Akromegalia
Epidemiologia
Akromegalia to rzadka choroba endokrynologiczna charakteryzująca się nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu (GH) i wtórnym wzrostem stężenia IGF-1. Epidemiologia akromegalii wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, z częstością występowania od 2,8 do 13,7 przypadków na 100 000 osób, a w niektórych badaniach przesiewowych nawet do 1000 przypadków na milion. Roczna zapadalność wynosi od 0,2 do 1,1 na 100 000 osób, z medianą wieku diagnozy w piątej dekadzie życia (40,5-47 lat) i opóźnieniem diagnostycznym wynoszącym 7-10 lat. Dane wskazują na możliwe różnice płciowe w przebiegu choroby, z wyższą śmiertelnością u kobiet. W 7 głównych rynkach (USA, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Kanada) liczba zdiagnozowanych przypadków wzrosła do około 60 000 w 2023 roku, z rocznym wskaźnikiem wzrostu 0,95%.
- Epidemiologia akromegalii
- Częstotliwość występowania akromegalii
- Zapadalność na akromegalię
- Różnice regionalne w epidemiologii akromegalii
- Wiek i płeć w akromegalii
- Akromegalia i monitorowanie powikłań
- Nowotwory jelita grubego w akromegalii
- Zalecenia dotyczące monitorowania powikłań
- Inne powikłania i choroby współistniejące
- Wyzwania w epidemiologii akromegalii
Epidemiologia akromegalii
Akromegalia jest rzadką chorobą endokrynologiczną charakteryzującą się nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu (GH) oraz wtórnie zwiększonym stężeniem insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1). Dokładne i aktualne dane epidemiologiczne dotyczące akromegalii są niezwykle istotne dla opisania wzorców choroby, generowania hipotez na temat czynników przyczynowych, oceny wpływu tego schorzenia i jego powikłań na pacjentów, rodziny i społeczeństwo, a także dla oceny obciążenia systemów opieki zdrowotnej oraz zapewnienia wskazówek dotyczących optymalnej alokacji zasobów klinicznych i badawczych.12
Częstotliwość występowania akromegalii
Częstość występowania akromegalii (chorobowość) według różnych badań waha się w szerokim zakresie od 2,8 do 13,7 przypadków na 100 000 osób.12 Tradycyjnie akromegalię uważano za bardzo rzadką chorobę, z szacowaną częstością występowania w Europie wynoszącą 30-70 przypadków na milion mieszkańców.3 Nowsze badania sugerują jednak, że częstość występowania może być znacznie wyższa – od 60 do nawet 1000 przypadków na milion osób.45
W jednym z badań przesiewowych przeprowadzonych wśród dorosłych w populacji podstawowej opieki zdrowotnej, u których wykonano oznaczenie IGF-1 w osoczu, zidentyfikowano siedem nowych przypadków akromegalii spośród 6773 badanych osób, co sugeruje częstość występowania w populacji nawet do 1000 przypadków na milion osób. Podobne niekontrolowane badanie przesiewowe IGF-1 przeprowadzone wśród ponad 2000 osób z cukrzycą typu 2 wykazało częstość występowania akromegalii na poziomie około 480 przypadków na milion osób.5
Zapadalność na akromegalię
Roczna zapadalność (liczba nowych przypadków) na akromegalię waha się między 0,2 a 1,1 przypadku na 100 000 osób rocznie.67 Bardzo małe liczby nowych przypadków utrudniają wyciągnięcie wniosków dotyczących potencjalnych różnic między płciami (mężczyźni: 0,2-1,0/100 000/rok, kobiety: 0,3-1,2/100 000/rok).8
W Stanach Zjednoczonych zapadalność na akromegalię szacuje się na 0,11 przypadku na 100 000 osób, natomiast w Islandii wskaźnik ten wynosi 0,7 przypadku na 100 000 osób.9 W Korei Południowej w badaniu przeprowadzonym w latach 2013-2017 średnia roczna zapadalność wyniosła 4,2 przypadku na milion osób rocznie.10
Różnice regionalne w epidemiologii akromegalii
Istnieją znaczące różnice w danych epidemiologicznych dotyczących akromegalii w różnych regionach świata. Na przykład w Hiszpanii częstość występowania akromegalii szacuje się na około 60 przypadków na milion mieszkańców, co jest zgodne z danymi z innych opublikowanych serii.11 W Ekwadorze, w mieście Guayaquil, częstość występowania akromegalii jest niższa i wynosi 18,7 przypadku na milion mieszkańców, a zapadalność – 1,3 przypadku na milion osób rocznie.12
