Alergia na lateks
Epidemiologia
Alergia na naturalny lateks kauczukowy (NRLA) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, szczególnie wśród pracowników ochrony zdrowia oraz pacjentów poddawanych wielokrotnym zabiegom chirurgicznym, zwłaszcza z rozszczepem kręgosłupa. Epidemiologia wskazuje na częstość występowania alergii na lateks na poziomie około 4,3% w populacji ogólnej, 9,7% wśród personelu medycznego oraz 7,2% w grupach podatnych pacjentów. Czynniki ryzyka obejmują wielokrotną ekspozycję na lateks, predyspozycje genetyczne, atopię, a także specyficzne wady rozwojowe. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz testach alergicznych, w tym testach skórnych i oznaczeniu poziomu IgE specyficznych dla lateksu. Wysoka częstość uczulenia (do 30,4% w grupach wysokiego ryzyka) podkreśla konieczność wdrożenia skutecznych strategii nadzoru zdrowotnego i profilaktyki, zwłaszcza w środowiskach medycznych o dużej ekspozycji na lateks.
Epidemia alergii na lateks
Alergia na lateks (alergia na naturalny lateks kauczukowy, NRLA) stała się istotnym problemem zdrowia publicznego na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, co wiązało się z wprowadzeniem uniwersalnych środków ostrożności w placówkach medycznych w celu zapobiegania przenoszeniu chorób zakaźnych, takich jak HIV/AIDS i wirusowe zapalenie wątroby typu B.12 Przed tym okresem rękawiczki lateksowe były rutynowo stosowane w chirurgii od 1920 roku, ale nie były powszechnie używane w innych obszarach opieki nad pacjentem aż do późnych lat 80.34 Nagły wzrost stosowania rękawiczek lateksowych, szczególnie pudrowanych, doprowadził do znacznego wzrostu przypadków uczulenia na lateks, co określono mianem „epidemii alergii na lateks”.5
Pierwszy udokumentowany przypadek anafilaksji wywołanej przez lateks został zgłoszony w 1979 roku, a alergia na lateks została po raz pierwszy rozpoznana w późnych latach 70. XX wieku.67 Od tego czasu stała się ona poważnym problemem zdrowotnym, szczególnie dla pracowników ochrony zdrowia, którzy są narażeni na częsty kontakt z produktami zawierającymi lateks.8 W latach 1988-1992 amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) otrzymała ponad 1000 zgłoszeń o niepożądanych skutkach zdrowotnych związanych z ekspozycją na lateks, w tym 15 zgonów.9
Czynniki ryzyka alergii na lateks
Istnieje kilka dobrze udokumentowanych czynników ryzyka uczulenia na lateks. Ryzyko rozwoju alergii na lateks jest ściśle związane ze stopniem ekspozycji na ten alergen.10 Główne grupy ryzyka obejmują:1112
- Pracowników ochrony zdrowia (lekarze, pielęgniarki, dentyści, biolodzy, technicy ultrasonografii, położne) ze względu na częste używanie rękawiczek lateksowych1314
- Pacjentów poddawanych wielokrotnym zabiegom chirurgicznym15
- Osoby z rozszczepem kręgosłupa (spina bifida) i innymi wadami cewy nerwowej1617
- Osoby z wrodzonymi wadami układu moczowo-płciowego18
- Osoby z wrodzonymi wadami serca19
- Osoby z atopią (predyspozycją do alergii)2021
- Osoby z już istniejącymi zapaleniami skóry rąk22
- Pracowników przemysłu gumowego23
- Personel sprzątający24
- Fryzjerów25
Należy podkreślić, że wielokrotna ekspozycja na lateks, zwykle trwająca kilka lat, jest niezbędna, aby układ odpornościowy osoby stał się wrażliwy. Im częściej organizm ma kontakt z lateksem, tym większa szansa, że go rozpozna i zareaguje na niego.26 Osoby z historią więcej niż pięciu operacji mają wyższe ryzyko wystąpienia uczulenia na lateks.27
Czynniki genetyczne i płeć
Badania sugerują możliwy komponent genetyczny w rozwoju alergii na lateks. Zaobserwowano, że częstość występowania alergii na lateks w niektórych krajach azjatyckich, gdzie nie wdrożono w pełni polityki dotyczącej bezpudrowych rękawiczek lateksowych, była podobna do tej w krajach zachodnich po wdrożeniu takiej polityki (2-6,8%), co może wskazywać na rolę czynników genetycznych.28
Kobiety są około trzy razy bardziej narażone na alergie na lateks niż mężczyźni. Możliwymi czynnikami ryzyka dla populacji żeńskiej są zwiększone zatrudnienie w zawodach wysokiego ryzyka oraz zwiększone uwalnianie histaminy powodowane przez hormony żeńskie.29
