Astygmatyzm
Epidemiologia
Astygmatyzm, będący jedną z najczęstszych wad refrakcji, charakteryzuje się nieregularnym kształtem rogówki lub soczewki, co prowadzi do zaburzeń widzenia na wszystkich odległościach. Globalna częstość występowania astygmatyzmu wynosi około 40,4% u dorosłych i 14,9% u dzieci, z wyraźnym wzrostem częstości u osób powyżej 70. roku życia (nawet do 77%). W populacjach różnych regionów świata częstość ta waha się od 11% do 62%, z najwyższymi wskaźnikami w Chinach (62%) i Hiszpanii (54%). Astygmatyzm zgodny z regułą (WTR) dominuje u osób młodszych (<40 lat), natomiast astygmatyzm przeciwny do reguły (ATR) i skośny wzrasta wraz z wiekiem. Czynniki ryzyka obejmują wiek, płeć (z niejednoznacznymi danymi), pochodzenie etniczne, współistniejące wady refrakcji (np. krótkowzroczność), czynniki genetyczne i środowiskowe, a także palenie tytoniu przez matkę w ciąży. Astygmatyzm pooperacyjny, szczególnie po operacji zaćmy, jest istotnym problemem klinicznym, z częstością astygmatyzmu rogówkowego >1,0 D u ponad 40% pacjentów, co wskazuje na potencjalne korzyści z zastosowania torycznych soczewek wewnątrzgałkowych.
- Astygmatyzm – Epidemiologia
- Rozpowszechnienie ogólne
- Rozpowszechnienie według wieku
- Rozpowszechnienie według płci
- Rozpowszechnienie geograficzne i etniczne
- Typy astygmatyzmu i ich rozpowszechnienie
- Czynniki ryzyka i powiązane schorzenia
- Astygmatyzm w kontekscie operacji zabiegi
- Astygmatyzm w specyficznych grupach pacjentów
- Nadzór i monitorowanie astygmatyzmu
- Obciążenie zdrowotne i ekonomiczne
- Podsumowanie epidemiologiczne
Astygmatyzm – Epidemiologia
Astygmatyzm jest jedną z najczęstszych wad refrakcji na świecie, charakteryzującą się nieregularnym kształtem rogówki lub soczewki, co prowadzi do zaburzeń widzenia na wszystkich odległościach. Dane epidemiologiczne dotyczące astygmatyzmu wskazują na jego znaczne rozpowszechnienie w populacji ogólnej, a częstość występowania zależy od wielu czynników demograficznych i środowiskowych12.
Rozpowszechnienie ogólne
Według różnych badań epidemiologicznych, częstość występowania astygmatyzmu w populacji ogólnej waha się od 8% do 62%, przy czym obserwuje się znacznie wyższe wskaźniki u osób powyżej 70. roku życia13. Światowa Organizacja Zdrowia w 2019 roku podała, że na całym świecie 123,7 miliona osób cierpiało z powodu nieskorygowanych wad refrakcji, w tym astygmatyzmu4. Na podstawie kompleksowych przeglądów systematycznych szacuje się, że globalna częstość występowania astygmatyzmu wynosi około 40,4% u dorosłych i 14,9% u dzieci56.
W poszczególnych badaniach wykazano, że łagodny astygmatyzm występuje najczęściej, stanowiąc około 82% wszystkich zgłaszanych przypadków astygmatyzmu7. Jednakże cięższy astygmatyzm (powyżej 1,5 D) może występować u 13% oczu w niektórych populacjach8.
Rozpowszechnienie według wieku
Wiek jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na częstość występowania astygmatyzmu. Badania wskazują na charakterystyczne zmiany w występowaniu astygmatyzmu w różnych grupach wiekowych:
- U niemowląt: W pierwszych miesiącach życia obserwuje się wysoką częstość występowania astygmatyzmu, co związane jest ze stromą rogówką4.
- U dzieci w wieku przedszkolnym: Do 4. roku życia częstość astygmatyzmu zmniejsza się w miarę spłaszczania się rogówki4.
- U dzieci w wieku szkolnym: Amerykańskie badanie wykazało, że prawie trzy na dziesięcioro dzieci (28,4%) między 5. a 17. rokiem życia ma astygmatyzm4.
- U dorosłych: W badaniach amerykańskich częstość występowania astygmatyzmu w różnych grupach wiekowych wyniosła: 23,1% dla osób w wieku 20-39 lat, 27,6% dla osób w wieku 40-59 lat i 50,1% dla osób w wieku powyżej 60 lat9.