W Meksyku, według rejestru EpiAcro, szacowana ogólna częstość występowania wynosi 13 przypadków na milion mieszkańców, co jest niższe niż w innych częściach świata i sugeruje znaczące niedodiagnozowanie. Nowszy rejestr MAR (Mexican Acromegaly Registry) podaje częstość występowania na poziomie 18 przypadków na milion mieszkańców.13
Badania epidemiologiczne przeprowadzone w 7 głównych rynkach (7MM: USA, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Kanada) wykazały, że w 2019 roku łącznie było 43 220 zdiagnozowanych przypadków akromegalii u osób obu płci w wieku 15 lat i starszych. Przewiduje się wzrost liczby zdiagnozowanych przypadków akromegalii do 47 340 przypadków w 2029 roku w tych krajach, przy rocznym wskaźniku wzrostu (AGR) wynoszącym 0,95% w okresie prognozy.14
Według nowszych danych z 2023 roku, łączna liczba zdiagnozowanych przypadków akromegalii w 7MM wyniosła około 60 000. Stany Zjednoczone miały najwyższą liczbę zdiagnozowanych przypadków (około 27 000), a następnie Japonia (około 9 000 przypadków).1516
Wiek i płeć w akromegalii
Mediana wieku w momencie diagnozy akromegalii jest podobna we wszystkich raportach – piąta dekada życia – i waha się między 40,5 a 47 lat (mężczyźni: 36,5-48,5, kobiety: 38-56).8 Akromegalia najczęściej ujawnia się między 40. a 45. rokiem życia, jednak diagnoza jest zazwyczaj opóźniona o 7-10 lat po wystąpieniu pierwszych objawów.17
W badaniu przeprowadzonym w Ekwadorze średni wiek w momencie diagnozy wyniósł 47,3±16,8 lat (zakres 18-86), a opóźnienie w diagnozie wyniosło 7,3±6,3 lat (zakres 1-30). Średni wiek w momencie diagnozy wynosił 47,9±18,2 lat u mężczyzn i 46,3±15,8 lat u kobiet. Opóźnienie w diagnozie wynosiło 10,2±7,9 lat u mężczyzn i 5,7±3,9 lat u kobiet.12
Według danych z rosyjskiego rejestru pacjentów z guzami przysadki średni wiek pacjentów w momencie wystąpienia choroby wynosił 42,7 lat, a w momencie diagnozy 45,8 lat. Stosunek mężczyzn do kobiet wynosił 1:2,6, co sugeruje większą częstość występowania u kobiet.18 Inne badania jednak wskazują, że akromegalia dotyka mężczyzn i kobiety z równą częstością.919
Istnieją także doniesienia o różnicach między płciami w zakresie przebiegu i śmiertelności w akromegalii. W jednym z badań mężczyźni byli młodsi niż kobiety w momencie diagnozy (mediana 44,5 vs 50 lat) oraz w momencie zgonu (67 vs 76 lat). W porównaniu z grupą kontrolną, u kobiet (36% vs 25%), ale nie u mężczyzn (31% vs 28%), stwierdzono zwiększoną śmiertelność.20
| Region/Kraj | Częstość występowania (na milion) | Zapadalność (na milion/rok) | Źródło |
|---|---|---|---|
| Europa (tradycyjne szacunki) | 30-70 | 3-4 | UpToDate |
| Europa (nowsze szacunki) | 60-480 | 3-4 | Różne badania |
| USA | 60-1000 | 0,11 (na 100 000) | Badania przesiewowe IGF-1 |
| Hiszpania | 60 | 3,1 | Rejestr hiszpański |
| Ekwador | 18,7 | 1,3 | Badanie w Guayaquil |
| Meksyk | 13-18 | brak danych | Rejestry EpiAcro i MAR |
| Korea Południowa | 32,1 | 4,2 | Badanie 2013-2017 |
| Islandia | brak danych | 0,7 | Badania populacyjne |
Akromegalia i monitorowanie powikłań
Skuteczne monitorowanie powikłań związanych z akromegalią jest kluczowym elementem opieki nad pacjentami z tym rzadkim schorzeniem. Występowanie chorób współistniejących i konieczność ich monitorowania stanowią istotny aspekt opieki medycznej w tej grupie pacjentów.21
Nowotwory jelita grubego w akromegalii
Liczne badania sugerują zwiększone ryzyko raka okrężnicy i polipów u pacjentów z akromegalią. Badania prospektywne z wykorzystaniem kolonoskopii wykazały trzykrotnie wyższą częstość występowania polipów jelitowych i do czterech razy zwiększoną obecność raka jelita grubego (CRC) w akromegalii niż w grupie kontrolnej, niezależnie od płci, wieku, czasu trwania choroby i stanu klinicznego pacjentów.22
