Bóle kręgosłupowe
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Bóle kręgosłupowe, określane jako popunkcyjne bóle głowy (PDPH), są istotnym powikłaniem znieczulenia podpajęczynówkowego, występującym z częstością od 0,1% do 36%, zależnie od rodzaju i rozmiaru igły oraz liczby prób nakłucia. Najwyższe ryzyko (36%) obserwuje się po diagnostycznej punkcji lędźwiowej z użyciem igły Quinckego 20-22G. PDPH zwykle pojawia się w ciągu 48 godzin od nakłucia opony twardej i trwa około 5 dni, ustępując samoistnie w ciągu tygodnia u 85% pacjentów. W przypadkach wymagających interwencji, autologiczny przeszczep krwi do przestrzeni zewnątrzoponowej (epidural blood patch, EBP) skutecznie eliminuje ból u 60-70% chorych w ciągu 24 godzin. Czynniki predykcyjne PDPH obejmują wiek (20-30 lat), płeć, typ i rozmiar igły (szczególnie 25G, AOR=4,150, CI=1,433-12,021), liczbę prób nakłucia oraz doświadczenie operatora (p<0,05).

  1. Wprowadzenie do bólów kręgosłupowych po punkcji podpajęczej
  2. Rokowanie w bólach kręgosłupowych
    1. Naturalny przebieg dolegliwości
    2. Rola czynników prognostycznych
  3. Powikłania długoterminowe
    1. Objawy utrzymujące się długoterminowo
  4. Zalecenia dotyczące obserwacji i postępowania
    1. Znaczenie doświadczenia wykonującego
    2. Kolejne rozdziały

Wprowadzenie do bólów kręgosłupowych po punkcji podpajęczej

Bóle kręgosłupowe (spinal headaches), znane także w terminologii medycznej jako popunkcyjne bóle głowy (Post Dural Puncture Headache, PDPH), stanowią dobrze udokumentowane powikłanie znieczulenia podpajęczynówkowego. Występują one po wykonaniu nakłucia opony twardej i pajęczynówki, znacząco wpływając na dobrostan pacjenta w okresie pooperacyjnym. Identyfikacja czynników predykcyjnych dla wystąpienia tego powikłania ma kluczowe znaczenie w podejmowaniu działań minimalizujących ryzyko jego wystąpienia.1

Ogólna częstość występowania popunkcyjnych bólów głowy po zamierzonym nakłuciu opony twardej waha się od 0,1% do 36%. Najwyższą częstość (36%) obserwuje się po ambulatoryjnej diagnostycznej punkcji lędźwiowej z użyciem standardowej igły Quinckego o rozmiarze 20 lub 22G.1 W obserwacjach klinicznych stwierdzono, że około 17,3% pacjentów prezentuje charakterystyczne dla popunkcyjnych bólów głowy bóle posturalne.2

Rokowanie w bólach kręgosłupowych

Rokowanie w przypadku bólów kręgosłupowych po punkcji podpajęczej jest generalnie dobre. Większość przypadków ustępuje samoistnie bez konieczności intensywnego leczenia.34 Około 85% wszystkich popunkcyjnych bólów głowy poprawia się bez interwencji terapeutycznej.4

U większości pacjentów czas trwania popunkcyjnych bólów głowy wynosi około 5 dni, a dolegliwości ustępują samoistnie w ciągu tygodnia.2 W przypadkach wymagających leczenia, zastosowanie autologicznego przeszczepu krwi do przestrzeni zewnątrzoponowej (epidural blood patch, EBP) okazuje się skuteczne w 60-70% przypadków, eliminując bóle głowy w ciągu 24 godzin od wykonania procedury.4

Naturalny przebieg dolegliwości

Popunkcyjne bóle głowy zwykle rozpoczynają się w ciągu 48 godzin od przypadkowego nakłucia opony twardej. Jeśli nie są leczone, ustępują samoistnie u większości pacjentów w ciągu około 2 tygodni, choć u niektórych osób mogą utrzymywać się dłużej.5

Najnowsze badania prospektywne sugerują, że jednokrotne wykonanie EBP zapewnia całkowite i trwałe ustąpienie bólu głowy u około jednej trzeciej kobiet z PDPH po nakłuciu opony twardej igłą zewnątrzoponową. Całkowitą lub częściową ulgę obserwuje się u 50-80% pacjentów.5

Rola czynników prognostycznych

Czynniki prognostyczne mające wpływ na występowanie popunkcyjnych bólów głowy obejmują:2

