Choroba refluksowa przełyku
Epidemiologia
Choroba refluksowa przełyku (GERD) dotyka około 14% populacji światowej, z wyraźnymi różnicami geograficznymi – najwyższa częstość występowania w Ameryce Północnej (18,1-27,8%), a najniższa w Azji Wschodniej (2,5-7,8%). W Polsce objawy GERD zgłasza 36% dorosłych. Od lat 90. XX wieku częstość występowania wzrosła o około 50%, szczególnie w krajach zachodnich i Azji Wschodniej, choć ostatnio tempo wzrostu spowolniło. Czynniki ryzyka obejmują wiek (zwłaszcza >40 lat), otyłość (iloraz szans 1,70 dla otyłości), palenie tytoniu (częstość 18,4% u palaczy), płeć męską (większe ryzyko powikłań), dietę bogatą w tłuszcze, napoje gazowane i kofeinę, a także stres i czynniki socjoekonomiczne. GERD jest także powszechne w populacji pediatrycznej (12-50%) oraz wśród kobiet w ciąży (do 60% w III trymestrze). Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, endoskopii i badaniu pH, a endoskopowa biopsja jest kluczowa w wykrywaniu przełyku Barretta.
Epidemiologia choroby refluksowej przełyku
Choroba refluksowa przełyku (GERD) stanowi jedno z najczęstszych schorzeń przewodu pokarmowego na świecie, które charakteryzuje się wstecznym przepływem treści żołądkowej do przełyku. Ze względu na swoją powszechność, GERD stanowi istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie i wpływa na jakość życia milionów pacjentów.12
Globalna częstotliwość występowania
Szacowana częstość występowania GERD na świecie wynosi około 13,98% populacji ogólnej, co przekłada się na około 1,03 miliarda osób cierpiących na to schorzenie.34 Istnieją jednak znaczne różnice geograficzne w rozpowszechnieniu tej choroby. Częstość występowania GERD szacuje się na:
- 18,1-27,8% w Ameryce Północnej56
- 8,8-25,9% w Europie78
- 2,5-7,8% w Azji Wschodniej910
- 8,7-33,1% na Bliskim Wschodzie1112
- 11,6% w Australii1314
- 23,0% w Ameryce Południowej1516
W Polsce, według badania przeprowadzonego na grupie 850 osób w wieku 21-76 lat, objawy GERD zgłosiło 36% respondentów.17
Trendy epidemiologiczne
Badania wskazują, że częstość występowania GERD wzrosła o około 50% od lat 90. XX wieku, szczególnie w Ameryce Północnej i Azji Wschodniej, chociaż od połowy lat 90. trend ten uległ spowolnieniu.1819 W krajach azjatyckich zaobserwowano wzrost częstości występowania GERD w ostatnich dekadach, choć nadal pozostaje ona niższa niż w populacjach zachodnich.2021
W Chinach zaobserwowano wzrost częstości występowania GERD z 6,0% na początku XXI wieku do 10,6% obecnie, co stanowi znaczącą zmianę.22 Podobne trendy wzrostowe odnotowano w innych częściach świata.