Dane z rejestrów kohortowych w Europie wykazały zwiększone ryzyko nowotworów układu pokarmowego (standaryzowany współczynnik zachorowalności (SIR) = 2,1, 95% CI, 1,6-2,7), szczególnie jelita cienkiego (SIR = 6,0, 95% CI, 1,2-17,4), okrężnicy (SIR = 2,6, 95% CI, 1,6-3,8) i odbytnicy (SIR = 2,5, 95% CI, 1,3-4,2).22
Retrospektywna analiza kart 140 pacjentów z aktywną akromegalią, którzy uczęszczali do jednego japońskiego instytutu, potwierdziła, że pacjenci z akromegalią mają zwiększone ryzyko raka okrężnicy i polipów. W metaanalizie przeprowadzonej przez Rokkasa i wsp. zebrano dane od 701 pacjentów z akromegalią i 1573 osób z grupy kontrolnej. Zbiorcze wyniki tego badania wyraźnie pokazały, że pacjenci z akromegalią są narażeni na znacznie zwiększone ryzyko rozwoju gruczolakowatych i hiperplastycznych polipów jelita grubego, a także raka jelita grubego w porównaniu z grupą kontrolną.23
Powtarzane badania przesiewowe kolonoskopowe pacjentów z akromegalią wykazały, że są oni narażeni na wysokie ryzyko rozwoju nowej neoplazji okrężnicy, szczególnie u tych z gruczolakiem podczas początkowego badania przesiewowego i/lub u których choroba jest niekontrolowana z utrzymującymi się nieprawidłowymi poziomami GH i IGF-1.23
Zalecenia dotyczące monitorowania powikłań
Z tego powodu wytyczne różnych instytucji i towarzystw zalecają wczesne badania przesiewowe kolonoskopowe rozpoczynające się w momencie diagnozy (lub w wieku 40 lat, biorąc pod uwagę, że jest to średni wiek w momencie diagnozy).23 Brytyjskie Towarzystwo Gastroenterologii i Stowarzyszenie Koloproktologii Wielkiej Brytanii i Irlandii w 2010 roku zaklasyfikowały pacjentów z akromegalią jako osoby o umiarkowanym do wysokiego ryzyku raka jelita grubego w aktualizacji wytycznych z 2002 roku, co sugerowało wykonywanie badań przesiewowych kolonoskopowych u osób w wieku 40 lat lub starszych na regularnej podstawie.24
Chociaż obecne zalecenia dotyczące nadzoru kolonoskopowego w akromegalii mogą się nieznacznie różnić w poszczególnych badaniach, ogólnie uważa się za konieczne wykonywanie kontrolnych badań kolonoskopowych w przypadkach ze słabą kontrolą IGF-I i polipów gruczolakowatych co najmniej co 5 lat, zgodnie z pięcioma niezależnymi oświadczeniami.24
W jednym z badań oceniających rutynowe monitorowanie powikłań związanych z akromegalią i nawrotów wykazano, że pacjenci z akromegalią objęci opieką rzadko mieli badania kolonoskopowe, a prawie połowa nie miała badań przesiewowych w kierunku cukrzycy w ciągu ostatniego roku. Badacze zaproponowali opracowanie lokalnych standardów praktyki dotyczących corocznych przeglądów i powtórną ocenę.21
Inne powikłania i choroby współistniejące
Akromegalia wiąże się również z innymi poważnymi powikłaniami i chorobami współistniejącymi, które wymagają monitorowania. W jednym z badań na 51 pacjentów (76,1%) cierpiało na co najmniej jeden nowotwór, wśród których 48 pacjentów (71,6%) miało łagodne rozrosty, podczas gdy nowotwory złośliwe (krtani, endometrium i okrężnicy) stwierdzono tylko u trzech pacjentów (4,5%).25
W rosyjskim rejestrze pacjentów z akromegalią niedoczynność przysadki zarejestrowano w 14,7% przypadków, a wśród nich najczęściej występowała niedoczynność tarczycy (66%) i hipogonadyzm (52%).18
GlobalData epidemiolodzy oszacowali przypadki typu gruczolaka przysadki (makrogruczolak) i chorób współistniejących (choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca i nadciśnienie) wśród zdiagnozowanych przypadków akromegalii i gigantyzmu w 7MM.26 W Stanach Zjednoczonych przypadki akromegalii związane z rozmiarem guza to około 75% dla makrogruczolaków i około 25% dla mikrogruczolaków w 2023 roku.15
Wyzwania w epidemiologii akromegalii
Akromegalia pozostaje chorobą niedodiagnozowaną w wielu regionach świata. Opóźnienie w diagnozie jest nadal znaczne, a choroba jest zwykle potwierdzana w piątej dekadzie życia, dotykając ekonomicznie aktywnych osób. Przekłada się to na utratę produktywności, konsekwencje społeczne i finansowe oraz długoterminowe obciążenie systemu opieki zdrowotnej, co wymaga zwiększonej świadomości tego schorzenia w środowisku medycznym.7