  • Wiek (zwłaszcza 20-30 lat)
  • Płeć
  • Liczbę prób nakłucia
  • Typ i rozmiar igły
  • Wcześniejszy wywiad PDPH lub przewlekłych bólów głowy
  • Doświadczenie operatora

2

Badania wykazały, że rozmiar igły, liczba kropli płynu mózgowo-rdzeniowego i wielokrotne próby nakłucia są istotnymi niezależnymi predyktorami wystąpienia popunkcyjnych bólów głowy (p<0,05). Igły o rozmiarze 25G zidentyfikowano jako najsilniejszy przedoperacyjny niezależny predyktor PDPH (AOR = 4,150, CI = 1,433-12,021).6

Powikłania długoterminowe

Mimo generalnie dobrego rokowania, w rzadkich przypadkach przedłużające się lub ciężkie popunkcyjne bóle głowy mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:34

  • Zakrzepica zatok żylnych mózgu – patologia naczyniowa mogąca wynikać z zaburzeń hemodynamicznych
  • Krwiak podtwardówkowy – powstający wskutek trakcji i pęknięcia żył oponowych
  • Napady drgawkowe – jako konsekwencja zmian ciśnienia wewnątrzczaszkowego
  • Hipopituitaryzm – zaburzenie funkcji przysadki mózgowej
  • Jamistość rdzenia (syringomyelia) – tworzenie się przestrzeni płynowych w rdzeniu kręgowym
  • Wgłobienie mózgu – gdy zwiększone ciśnienie powoduje przemieszczenie części mózgu
  • Śpiączka i zgon – w skrajnie rzadkich przypadkach

34

Dodatkowo, do powikłań długoterminowych związanych z PDPH zalicza się przewlekłe bóle głowy, bóle pleców i dysfunkcje nerwów czaszkowych.3

Objawy utrzymujące się długoterminowo

Nawet po 6 tygodniach od wystąpienia przypadkowego nakłucia opony twardej, u znacznej części pacjentów populacji położniczej mogą utrzymywać się następujące dolegliwości:5

  • Przewlekłe bóle głowy (35%)
  • Bóle pleców (58%)
  • Bóle szyi (14%)

5

Najnowsze doniesienia naukowe wskazują również na zwiększone ryzyko utrzymujących się bólów głowy (aOR 6,4) i bólów pleców (aOR 4,4) nawet rok po incydencie, a także zwiększoną częstość występowania depresji poporodowej, zespołu stresu pourazowego oraz zmniejszenie częstości karmienia piersią (p<0,0001).5

Zalecenia dotyczące obserwacji i postępowania

W kontekście profilaktyki i minimalizacji ryzyka długoterminowych powikłań bólów kręgosłupowych po punkcji podpajęczej, zaleca się:6

  • Stosowanie igieł o mniejszym rozmiarze do znieczulenia podpajęczynówkowego
  • Unikanie wielokrotnych prób nakłucia
  • Minimalizowanie utraty płynu mózgowo-rdzeniowego podczas procedury

6

Regularny monitoring i obserwacja pacjentów powinny być kontynuowane do czasu całkowitego ustąpienia objawów.5 Identyfikacja czynników predykcyjnych dla wystąpienia PDPH ma kluczowe znaczenie, aby można było podjąć odpowiednie środki minimalizujące to bolesne powikłanie wynikające ze znieczulenia podpajęczynówkowego.2

Znaczenie doświadczenia wykonującego

Istotnym czynnikiem prognostycznym jest również doświadczenie operatora wykonującego znieczulenie podpajęczynówkowe. Badania sugerują, że częstość występowania PDPH jest odwrotnie proporcjonalna do doświadczenia wykonującego procedurę.2 Dlatego też zaleca się, aby znieczulenie podpajęczynówkowe było wykonywane przez doświadczony personel medyczny, szczególnie u pacjentów ze zidentyfikowanymi czynnikami ryzyka.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 30.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl

Materiały źródłowe

  • #1 Post spinal puncture headache, an old problem and new concepts: review of articles about predisposing factors
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3762227/
    Post spinal puncture headache (PSPH) is a well known complication of spinal anesthesia. It occurs after spinal anesthesia induction due to dural and arachnoid puncture and has a significant effect on the patients postoperative well being. […] The identification of factors that predict the likelihood of PSPH is important so that measures can be taken to minimize this painful complication resulting from spinal anesthesia. […] The overall incidence of PDPH after intentional dural puncture varies form 0.1-36%, the highest incidence of 36% is found after ambulatory diagnostic lumbar puncture using a 20 or 22-guage standard Quincke spinal needle. […] In our observation, we found out that 17.3% patients presented postural headache characteristic of post spinal puncture headache, and the independent risk factors for it were age between 20 and 30 years, a previous history of any kind of headache and the orientation of the bevel perpendicular to the long axis of the spinal column at the time of the dura mater/arachnoid puncture and experience level of operator.
  • #2 Post spinal puncture headache, an old problem and new concepts: review of articles about predisposing factors
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3762227/
    As it has been observed in most of the patients, the duration of PSPH is 5 days and it resolves spontaneously within a week. […] In our current study, we obtain its incidence about 17.3%. We concluded that several factors seem to predispose a patient to develop PSPH after spinal anesthesia including age, gender, number of attempts, and needle type (design) and size, history of previous PSPH or chronic headache. […] It is suggestible that the incidence of PSPH is inversely related to operator experience. The identification of factors that predict the likelihood of PSPH is important, so that measures can be taken to minimize this painful complication resulting from spinal anesthesia.
  • #3 Postdural Puncture Headache – StatPearls – NCBI Bookshelf
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430925/
    The prognosis for PDPH is generally excellent, with the majority of cases resolving with bed rest, analgesics, and hydration. More refractory cases of PDPH can be effectively treated with an epidural blood patch. Surgical exploration with a direct dural repair is exceedingly rare. […] Rarely, prolonged or severe cases of PDPH can result in cerebral venous thrombosis, subdural hematoma from traction and rupture of dural veins, seizures, hypopituitarism, syringomyelia, cerebral herniation, coma, and death. Chronic headache, backache, and cranial nerve dysfunction are complications that have also been associated with PDPH.
  • #4 Spinal Headache: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment
    https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17927-spinal-headaches
    The prognosis (outlook) for a spinal headache is generally good. About 85% of all spinal headaches get better without treatment. About 60% to 70% of people who have an epidural blood patch no longer have a spinal headache within 24 hours. […] In rare cases, prolonged or severe spinal headaches can lead to the following complications: cerebral venous sinus thrombosis, subdural hematoma, seizures, hypopituitarism, syringomyelia, brain herniation (when increased pressure causes part of your brain to bulge), coma, and death.
  • #5 Statement on Post-Dural Puncture Headache Management | American Society of Anesthesiologists (ASA)
    https://www.asahq.org/standards-and-practice-parameters/statement-on-post-dural-puncture-headache-management
    PDPH usually remits spontaneously within 2 weeks, or after sealing of the leak with an autologous epidural lumbar patch. The headache usually starts within 48 hours of an epidural UDP and if left untreated, resolves spontaneously in about 2-weeks in most women but may last longer in some women. […] Recent articles have found an increase in persistent headache (aOR 6.4) and backache (aOR 4.4) one year later as well as an increased incidence of postpartum depression, post traumatic stress disorder, and a decrease in breastfeeding (p.0001). […] Most recent prospective studies suggest complete and permanent relief of headache after one EBP in up to one third of women with PDPH following dural puncture with an epidural needle. Complete or partial relief may be seen in 50-80%. […] After 6 weeks, chronic headache (35%), backache (58%), and neckache (14%) sequelae persist in the obstetrical population after UDP. […] Follow-up should occur on a regular basis until symptoms resolve.
  • #6 Incidence and risk factors of postdural puncture headache: prospective cohort study design | Perioperative Medicine | Full Text
    https://perioperativemedicinejournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13741-020-00164-2
    Postdural puncture headache is one of the complications following spinal anesthesia and accidental dural puncture. This study found that needle size, number of cerebrospinal fluid drops, and multiple attempts were significant independent predictors of postdural puncture headache (p 0.05). In addition, twenty-five needles were identified as the strongest preoperative independent predictor of postdural puncture headache (AOR = 4.150, CI = 1.43312.021) […] The findings of this study revealed that a small spinal needle is significantly superior to a large spinal needle regarding the occurrence of PDPH. In addition, multiple attempts and the amount of CSF drops were significantly associated with PDPH. In view of this, we recommend the use of a small spinal needle, to avoid multiple attempts and frequent CSF drops during spinal anesthesia and lumbar puncture.

Zobacz więcej

napad drgawkowy depresja poporodowa punkcja lędźwiowa hipopituitaryzm ból kręgosłupowy ciśnienie wewnątrzczaszkowe popunkcyjny ból głowy krwiak podtwardówkowy zakrzepica zatok żylnych mózgu jamistość rdzenia płyn mózgowo-rdzeniowy przestrzeń zewnątrzoponowa nakłucie opony twardej dysfunkcja nerwów czaszkowych znieczulenie podpajęczynówkowe plaster krwi zewnątrzoponowy zespół stresu pourazowego wgłobienie mózgu