- U osób starszych: W niektórych badaniach częstość astygmatyzmu u osób powyżej 50. roku życia osiąga nawet 77%10.
Konsorcjum European Eye Epidemiology przeprowadziło metaanalizę danych z 33 badań kohortowych i przekrojowych dotyczących dorosłych, wykazując, że u pacjentów powyżej 15. roku życia częstość występowania astygmatyzmu wynosiła 27,3%, przy standaryzowanej względem wieku częstości wynoszącej 23,9%. Częstość astygmatyzmu utrzymywała się na stałym poziomie w analizowanych badaniach (15-25%), ale była wyższa po 65. roku życia1012.
Rozpowszechnienie według płci
Dane dotyczące zależności między częstością występowania astygmatyzmu a płcią są niejednoznaczne. W niektórych badaniach wykazano wyższą częstość astygmatyzmu u mężczyzn niż u kobiet we wszystkich grupach wiekowych, przy czym różnica ta była szczególnie wyraźna u osób w średnim wieku9. W badaniach amerykańskich u osób w wieku 60 lat i starszych astygmatyzm występował częściej u mężczyzn (54,9%) niż u kobiet (46,1%)9.
Jednak inne badania, takie jak analiza przeprowadzona przez Thelansis, wykazały wyższą częstość astygmatyzmu u kobiet (58%) w porównaniu do mężczyzn (42%)5. Te sprzeczne wyniki sugerują, że zależność między płcią a astygmatyzmem może być modyfikowana przez inne czynniki, takie jak rasa, wiek czy czynniki środowiskowe13.
Rozpowszechnienie geograficzne i etniczne
Częstość występowania astygmatyzmu różni się znacznie w zależności od położenia geograficznego i pochodzenia etnicznego:
- W Europie Północnej i Zachodniej częstość występowania wynosi około 27%1415.
- W Hiszpanii zgłaszane wskaźniki są wyższe, około 54%1415.
- W Stanach Zjednoczonych częstość występowania waha się od 11% do 46%, odzwierciedlając różnorodne czynniki demograficzne i środowiskowe1415.
- W Niemczech częstość występowania astygmatyzmu wynosi około 32%5.
- W Japonii i Korei Południowej częstość występowania astygmatyzmu wynosi odpowiednio około 54% i od 31% do 58%514.
- W Chinach odnotowano jedne z najwyższych wskaźników astygmatyzmu, sięgające 62%5.
Badanie Singapore Epidemiology of Eye Disease wykazało, że częstość występowania astygmatyzmu u Singapurczyków pochodzenia chińskiego była znacznie wyższa we wszystkich grupach wiekowych w porównaniu z Singapurczykami pochodzenia indyjskiego8.
Interesujące są również dane dotyczące rdzennych Amerykanów. Badania przeprowadzone wśród dzieci Nawaho i Zuni wykazały wyższą niż oczekiwana częstość astygmatyzmu. Badanie przeprowadzone wśród ludu Guna wykazało wysoką częstość astygmatyzmu: 41,0% u dzieci (poniżej 20 lat) i 51,8% u dorosłych (powyżej 30 lat)151617.
Typy astygmatyzmu i ich rozpowszechnienie
W zależności od kierunku osi astygmatyzmu, wyróżnia się różne typy tej wady refrakcji, których częstość występowania zmienia się wraz z wiekiem:
- Astygmatyzm zgodny z regułą (with-the-rule, WTR): występuje częściej u osób w wieku 40 lat i młodszych, z globalną częstością występowania w zakresie od 4% do 98%17.
- Astygmatyzm przeciwny do reguły (against-the-rule, ATR): częstość występowania zwiększa się wraz z wiekiem118.
- Astygmatyzm skośny (oblique): podobnie jak w przypadku astygmatyzmu przeciwnego do reguły, częstość występowania zwiększa się wraz z wiekiem1.
W populacji dzieci i młodzieży (7-19 lat) w Xinjiang w Chinach, astygmatyzm zgodny z regułą stanowił większość przypadków (76,9%)20.
Czynniki ryzyka i powiązane schorzenia
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka związanych z występowaniem astygmatyzmu:
- Wiek: Jak wspomniano wcześniej, częstość występowania astygmatyzmu zwiększa się wraz z wiekiem214.
- Płeć: Niektóre badania sugerują, że płeć męska stanowi czynnik ryzyka astygmatyzmu22, podczas gdy inne wskazują na wyższą częstość występowania u kobiet23.
