nieprawidłowej pozycji powieki od urodzenia. W zespole Downa, występowanie ektropionu może być powiązane z ogólnym obniżonym napięciem mięśniowym charakterystycznym dla tego zespołu.513
Dodatkowe czynniki ryzyka
Oprócz głównych przyczyn, istnieje szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju ektropionu:1415
Czynniki związane z wiekiem
Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka ektropionu inwolucyjnego, który jest najczęstszą formą tego schorzenia. Ryzyko rozwoju ektropionu wzrasta znacząco po 60 roku życia z powodu naturalnego osłabienia tkanek łącznych i mięśni wokół powiek.1617
Wcześniejsze operacje okulistyczne
Osoby, które przeszły operacje powiek, szczególnie blefaroplastykę, są bardziej narażone na rozwój ektropionu w późniejszym okresie. Nadmierne usunięcie skóry powieki podczas operacji plastycznej może prowadzić do ektropionu z powodu niewystarczającej ilości tkanki do prawidłowego podtrzymania powieki.115
Urazy i oparzenia
Wcześniejsze urazy twarzy, oparzenia skóry wokół oczu lub zmiany nowotworowe na twarzy zwiększają ryzyko rozwoju ektropionu bliznowatego. Blizny powstałe po takich urazach mogą powodować nieprawidłowe napięcie skóry i prowadzić do wywinięcia powieki.1517
Nadmierna ekspozycja na słońce
Przewlekłe narażenie na promieniowanie słoneczne, szczególnie u osób o jasnej karnacji, może powodować zmiany aktyniczne, które są bardziej widoczne w dolnych powiekach. Uszkodzenia słoneczne mogą prowadzić do zmian bliznowatych i przyczyniać się do rozwoju ektropionu.1819
Choroby skóry
Zapalne choroby skóry, takie jak kontaktowe zapalenie skóry (szczególnie drażniące kontaktowe zapalenie skóry, które jest czterokrotnie częstsze wokół oczu niż alergiczne), mogą przyczyniać się do powstania ektropionu. Podobnie choroby autoimmunologiczne skóry, jak toczeń rumieniowaty dyskoidalny i łuszczyca, mogą powodować zmiany bliznowate w powiekach.1820
Przewlekłe stosowanie kropli do oczu
Długotrwałe stosowanie niektórych kropli do oczu, szczególnie tych stosowanych w leczeniu jaskry (jak dorzolamid i brymonidyna), może prowadzić do zmian w tkankach powieki i przyczyniać się do rozwoju ektropionu bliznowatego.219
Znaczna utrata wagi
Szybka i znacząca utrata masy ciała może wpłynąć na tkanki podporowe wokół oczu, potencjalnie przyczyniając się do rozwoju ektropionu. Utrata tkanki tłuszczowej w okolicy oczodołu może zmienić strukturę wspierającą powieki.1422
Schorzenia neurologiczne
Choroby neurologiczne wpływające na kontrolę mięśni i koordynację mogą również przyczyniać się do rozwoju ektropionu. Schorzenia takie jak stwardnienie rozsiane, udar mózgu lub inne zaburzenia wpływające na funkcję mięśni twarzy mogą prowadzić do nieprawidłowości powiek. Brak prawidłowego napięcia mięśniowego może powodować opadanie powieki na zewnątrz w ektropionie.23
Rodzaje ektropionu i ich przyczyny
W zależności od mechanizmu powstania, ektropion można podzielić na kilka typów, z których każdy ma swoje specyficzne przyczyny:23
Klasyfikacja według etiologii
Ektropion można sklasyfikować na podstawie przyczyny na następujące typy:2425
- Inwolucyjny (inwolucjonalny) – najczęstszy typ, związany z procesem starzenia się i osłabieniem mięśni oraz ścięgien powiek
- Bliznowaty (cicatricial) – wywołany przez bliznowacenie i skrócenie przedniej blaszki powieki
- Paralityczny (porażenny) – spowodowany porażeniem nerwu twarzowego i osłabieniem mięśni powiek
- Mechaniczny – wywołany przez masy lub guzy odciągające powiekę na zewnątrz
- Wrodzony – obecny od urodzenia, zwykle związany z zaburzeniami genetycznymi
Inwolucyjny ektropion szczegółowo
