Leki w grupie
„steroidy anaboliczno-androgenne”

Steroidy anaboliczno-androgenne (SAA) to grupa związków hormonalnych pochodzących od testosteronu, posiadających zarówno właściwości anaboliczne (pobudzające syntezę białek i wzrost tkanek) jak i androgenne (odpowiedzialne za rozwój męskich cech płciowych). W medycynie stosowane są głównie w leczeniu hipogonadyzmu, opóźnionego dojrzewania płciowego u chłopców, wyniszczenia organizmu w przebiegu różnych chorób, osteoporozy oraz niedokrwistości aplastycznej.

Do najczęściej stosowanych SAA należą: testosteron (Omnadren, Nebido), nandrolon (Deca-Durabolin), oksandrolon (Oxandrin), stanozolol (Winstrol), metandienon (Dianabol), trenbolon, oksymetolon (Anadrol) oraz metylotestosteron. W Polsce zarejestrowane są preparaty zawierające głównie testosteron w różnych postaciach estrów (cypionian, propionian, undekanian), dostępne jako iniekcje (Nebido, Testosteron Prolongatum), żele (Androtop, Testim) czy plastry (Androderm).

Główne zalety terapeutycznego stosowania SAA obejmują szybkie odbudowanie masy mięśniowej i siły w stanach wyniszczenia, poprawę gęstości mineralnej kości u pacjentów z osteoporozą, zwiększenie produkcji erytrocytów przy anemii, a także normalizację rozwoju płciowego i funkcji seksualnych u mężczyzn z hipogonadyzmem. W endokrynologii stosowane są również w protokołach tranzycji płciowej u osób transpłciowych.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem SAA są znaczące i obejmują: hepatotoksyczność (szczególnie w przypadku sterydów 17-alfa-alkilowanych), niekorzystny wpływ na profil lipidowy (obniżenie HDL, podwyższenie LDL), zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia hormonalne (supresja osi podwzgórze-przysadka-gonady), bezpłodność, ginekomastię u mężczyzn oraz wirylizację u kobiet. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do uzależnienia psychicznego i poważnych zaburzeń psychicznych.

Steroidy anaboliczno-androgenne można podzielić na kilka podgrup: estry testosteronu (np. cypionian, enantian, propionian testosteronu), pochodne 19-nortestosteronu (nandrolon, trenbolon), steroidy 17-alfa-alkilowane (metandienon, oksandrolon, stanozolol), oraz steroidy doustne i iniekcyjne. Estry testosteronu charakteryzują się różnym czasem działania, pochodne 19-nortestosteronu wykazują zmniejszone działanie androgenne, natomiast steroidy 17-alfa-alkilowane są bardziej odporne na metabolizm wątrobowy, co umożliwia ich doustne stosowanie, ale zwiększa hepatotoksyczność.