Leki w grupie
„leki do pozaustrojowej antykoagulacji”

Leki do pozaustrojowej antykoagulacji to grupa preparatów stosowanych podczas zabiegów wymagających krążenia pozaustrojowego, dializ, hemoperfuzji, plazmaferez oraz w innych procedurach, gdzie krew pacjenta przepływa przez układy zewnętrzne. Ich głównym zadaniem jest zapobieganie krzepnięciu krwi poza organizmem pacjenta, co mogłoby doprowadzić do powstawania skrzepów w obwodzie pozaustrojowym.

Najważniejszym i najczęściej stosowanym lekiem w tej grupie jest heparyna niefrakcjonowana (UFH), która działa poprzez aktywację antytrombiny III, prowadząc do zahamowania aktywności czynników krzepnięcia, głównie czynnika Xa i trombiny (IIa). W Polsce dostępna jest jako Heparinum WZF czy Heparinum Polfa. Podczas krążenia pozaustrojowego podaje się ją w wysokich dawkach, monitorując efekt za pomocą czasu krzepnięcia po aktywacji (ACT).

Alternatywą dla heparyny niefrakcjonowanej są bezpośrednie inhibitory trombiny, takie jak biwalirudyna (Angiox), lepirudyna (wycofana z rynku) oraz argatroban (Novastan). Są one szczególnie wartościowe u pacjentów z małopłytkowością poheparynową (HIT), gdzie stosowanie heparyny jest przeciwwskazane.

W przypadku dializ stosuje się również cytrynian sodu, który wiąże jony wapnia niezbędne do procesu krzepnięcia, tworząc antykoagulację regionalną (tylko w obwodzie pozaustrojowym), co jest korzystne u pacjentów z wysokim ryzykiem krwawienia.

Zaletami stosowania leków do pozaustrojowej antykoagulacji są: możliwość przeprowadzenia procedur pozaustrojowych bez ryzyka wykrzepiania układu, szybki początek działania (szczególnie heparyny), możliwość neutralizacji działania (protamina dla heparyny), oraz dostępność testów monitorujących efekt przeciwkrzepliwy.

Największe niebezpieczeństwa związane z tą grupą leków to: ryzyko krwawień, małopłytkowość indukowana heparyną (HIT), możliwość przedawkowania, reakcje alergiczne oraz niepełna odwracalność działania niektórych preparatów. W przypadku cytrynianów dodatkowym ryzykiem są zaburzenia gospodarki wapniowej i kwasicy metabolicznej.

Leki do pozaustrojowej antykoagulacji możemy podzielić na kilka podgrup: heparyny (niefrakcjonowana heparyna), bezpośrednie inhibitory trombiny (biwalirudyna, argatroban), środki chelatujące wapń (cytrynian sodu) oraz rzadziej stosowane inhibitory czynnika Xa (fondaparynuks) i prostacykliny (epoprostenol, iloprost) wykorzystywane w specjalistycznych procedurach pozaustrojowych.