Inwolucyjny ektropion jest wywołany przez poziome rozluźnienie powieki dolnej na poziomie przyśrodkowego lub bocznego ścięgna kątowego. Z wiekiem, tkanki i mięśnie powiek stają się słabsze, a ścięgna się rozciągają. Ten proces prowadzi do wywinięcia powieki dolnej i odsłonięcia spojówki.2627
Ciągłe pocieranie oczu może nasilać ten stan, gdyż może dodatkowo osłabiać struktury powieki. Inwolucyjny ektropion jest najczęstszym typem ektropionu, a jego częstość wzrasta z wiekiem.42
Bliznowaty ektropion szczegółowo
Bliznowaty ektropion powstaje w wyniku skrócenia przedniej lub środkowej blaszki powieki z powodu blizn. Przyczyny tego stanu są różnorodne i obejmują:257
- Urazy mechaniczne i termiczne
- Oparzenia chemiczne
- Nowotwory skóry powodujące bliznowacenie
- Leki (dorzolamid, brymonidyna)
- Alergie
- Choroby skóry (ichtioza)
- Przewlekłe narażenie na promieniowanie słoneczne
- Wcześniejsze operacje powiek, zwłaszcza z nadmiernym usunięciem skóry
Współczesne publikacje wskazują również na inne możliwe przyczyny, takie jak martwica kości po leczeniu bisfosfonianami, martwicze zapalenie powięzi okołooczodołowej, infekcje grzybicze (blastomyces dermatitidis), zapalenie kości czołowej, uogólnione zmiany rogowacenia (typ Grzybowskiego) i inne podobne patologie.8
Paralityczny ektropion szczegółowo
Paralityczny ektropion wynika z osłabienia lub paraliżu nerwu twarzowego (VII nerw czaszkowy), który kontroluje mięsień okrężny oka (orbicularis oculi). Brak napięcia mięśniowego powoduje, że powieka staje się wiotka i odwraca się na zewnątrz.328
Przyczyny porażenia nerwu twarzowego obejmują:126
- Porażenie Bella (najczęstsza przyczyna)
- Udar mózgu
- Guzy (nerwiak osłonkowy, guzy ślinianki przyusznej lub kości skroniowej)
- Urazy (złamania kości skroniowej)
- Zabiegi chirurgiczne z powikłaniami
- Infekcje (opryszczka, półpasiec)
Porażenie Bella jest najczęstszą przyczyną paralitycznego ektropionu i może być związane z reaktywacją wirusa HSV z zwoju kolankowego, co prowadzi do uszkodzenia osłonki mielinowej nerwu twarzowego.6
Mechaniczny ektropion szczegółowo
Mechaniczny ektropion występuje, gdy jakaś masa fizycznie ciągnie powiekę na zewnątrz. Potencjalne przyczyny to:244
- Guzy powiek (łagodne lub złośliwe)
- Wypadanie tłuszczu oczodołowego
- Obrzęk powiek
- Chałazjon (gradówka)
- Źle dopasowane okulary
Ten typ ektropionu jest stosunkowo rzadki, ponieważ wymaga obecności specyficznego czynnika anatomicznego, który fizycznie odciąga powiekę od gałki ocznej.11
Wrodzony ektropion szczegółowo
Wrodzony ektropion jest rzadki i zwykle towarzyszy innym wadom wrodzonym. Może być związany z:2425
- Zespołem Downa
- Zespołem blepharophimosis
- Euryblepharon
- Wrodzoną ichtiozą
- Nieprawidłowościami płytki tarczkowej
- Obrzękiem spojówki po urazie okołoporodowym
W niektórych przypadkach wrodzony ektropion może być również związany z zespołem Moebiusa, który charakteryzuje się wrodzonym porażeniem nerwu twarzowego.12
Powiązania z innymi schorzeniami
Ektropion może być powiązany z różnymi schorzeniami, które mogą być jego przyczyną lub czynnikiem ryzyka:1629
Schorzenia dermatologiczne
Różne choroby skóry mogą przyczyniać się do rozwoju ektropionu, szczególnie typu bliznowatego:188
- Kontaktowe zapalenie skóry (zarówno alergiczne, jak i drażniące)
- Toczeń rumieniowaty dyskoidalny (DLE)
- Łuszczyca
- Ichtioza
- Zmiany aktyniczne związane z ekspozycją na promieniowanie UV
Ektropion bliznowaty może pojawić się jako konsekwencja długotrwałego błędnego diagnozowania DLE w przypadku przewlekłych zmian powiekowych i może wymagać chirurgicznej naprawy.9
Schorzenia neurologiczne i mięśniowe
Różne zaburzenia neurologiczne i mięśniowe mogą przyczyniać się do rozwoju ektropionu, szczególnie typu paralitycznego:2329
- Porażenie Bella
- Udar mózgu
- Stwardnienie rozsiane
- Niedoczynność tarczycy