Częstotliwość występowania alergii na lateks
Populacja ogólna
Alergia na lateks jest stosunkowo rzadka w populacji ogólnej w porównaniu z grupami wysokiego ryzyka. Szacuje się, że średnia światowa częstość występowania alergii na lateks wśród populacji ogólnej wynosi około 4,3%.303132 W Stanach Zjednoczonych między 1% a 6% populacji ogólnej ma alergię na lateks; badania poziomu przeciwciał we krwi sugerują, że od 2,7 miliona do 16 milionów Amerykanów jest dotkniętych jakąś formą wrażliwości na lateks.33
W krajach, gdzie wdrożono publiczne środki zdrowotne w celu zmniejszenia uczulenia, wskaźnik ten spadł poniżej 1% w populacji ogólnej.3435 Jednak w krajach rozwijających się i na obszarach, gdzie nie wdrożono polityki zapobiegania, alergia na lateks nadal stanowi poważny problem zdrowia publicznego.36
Pracownicy ochrony zdrowia
Pracownicy ochrony zdrowia stanowią grupę zawodową najbardziej dotkniętą alergią na lateks ze względu na częste używanie rękawiczek lateksowych.37 Obecna światowa częstość występowania alergii na lateks i uczulenia wśród pracowników ochrony zdrowia wynosi odpowiednio 9,7% i 12,4%.383940
W szczycie epidemii alergii na lateks nawet do 17% pracowników ochrony zdrowia było uczulonych na lateks, co powodowało ogromne straty dla służby zdrowia.41 Szacuje się, że 8-12% pracowników ochrony zdrowia jest wrażliwych na lateks.42
Zagregowana analiza 11 badań epidemiologicznych opublikowanych między 2006 a 2015 rokiem, obejmująca badania z różnych krajów (również krajów rozwijających się), wykazała znacznie niższą, ale nadal znaczącą częstość występowania uczulenia na lateks (5,1%) i alergii na lateks (4,2%) wśród personelu medycznego.43
Najwyższą częstość występowania objawowych pracowników stwierdzono na salach operacyjnych, a następnie na oddziałach intensywnej terapii, w pracowniach endoskopowych i na oddziale ratunkowym.44
Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka
Najwyższe ryzyko występuje u pacjentów poddawanych powtarzanym zabiegom chirurgicznym (takim jak pacjenci z rozszczepem kręgosłupa).45 Obecna częstość występowania alergii na lateks i uczulenia wśród podatnych pacjentów wynosi odpowiednio 7,2% i 30,4%.4647
Szczególnie wysoka częstość występowania uczulenia na lateks została zgłoszona u pediatrycznych pacjentów z rozszczepem kręgosłupa, wahająca się od 26% do 47,9%.48 Według niektórych badań częstość występowania wrażliwości na lateks wśród pediatrycznej populacji z rozszczepem kręgosłupa wynosiła między 40% a 65%.49
Częstość występowania uczulenia wynosi 12,5% wśród anestezjologów, 18-37% wśród osób, które przeszły wiele zabiegów chirurgicznych i 34-67% wśród dzieci z wadami układu nerwowego.50
Nadzór i monitorowanie alergii na lateks
Ze względu na ryzyko wystąpienia zapalenia skóry i astmy związanych z używaniem rękawiczek lateksowych, odpowiedni nadzór zdrowotny jest konieczny.51 Zakres i szczegółowość nadzoru zdrowotnego są związane ze stopniem ryzyka.52
Minimalne wymagania dotyczące nadzoru zdrowotnego dla wszystkich użytkowników bezpudrowych rękawiczek o niskiej zawartości białka obejmują wypełnienie kwestionariusza zdrowia zawodowego przy zatrudnieniu w celu identyfikacji użytkowników rękawiczek lateksowych, a także osób o wyższym ryzyku alergii na lateks.53
Wyższy poziom nadzoru zdrowotnego może być konieczny dla pracowników uważanych za osoby o wysokim ryzyku rozwoju uczulenia. Obejmowałoby to okresową ocenę przez doradcę ds. zdrowia zawodowego.54
W badaniu przeprowadzonym we Włoszech stwierdzono, że kwestionariusz okazał się bardzo czułą, ale niespecyficzną procedurą identyfikacji uczulonych pracowników.55 Pomimo braku specyficzności, zwalidowane kwestionariusze stanowią najbardziej użyteczny środek do wdrożenia nadzoru zdrowotnego i zapobiegania chorobom związanym z lateksem wśród pracowników ochrony zdrowia.56
Metody diagnozowania alergii na lateks
Alergia na lateks jest diagnozowana za pomocą różnych testów, w tym:57
- Historia medyczna – najważniejszy aspekt diagnozowania każdego rodzaju alergii na lateks58
- Badanie fizykalne
- Testy alergiczne, w tym testy skórne punktowe