- Pochodzenie etniczne: Badanie przeprowadzone w Xinjiang w Chinach wykazało, że pochodzenie etniczne Han stanowiło niezależny czynnik ryzyka astygmatyzmu2022.
- Równoczesne wady refrakcji: Występowanie krótkowzroczności lub nadwzroczności jest silnie związane z astygmatyzmem. Badania wieloetniczne dotyczące chorób oczu u dzieci i badania chorób oczu u dzieci w Baltimore wykazały, że dzieci z krótkowzrocznością mają 4,6 razy większe prawdopodobieństwo wystąpienia astygmatyzmu niż dzieci bez wady refrakcji24.
- Czynniki genetyczne: Badania wskazują na nakładanie się podatności genetycznej na sferyczne i astygmatyczne wady refrakcji25.
- Czynniki środowiskowe: Niższy poziom wykształcenia i życie w środowisku miejskim zostały zidentyfikowane jako epidemiologiczne czynniki ryzyka astygmatyzmu18.
- Palenie tytoniu przez matkę podczas ciąży: Wieloetniczne badania chorób oczu u dzieci i badania chorób oczu u dzieci w Baltimore sugerują, że palenie przez matkę podczas ciąży jest związane z wyższym ryzykiem wystąpienia astygmatyzmu24.
- Skrzydlik: Obecność skrzydlika zwykle charakteryzuje się astygmatyzmem zgodnym z regułą, wynikającym z miejscowego spłaszczenia centralnej rogówki24.
Astygmatyzm w kontekscie operacji zabiegi
Chirurgia oka, szczególnie operacja zaćmy, może być związana z astygmatyzmem pooperacyjnym. Wielkość nacięcia koreluje z chirurgicznie indukowanym astygmatyzmem27. Wprowadzenie składanych soczewek wewnątrzgałkowych doprowadziło do zmniejszenia wielkości nacięcia z 5-6 mm do 2-3 mm, co korzystnie wpłynęło na wielkość chirurgicznie indukowanego astygmatyzmu27.
W badaniu przeprowadzonym w publicznym szpitalu w Brazylii oceniono częstość występowania astygmatyzmu rogówkowego u kandydatów do operacji zaćmy. Wykazano, że astygmatyzm rogówkowy wynosił mniej niż 1,0 D u 56,9% oczu, 1,0-1,99 D u 29,1% oczu, 2,0-2,99 D u 9,2% oczu i ponad 3,0 D u 4,9% oczu. Ponad 40% pacjentów poddawanych operacji zaćmy w tym badaniu miało ponad 1,0 D astygmatyzmu rogówkowego i mogło odnieść korzyści z zastosowania torycznych soczewek wewnątrzgałkowych28.
Długoterminowa analiza zmian refrakcji u pacjentów powyżej 10 lat po operacji zaćmy wykazała zmianę w kierunku astygmatyzmu przeciwnego do reguły o około 0,2-0,4 D w okresie 10 lat27.
Astygmatyzm w specyficznych grupach pacjentów
Badania przeprowadzone wśród członków amerykańskich sił zbrojnych i straży przybrzeżnej w 2019 roku wykazały, że szacowana częstość występowania astygmatyzmu wynosiła 11,2% w aktywnym komponencie sił zbrojnych USA i 6,1% w straży przybrzeżnej USA29.
W badaniu przeprowadzonym w irańskiej populacji wiejskiej częstość występowania astygmatyzmu wynosiła 32,2% (95% przedział ufności: 30,2-34,2) i znacznie wzrastała z 14,3% w grupie wiekowej poniżej 15 lat do 67,2% w grupie wiekowej powyżej 65 lat30.