- Choroby nerwowo-mięśniowe
- Stany spastyczne
Zaburzenia te wpływają na kontrolę mięśni i koordynację, co może prowadzić do osłabienia mięśni powiek i rozwoju ektropionu.23
Nowotwory i zmiany skórne
Nowotwory skóry i inne zmiany w okolicy oczu mogą prowadzić do ektropionu zarówno przez bezpośredni mechaniczny wpływ (ektropion mechaniczny), jak i przez tworzenie blizn po wycięciu (ektropion bliznowaty):239
- Raki skóry (podstawnokomórkowy, kolczystokomórkowy)
- Łagodne guzy powiek
- Torbiele
- Lipomy
Częstość występowania ektropionu po wycięciu guza z dolnej powieki waha się od 2,5% do 7%, a po przeszczepie skóry pełnej grubości wynosi 14,2%. Rany o większej średnicy, szczególnie te przekraczające 21 mm, częściej skutkują ektropionem.9
Zespół bezdechu sennego
Chociaż zespół bezdechu sennego jest częściej powiązany z entropionem (wwinięciem powieki do wewnątrz), osoby z tym schorzeniem mogą mieć nadmiernie wiotkie powieki górne (zespół wiotkiej powieki), które mogą predysponować do nieprawidłowego położenia powiek.31
Czynniki jatrogeniczne
Niektóre procedury medyczne i leki mogą przyczyniać się do rozwoju ektropionu:81
Procedury chirurgiczne
Różne zabiegi chirurgiczne mogą zwiększać ryzyko rozwoju ektropionu:932
- Blefaroplastyka dolnej powieki (szczególnie z nadmiernym usunięciem skóry)
- Operacje usunięcia nowotworów skóry (chirurgia Mohsa)
- Korekcja entropionu (nadmierna korekcja)
- Naprawy złamań oczodołu
- Zabiegi chirurgiczne w obrębie twarzy i powiek
Ektropion bliznowaty jako powikłanie blefaroplastyki dolnej (nadmierne usunięcie skóry) nie jest rzadkością. Ryzyko jego wystąpienia wzrasta, gdy podczas operacji usunięto znaczną ilość skóry powieki.91
Radioterapia
Napromienianie okolicy powiek w celu leczenia nowotworów może prowadzić do zwłóknienia i skrócenia tkanek, co skutkuje ektropionem bliznowatym.2221
Leki miejscowe i systemowe
Niektóre leki mogą przyczyniać się do rozwoju ektropionu:79
- Dorzolamid (Trusopt) – krople do oczu stosowane w leczeniu jaskry
- Brymonidyna (Combigan) – krople do oczu stosowane w leczeniu jaskry
- Leki przeciwnowotworowe (erlotynib, cetuksymab, panitumumab) – blokują funkcję receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR)
- Bisfosfoniany – związane z martwicą kości
Ektropion bliznowaty był związany z cyklicznymi zmianami w przedniej blaszce po przewlekłej ekspozycji na leki u podatnych osób. Najczęstszym czynnikiem był dorzolamid, a następnie brymonidyna.9
Zabiegi kosmetyczne
Niektóre zabiegi kosmetyczne mogą zwiększać ryzyko rozwoju ektropionu:2234
- Kosmetyczne zabiegi resurfacingu skóry laserem
- Blefaroplastyka kosmetyczna, szczególnie z nadmiernym usunięciem skóry
Podsumowanie przyczyn ektropionu
Etiologia ektropionu jest złożona i wieloczynnikowa. Najczęstszą przyczyną jest proces starzenia się, prowadzący do osłabienia mięśni i ścięgien podtrzymujących powiekę. Jednak istnieje wiele innych czynników, które mogą przyczyniać się do rozwoju tego schorzenia, w tym urazy, choroby neurologiczne, zabiegi chirurgiczne, leki i choroby skóry.12
Zrozumienie specyficznej przyczyny ektropionu u danego pacjenta jest kluczowe dla wyboru odpowiedniej metody leczenia. Leczenie może obejmować zarówno środki zachowawcze, jak i chirurgiczne, w zależności od typu i nasilenia ektropionu oraz jego przyczyny.3637
Wczesne rozpoznanie i leczenie podstawowej przyczyny może pomóc zapobiec rozwojowi ektropionu lub jego progresji. W przypadku ektropionu spowodowanego stanem powodującym bliznowacenie powieki lub okolic powieki (np. oparzenie, infekcja, guz lub uraz), wczesne i skuteczne leczenie potencjalnej przyczyny może pomóc zapobiec rozwojowi ektropionu.38
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.