- Testy krwi – badanie poziomu przeciwciał IgE
Lekarz może podejrzewać alergię na lateks na podstawie objawów oraz opisu ich wystąpienia przez osobę, szczególnie jeśli jest to pracownik ochrony zdrowia.59
Zapobieganie i trendy epidemiologiczne
Zapobieganie pierwotne alergii na lateks oznacza zmniejszenie ekspozycji na lateks naturalny, aby zapobiec uczuleniu u podatnych pracowników i populacji zagrożonych.6061 Od 1999 roku zastąpienie pudrowanych rękawiczek lateksowych bezpudrowymi sterylnymi rękawiczkami lateksowymi na salach operacyjnych spowodowało znaczny spadek liczby nowych przypadków uczulenia na lateks.6263
Wdrażając środki zapobiegawcze od urodzenia u dzieci z rozszczepem kręgosłupa, w porównaniu z kontrolą historyczną, stwierdzono, że częstość występowania uczulenia na lateks zmniejszyła się.64 Podobnie, obserwuje się stopniowy spadek uczulenia wśród pracowników ochrony zdrowia w ostatnich dziesięcioleciach, po wprowadzeniu środków zapobiegawczych.65
W 2020 roku Raulf podkreśliła, że większość badań wykazujących spadek częstości występowania uczulenia na lateks po wprowadzeniu bezpudrowych rękawiczek lateksowych przeprowadzono wśród pracowników ochrony zdrowia w wysoko uprzemysłowionych krajach (Europa i Ameryka Północna).6667 Natomiast w krajach rozwijających się i na obszarach, gdzie nie wdrożono polityki zapobiegania pierwotnego, alergia na lateks nadal stanowi poważny problem zdrowia publicznego.6869
W krajach, gdzie wdrożono odpowiednie środki zapobiegawcze, częstość występowania alergii na lateks spadła z 3%-9,5% w latach 90. do mniej niż 1% w populacji ogólnej.70 Jednak problem nadal istnieje w krajach trzeciego świata, gdzie nadal używa się pudrowanych rękawiczek lateksowych, ponieważ są tańsze niż alternatywy bez lateksu.71
Strategie zarządzania w krajach rozwijających się
W krajach rozwijających się, gdzie wdrożenie zakazu może nie być wykonalne, bardziej odpowiednie mogą być następujące środki:72
- Wdrażanie programów edukacyjnych w celu zwiększenia świadomości
- Systemy badań przesiewowych i nadzoru w celu identyfikacji personelu medycznego, który może być narażony na wyższe ryzyko rozwoju alergii na lateks
- Zarządzanie przypadkami pracowników z alergią na lateks
Autorzy międzynarodowych wytycznych uważają, że międzynarodowe wezwanie do zwiększenia świadomości na temat alergii na lateks przez światową populację może pomóc w złagodzeniu ryzyka wzrostu zapadalności na alergię na lateks.7374
Wnioski i perspektywy
Pomimo wysiłków podjętych w ciągu ostatnich dziesięcioleci w celu złagodzenia konsekwencji alergii na lateks, choroba ta nadal stanowi poważny problem zdrowotny, szczególnie w krajach rozwijających się.75 Choć w wielu krajach rozwiniętych częstość występowania alergii na lateks znacznie spadła dzięki wdrożeniu środków zapobiegawczych, produkty zawierające lateks są nadal powszechne, a alergia na lateks pozostaje wysoce rozpowszechnionym ryzykiem zdrowotnym w wielu zawodach i dla populacji ogólnej.76
W porównaniu z danymi opublikowanymi na początku XXI wieku, analiza obecnej częstości występowania alergii na lateks sugeruje, że wysoka częstość występowania alergii na lateks utrzymuje się wśród pracowników ochrony zdrowia, podatnych pacjentów i populacji ogólnej na całym świecie (odpowiednio 9,7%, 7,2% i 4,3%).77
Zarządzanie grupami ryzyka alergii na lateks i pracownikami ochrony zdrowia opiera się na procesie krok po kroku, obejmującym cztery możliwe strategie: środki zapobiegawcze, leczenie objawowe, immunoterapię i terapię anty-IgE.78
Potrzebne są zaktualizowane dane dotyczące rzeczywistej zapadalności i częstości występowania wśród osób z rozszczepem kręgosłupa oraz porównanie z innymi potencjalnie zagrożonymi populacjami (tj. pielęgniarkami, pracownikami obsługi środowiskowej i innymi osobami, które rutynowo korzystają z produktów lateksowych).79
Alergia na lateks pozostaje ważnym stanem z perspektywy epidemiologicznej ze względu na szeroki zakres produktów zawierających lateks i wyzwania, przed którymi stoi wiele krajów w przyjmowaniu skutecznych środków zapobiegawczych.80
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.