Zapadalność na GERD
Dane dotyczące zapadalności na GERD są bardziej ograniczone niż dane dotyczące chorobowości. W Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych zapadalność szacuje się na około 5 przypadków na 1000 osobolat w populacji ogólnej.23 W populacji pediatrycznej w Wielkiej Brytanii zapadalność wynosi 0,84 na 1000 osobolat u pacjentów w wieku 1-17 lat.24
W Iranie odnotowano zapadalność na GERD wynoszącą od 1,77% do 2,80%, podczas gdy w Chinach zapadalność refluksowego zapalenia przełyku w endoskopiach wykonywanych w populacji otwartej wynosiła 5%.25
Czynniki ryzyka i grupy szczególnego ryzyka
Czynniki demograficzne
Istnieje kilka dobrze rozpoznanych czynników ryzyka rozwoju GERD i jego powikłań:26
Wiek: Częstość występowania GERD zwiększa się z wiekiem, szczególnie po 40. roku życia.2728 Chociaż związek między zaawansowanym wiekiem a objawami GERD jest niekonsekwentny, zaawansowany wiek jest silniej związany z powikłaniami GERD.2930
Płeć: W Ameryce Północnej i Europie nie ma związku między płcią a objawami GERD, ale w Ameryce Południowej i na Bliskim Wschodzie kobiety mają około 40% większe prawdopodobieństwo zgłaszania objawów GERD niż mężczyźni.31 Mężczyźni są jednak bardziej narażeni na refluksowe zapalenie przełyku, zwężenia przełyku, przełyk Barretta i gruczolakoraka przełyku.3233
Badania wskazują, że kobiety częściej cierpią na nieerozyjną chorobę refluksową (NERD) i objawowy GERD, podczas gdy mężczyźni częściej rozwijają cięższe formy zapalenia przełyku i powikłania.3435
Rasa i pochodzenie etniczne: W Stanach Zjednoczonych podobna częstość występowania objawów GERD występuje wśród różnych ras.36 Jednakże osoby rasy białej są bardziej narażone na refluksowe zapalenie przełyku, zwężenia, przełyk Barretta i gruczolakoraka przełyku.3738
Czynniki stylu życia i zdrowotne
Masa ciała i otyłość: Badania wykazały, że częstość występowania GERD wzrasta wraz ze wzrostem BMI.39 Związek GERD z nadwagą ma iloraz szans wynoszący 1,33 (95% CI: 1,07-1,64), a z otyłością – iloraz szans wynoszący 1,70 (95% CI: 1,36-2,12).40 W Stanach Zjednoczonych rosnąca epidemia otyłości jest skorelowana ze zwiększoną częstością występowania GERD.41
Palenie tytoniu: Osoby aktualnie palące mają wyższą częstość występowania GERD (18,40%) w porównaniu z byłymi palaczami (16,83%) i osobami niepalącymi (15,55%).42 Palenie tytoniu jest niezależnym predyktorem GERD.43
Spożycie alkoholu: Wpływ alkoholu na GERD pozostaje niejednoznaczny. Niektóre badania sugerują brak istotnych różnic w częstości występowania GERD między osobami niepijącymi lub pijącymi niewielkie ilości alkoholu (15,95%) a osobami spożywającymi umiarkowane do dużych ilości alkoholu (15,56%).44
Dieta: Spożywanie dużych ilości tłustych pokarmów, czekolady oraz napojów gazowanych i kofeiny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem GERD.4546 Osoby spożywające umiarkowane/duże ilości napojów gazowanych miały wyższą częstość występowania GERD niż osoby spożywające niewielkie ilości lub wcale (18,60% vs 14,54%).47
Stres: Wysoki poziom stresu jest istotnie związany z GERD i jest niezależnym predyktorem tego schorzenia.48 W badaniu przeprowadzonym wśród studentów medycyny 23,7% doświadczało wysokiego poziomu postrzeganego stresu, a uczestnicy doświadczający wysokiego poziomu stresu byli bardziej narażeni na rozwinięcie GERD.49
Czynniki socjo-ekonomiczne
Wykształcenie: Najwyższą częstość występowania GERD stwierdzono u osób z niskim poziomem wykształcenia (16,78%), następnie u osób ze średnim poziomem wykształcenia (11,52%), a najniższą częstość występowania GERD odnotowano u osób z wysokim poziomem wykształcenia (8,98%).50