Opóźnienia diagnostyczne
Szacuje się, że czas od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia diagnozy wynosi średnio od 4 do ponad 10 lat.27 W badaniu przeprowadzonym w Ekwadorze opóźnienie w diagnozie wyniosło średnio 7,3±6,3 lat, przy czym u mężczyzn było znacznie dłuższe (10,2±7,9 lat) niż u kobiet (5,7±3,9 lat).12
Opóźnienie diagnostyczne może wynikać z podstępnego początku choroby i powolnej progresji, co sprawia, że trudno ją zdiagnozować we wczesnych stadiach. Diagnoza często jest stawiana dopiero wtedy, gdy cechy zewnętrzne, zwłaszcza twarzy, stają się zauważalne.28
Potrzeba rejestrów narodowych
Głównym wyzwaniem, przed którym stoją kraje Ameryki Łacińskiej, jest wczesne i efektywne wykrywanie przypadków oraz rejestracja przypadków w krajowych i/lub regionalnych bazach danych, do czego konieczne jest przeprowadzenie programów przesiewowych i wdrożenie krajowych rejestrów akromegalii.29
Znaczenie rejestrowania pacjentów z akromegalią za pomocą skomputeryzowanych baz danych polega na uzyskaniu danych na temat charakterystyki klinicznej, częstości występowania, zachorowalności i śmiertelności oraz odpowiedzi na leczenie.29
Przykładem jest rosyjski rejestr pacjentów z guzami przysadki, który jest głównym źródłem informacji o pacjentach z akromegalią do oceny jakości opieki medycznej, skuteczności leczenia, określenia zgodności rzeczywistej praktyki klinicznej z istniejącymi standardami i protokołami postępowania z pacjentami.30
Zmieniające się tendencje w epidemiologii akromegalii
Akromegalia jest rzadką chorobą i trudną do dokładnego ilościowego określenia pod względem epidemiologicznym. Według zaktualizowanych danych epidemiologicznych z duńskiej kohorty pacjentów z akromegalią (AcroDEN) oraz metaanaliz istniejących szacunków z całego świata, zapadalność, częstość występowania i wiek w momencie diagnozy akromegalii stale rosną, ale z znacznymi różnicami między badaniami.31
Zwiększona liczba przypadków wykrytych przypadkowo może przyczynić się do wzrostu zapadalności i wieku w momencie diagnozy. Cechy kliniczne w momencie prezentacji zmierzają w kierunku łagodniejszego fenotypu choroby w momencie diagnozy, a postępy w opcjach terapeutycznych zmniejszyły śmiertelność pacjentów z akromegalią do poziomu podobnego do populacji ogólnej. Ponadto zasadnicza przyczyna zgonu przesunęła się z chorób sercowo-naczyniowych na złośliwe choroby nowotworowe.31
W badaniu przeprowadzonym w Rosji proporcja pacjentów otrzymujących leczenie neurochirurgiczne wzrosła z 35,7% do 49,6% w latach 2012-2019; część pacjentów poddawanych radioterapii znacznie zmniejszyła się z 17,7% w 2012 roku do 0,8% w 2019 roku. Wskaźnik remisji akromegalii pozostaje suboptymalny pomimo zwiększonej aktywności chirurgicznej, co odpowiada globalnym trendom.18
Obszary przyszłych badań
Dalsze obszary, które pozostają do wyjaśnienia w epidemiologii akromegalii, obejmują możliwe różnice geograficzne i wpływ innych czynników (np. środowiskowych, etnicznych, płciowych, typu systemu opieki zdrowotnej, dostępności i dostępu do zasobów opieki zdrowotnej).7
Istnieje również potrzeba lepszego zrozumienia związku między akromegalią a różnymi powikłaniami, szczególnie nowotworami. Rak jelita grubego jest zagrażającym życiu powikłaniem akromegalii. Gromadzone dane wyraźnie wykazują zwiększoną częstość występowania polipów jelita grubego i raka u pacjentów z akromegalią, nawet wśród różnych ras i krajów.24
Ponadto w jednym z badań stwierdzono, że w porównaniu z grupą kontrolną, u kobiet (36% vs 25%), ale nie u mężczyzn (31% vs 28%), występowała zwiększona śmiertelność, co wskazuje na potrzebę dalszych badań nad różnicami płciowymi w przebiegu i rokowaniu akromegalii.20
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.