| Region/Populacja | Częstość występowania astygmatyzmu | Uwagi |
|---|---|---|
| Populacja ogólna (dorośli) | 40,4% | Szacunki światowe |
| Populacja ogólna (dzieci) | 14,9% | Szacunki światowe |
| Europa Północna i Zachodnia | 27% | Standaryzowane względem wieku |
| Hiszpania | 54% | Dane z 2023 roku |
| Niemcy | 32% | Dane z 2023 roku |
| Stany Zjednoczone | 11-46% | Zróżnicowanie geograficzne |
| Japonia | 54% | Dane z 2023 roku |
| Korea Południowa | 31-58% | Dane z 2023 roku |
| Chiny | 62% | Najwyższa zgłaszana częstość |
| Dzieci amerykańskie (5-17 lat) | 28,4% | Dane z badania amerykańskiego |
| Lud Guna (dzieci poniżej 20 lat) | 41,0% | Populacja rdzenna |
| Lud Guna (dorośli powyżej 30 lat) | 51,8% | Populacja rdzenna |
| Populacja irańska wiejska | 32,2% | Wzrost z wiekiem 14,3% do 67,2% |
| Siły zbrojne USA (aktywny komponent) | 11,2% | Dane z 2019 roku |
| Straż przybrzeżna USA | 6,1% | Dane z 2019 roku |
Nadzór i monitorowanie astygmatyzmu
Astygmatyzm jest diagnozowany na podstawie obecności kodów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD)-9 i ICD-10 w roszczeniach pacjentów lub systemach elektronicznej dokumentacji medycznej (EHR). System nadzoru nad wzrokiem i zdrowiem oczu (VEHSS) raportuje roczną częstość występowania zdiagnozowanych zaburzeń refrakcji i akomodacji, w tym astygmatyzmu31.
Należy zachować ostrożność przy interpretacji danych dotyczących zdiagnozowanych zaburzeń widzenia, ponieważ kody te reprezentują jedynie wykorzystanie usług lub spotkania medyczne, które zostały zakodowane tymi kodami diagnostycznymi31.
Ocena częstości występowania astygmatyzmu napotyka szereg problemów technicznych. Porównania między badaniami mogą być problematyczne, ponieważ nie wprowadzono standaryzacji10. Brak znormalizowanych metod do badań populacyjnych dotyczących astygmatyzmu utrudnia porównania32.
Obciążenie zdrowotne i ekonomiczne
Nieskorygowany astygmatyzm znacząco wpływa na jakość życia związaną z widzeniem, zmniejsza produktywność u osób w wieku produkcyjnym i stanowi obciążenie ekonomiczne dla pacjentów i ich rodzin212.
Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że w 2004 roku łącznie 153 miliony osób (zakres niepewności: 123-184 miliony) miało upośledzenie widzenia z powodu nieskorygowanych wad refrakcji, z czego 8 milionów było niewidomych32. Inne źródła podają, że nieskorygowane wady refrakcji i zaćma są głównymi przyczynami upośledzenia widzenia na całym świecie (odpowiednio 43% i 33%)32.
Upośledzenie widzenia spowodowane astygmatyzmem waha się od 2,2% do 34% w zależności od regionu i środowiska miejskiego/wiejskiego10. Daje to szacunkową liczbę od 2,7 do 62,5 miliona osób z utratą wzroku w wyniku tego zaburzenia10.
Badania wskazują, że ostrość wzroku nie jest zaburzona przez astygmatyzm mniejszy niż 0,5 D2133. Jednak nieskorygowany astygmatyzm znacząco wpływa na jakość życia związaną z widzeniem (zaburzenia widzenia i niezależność od okularów) oraz ogólne samopoczucie21.
U pacjentów z zaćmą z wcześniej istniejącym astygmatyzmem, implantacja zaawansowanych technologicznie soczewek wewnątrzgałkowych (trójogniskowych/korygujących prezbiopię/torycznych soczewek wewnątrzgałkowych) prowadziła do zmniejszenia pooperacyjnej zależności od okularów w porównaniu z konwencjonalnymi soczewkami wewnątrzgałkowymi (jednoogniskowymi soczewkami wewnątrzgałkowymi)21.
Podsumowanie epidemiologiczne
Astygmatyzm jest powszechną wadą refrakcji, której częstość występowania znacznie się różni w zależności od wieku, płci, pochodzenia etnicznego i regionu geograficznego. Częstość występowania astygmatyzmu zwiększa się wraz z wiekiem, z najwyższymi wskaźnikami obserwowanymi u osób starszych. Typ astygmatyzmu również zmienia się wraz z wiekiem, z astygmatyzmem zgodnym z regułą dominującym u młodszych osób i astygmatyzmem przeciwnym do reguły oraz skośnym zwiększającym się wraz z wiekiem1212.
Ze względu na wysoką częstość występowania i wpływ na jakość życia, astygmatyzm stanowi znaczne obciążenie zdrowotne i ekonomiczne. Wczesne wykrycie i odpowiednia korekcja są niezbędne do zmniejszenia negatywnego wpływu astygmatyzmu na widzenie i jakość życia pacjentów2133.
Potrzebne są dalsze badania w celu lepszego zrozumienia czynników wpływających na epidemiologię astygmatyzmu, a także w celu opracowania skuteczniejszych strategii wykrywania i leczenia tej powszechnej wady refrakcji30.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.