Dochód: Osoby o niskich dochodach miały znacznie wyższą częstość występowania GERD (11,69%) niż osoby o średnich dochodach (8,42%) i osoby o wysokich dochodach (7,68%).51
Stan cywilny: Najwyższą częstość występowania GERD stwierdzono u osób rozwiedzionych/w separacji/owdowiałych (22,95%), następnie u osób pozostających w związku małżeńskim (15,98%), a najniższą częstość występowania GERD odnotowano u osób stanu wolnego (12,85%).52
Grupy szczególnego ryzyka
Kobiety w ciąży: Częstość występowania GERD wzrasta w trakcie ciąży, dotykając 20-30% kobiet w pierwszym trymestrze, 40-45% w drugim trymestrze i 60% w trzecim trymestrze.53 Zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej sprawia, że kobiety w ciąży są bardziej narażone na objawy GERD.54
Dzieci i młodzież: GERD występuje również w populacji pediatrycznej, a jego częstość wzrasta. Nelson i wsp. odnotowali częstość występowania GERD wynoszącą od 12% do 50% u dzieci w wieku 0-18 lat w latach 2000-2005.5556
Studenci medycyny: Badania wskazują, że GERD jest coraz częstszym schorzeniem wśród studentów medycyny. W Egipcie częstość występowania GERD wśród studentów medycyny wynosiła 17,1%, co jest uznawane za stosunkowo wysoką wartość.57 W innym badaniu przeprowadzonym w Egipcie częstość występowania GERD wśród studentów medycyny wynosiła 28,4%.58
Osoby z cukrzycą typu 2: Chociaż niektóre badania sugerują, że cukrzyca typu 2 jest czynnikiem ryzyka objawowego GERD, inne nie wykazały istotnych różnic w częstości występowania GERD między pacjentami z cukrzycą typu 2 a grupą kontrolną.5960
Wpływ choroby refluksowej na zdrowie publiczne
Obciążenie gospodarcze
GERD jest odpowiedzialny za największe bezpośrednie koszty w Stanach Zjednoczonych spośród wszystkich chorób układu pokarmowego, a większość tych wydatków przeznaczana jest na farmakoterapię.61 W 2018 roku roczne wydatki na opiekę zdrowotną związane z zaburzeniami przełyku przekroczyły 12 miliardów dolarów w Stanach Zjednoczonych.62
Według niedawnego badania dotyczącego obciążenia przewlekłymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, GERD okazał się najdroższym schorzeniem, z bezpośrednimi i pośrednimi kosztami wynoszącymi 10 miliardów dolarów rocznie.63
W Stanach Zjednoczonych 4,6 miliona wizyt w gabinecie rocznie jest związanych głównie z GERD, podczas gdy 9,1 miliona wizyt uwzględnia GERD w trzech głównych diagnozach.64 GERD stanowi również najczęściej wymienianą diagnozę gastroenterologiczną w wizytach ambulatoryjnych.65
Według niektórych szacunków, wydatki na pozaprzełykowe objawy refluksu mogą przekraczać 50 miliardów dolarów, z czego 86% może być przypisane kosztom farmaceutycznym.66
Wpływ na jakość życia
GERD ma negatywny wpływ na jakość życia pacjentów.67 Zmniejszona produktywność i aktywność fizyczna są zgłaszane szczególnie przez pacjentów z częstymi objawami.68
Pacjenci, którzy spełniają kryteria GERD, często doświadczają poważnego negatywnego wpływu objawów na jakość życia.69 Uciążliwy GERD (objawy częściej niż raz w tygodniu) zwiększa czas nieobecności pracowników w pracy i zmniejsza wydajność pracy.70
Nocny GERD ma większy negatywny wpływ na jakość życia w porównaniu z objawami dziennymi.71 W ogólnokrajowym badaniu obejmującym 1000 dorosłych z zgagą występującą co najmniej raz w tygodniu, 79% zgłosiło nocną zgagę.72
Powikłania związane z GERD
Przewlekły GERD może prowadzić do szeregu powikłań, które dodatkowo zwiększają obciążenie zdrowotne:73
- Refluksowe zapalenie przełyku: W badaniach populacyjnych opartych na pacjentach zgadzających się na endoskopię niezależnie od objawów, częstość występowania refluksowego zapalenia przełyku wahała się od 6,4% w Chinach do 15,5% w Szwecji.74 Wśród osób bez objawów GERD częstość występowania refluksowego zapalenia przełyku wahała się od 6,1% w Chinach do 9,5% w Szwecji.75
- Przełyk Barretta: GERD jest czynnikiem ryzyka przełyku Barretta, który dotyczy około 2% populacji i może prowadzić do gruczolakoraka przełyku.76 Tylko 10% osób z objawowym GERD ma przełyk Barretta.77
- Gruczolakorak przełyku: GERD zwiększa ryzyko gruczolakoraka przełyku (iloraz szans [OR], 7,7; 95% CI, 5,3-11,4), szczególnie u pacjentów z długotrwałym GERD oraz ciężkimi lub codziennymi objawami.78 Ryzyko to jest jednak niskie i wynosi mniej niż 0,001% rocznie.79
- Zwężenia przełyku: Kwas żołądkowy może prowadzić do uszkodzenia tkanki przełyku, powodując stan zapalny, krwawienia, a czasami owrzodzenia.80
- Pozaprzełykowe manifestacje: GERD jest szeroko związany z astmą, przewlekłym kaszlem i zapaleniem krtani.81 Częstość występowania GERD u pacjentów z astmą waha się od 30% do 90% w różnych populacjach.82 W systematycznym przeglądzie analizującym 28 badań zaobserwowano 59,2% średnią ważoną częstość występowania objawów GERD u pacjentów z astmą, podczas gdy tylko 38,1% osób z grupy kontrolnej miało te objawy.83
Sezonowe i geograficzne zróżnicowanie GERD
Zróżnicowanie sezonowe
Interesujące są obserwacje dotyczące sezonowych wahań w częstości występowania GERD. Badanie przeprowadzone na Tajwanie przez Chen i wsp. wykazało zmienność sezonową w występowaniu GERD. Badacze ocenili łącznie 76 636 ambulatoryjnych wizyt związanych z leczeniem GERD w latach 2001-2006 i odnotowali, że częstość występowania GERD wzrastała jesienią i zimą dla każdej płci, grupy wiekowej oraz grup łączonych.84
Zróżnicowanie geograficzne
Istnieją znaczne różnice geograficzne w rozpowszechnieniu GERD. Częstość występowania GERD była wyższa na zachodzie i wschodzie Chin niż w centrum, z możliwą lokalną autokorelacją przestrzenną między Wyżyną Tybetańsko-Qinghai a południowym wschodem.85
W Stanach Zjednoczonych szwedzkie badanie populacyjne, przekrojowe porównało częstość występowania objawów refluksu żołądkowo-przełykowego wśród populacji angielskiej i szwedzkiej i wykazało wyższą częstość występowania objawów refluksu występujących co najmniej dwa razy w tygodniu w populacjach angielskich w porównaniu z populacjami szwedzkimi.86
W Azji, częstość występowania GERD w Iranie wynosiła 6,3-18,3% w latach 2005-2010, co wydaje się bardziej powszechne niż w Azji Wschodniej.87 Częstość występowania w Azji Zachodniej okazała się najwyższa w całym regionie azjatyckim, reprezentowana przez 20% w Turcji.88
Metody monitorowania i nadzoru epidemiologicznego
Badania populacyjne
Większość badań epidemiologicznych dotyczących GERD opiera się na objawach. Ponieważ diagnoza oparta na objawach jest trudna, dane epidemiologiczne dotyczące częstości występowania objawów refluksu żołądkowo-przełykowego (GERS) są prawdopodobnie niedoskonałe.89 Częściowo wynika to z faktu, że opis i nomenklatura objawów refluksu różnią się między regionami, a częściowo dlatego, że objawy z górnego odcinka przewodu pokarmowego (dyspeptyczne/” title=”objawy dyspeptyczne” class=”to-tag” data-termid=”51687″>objawy dyspeptyczne) mogą być podobnie opisywane przez pacjentów, którzy mają różne diagnozy z górnego odcinka przewodu pokarmowego, w tym chorobę wrzodową, dyspepsję bez wrzodów, dysmotorykę lub GERD.90
Warto jednak przedstawić częstość występowania objawów dyspeptycznych na całym świecie, ponieważ dane te wpływają na prawdopodobieństwo przed testem, że objawy z górnego odcinka przewodu pokarmowego można przypisać refluksowi żołądkowo-przełykowemu.91
Badania diagnostyczne i monitorowanie
Diagnostyka GERD jest kliniczna, czasami z endoskopią, z lub bez badania kwasowości.92 Endoskopia, z płukaniem cytologicznym i/lub biopsją nieprawidłowych obszarów, jest testem z wyboru.93 Endoskopowa biopsja jest jedynym testem, który konsekwentnie wykrywa zmiany błony śluzowej kolumnowej w przełyku Barretta.94
Według Konsensusu Lyońskiego, stopnie zapalenia przełyku C i D są obiektywnym dowodem GERD.95 Przełyk Barretta może, ale nie musi ustąpić po leczeniu medycznym lub chirurgicznym.96
Ponieważ przełyk Barretta jest prekursorem gruczolakoraka, zaleca się endoskopowe monitorowanie w kierunku transformacji złośliwej co 3 do 5 lat w przypadku niedysplastycznej choroby.97
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
Globalna częstość występowania GERD, pomimo powszechnej dyskusji, pozostaje niepewna z powodu kilku czynników. Głównym czynnikiem jest brak powszechnie akceptowanej definicji GERD.98 Po przeanalizowaniu badań z całego świata, wielu ekspertów stosowało zgagę i/lub regurgitację występującą co najmniej raz w tygodniu jako próg dla GERD.99
Wciąż brakuje solidnych badań epidemiologicznych dla krajów rozwiniętych, takich jak Japonia, a także dla wielu wschodzących gospodarek, w tym Rosji, Indii i kontynentu afrykańskiego. Istnieje również niewiele danych dotyczących częstości występowania GERD w populacjach pediatrycznych, zapadalności na GERD, jego naturalnej historii i przyczyn.100
W przeglądzie systematycznym z 2020 roku wykorzystano dane z Global Burden of Diseases, Injuries and Risk Factors Study do przedstawienia obciążenia GERD w 195 krajach w latach 1990-2017. Z danych o częstości występowania ze 144 lokalizacji określono średnie szacunki standaryzowanej według wieku częstości występowania dla wszystkich lokalizacji w 2017 r., które wahały się od 4408 do 14 035 przypadków na 100 000 populacji.101 Chociaż globalna standaryzowana względem wieku częstość występowania była stabilna między 1990 a 2017 rokiem, częstość występowania dla wszystkich grup wiekowych wzrosła o 18,1%, co sugeruje, że epidemiologia GERD nie uległa zmianie, ale obciążenie chorobą wzrasta w wyniku starzenia się i wzrostu populacji.102
Podsumowanie danych epidemiologicznych
Choroba refluksowa przełyku jest globalnym problemem zdrowotnym o znacznym wpływie na jakość życia i obciążenie ekonomiczne. Szacuje się, że dotyka około 14% światowej populacji, z wyraźnymi różnicami geograficznymi – najwyższa częstość występowania jest w Ameryce Północnej i najniższa w Azji Wschodniej.103104
Częstość występowania GERD wzrosła o około 50% od lat 90. XX wieku, szczególnie w krajach zachodnich i Azji Wschodniej, choć wzrost ten uległ spowolnieniu w ostatnich latach.105106 Czynniki ryzyka obejmują otyłość, wiek, płeć męską (dla powikłań), palenie tytoniu, dietę oraz czynniki socjoekonomiczne.107108
GERD wiąże się z istotnymi powikłaniami, takimi jak refluksowe zapalenie przełyku, przełyk Barretta i gruczolakorak przełyku, a także manifestacje pozaprzełykowe, takie jak astma i przewlekły kaszel.109110111
Monitorowanie i nadzór epidemiologiczny GERD napotykają wyzwania związane z brakiem ujednoliconej definicji choroby i ograniczonymi danymi z wielu regionów świata.112113 Niemniej jednak, rosnące obciążenie GERD podkreśla potrzebę kompleksowych strategii zdrowia publicznego w celu zapobiegania, wczesnego wykrywania i skutecznego leczenia tej powszechnej choroby.114
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.