Leki w grupie
„leki antykoncepcyjne doraźne”

Leki antykoncepcyjne doraźne, znane również jako „antykoncepcja awaryjna” lub „pigułki po”, to preparaty stosowane w celu zmniejszenia ryzyka zajścia w ciążę po niezabezpieczonym stosunku płciowym lub w przypadku awarii metody antykoncepcyjnej. Działają one poprzez opóźnienie lub hamowanie owulacji, zakłócenie transportu plemników lub zapobieganie implantacji zapłodnionego jaja.

Wyróżniamy dwie główne grupy leków antykoncepcyjnych doraźnych: preparaty zawierające octan uliprystalu oraz preparaty zawierające lewonogestrel. Octan uliprystalu (substancja czynna) działa jako selektywny modulator receptora progesteronowego i jest skuteczny do 120 godzin (5 dni) po niezabezpieczonym stosunku. W Polsce dostępny jest pod nazwą handlową ellaOne. Preparaty z lewonorgestrelem są skuteczne do 72 godzin (3 dni) po stosunku i dostępne są pod nazwami handlowymi Escapelle oraz Postinor.

Największą zaletą antykoncepcji doraźnej jest wysoka skuteczność w zapobieganiu niechcianej ciąży, gdy zostanie zastosowana w odpowiednim czasie. Octan uliprystalu wykazuje około 98% skuteczności, a lewonogestrel około 85-95% (skuteczność maleje z upływem czasu od stosunku). Są to leki, które mogą być zastosowane jako ostatnia szansa na uniknięcie nieplanowanej ciąży po ryzykownym zdarzeniu.

Należy jednak pamiętać o niebezpieczeństwach związanych z ich stosowaniem. Antykoncepcja doraźna może powodować zaburzenia cyklu miesiączkowego, nudności, bóle głowy, zmęczenie i bóle brzucha. Nie powinna być stosowana jako regularna metoda antykoncepcji, gdyż częste stosowanie zwiększa ryzyko działań niepożądanych i jest mniej skuteczne niż regularne metody antykoncepcyjne. Ważne jest również, że leki te nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

W niektórych klasyfikacjach wyróżnia się jeszcze jedną metodę antykoncepcji doraźnej – wkładki wewnątrzmaciczne z miedzią (Cu-IUD), które mogą być założone do 5 dni po niezabezpieczonym stosunku i wykazują najwyższą skuteczność (ponad 99%). Ta metoda różni się od farmakologicznych form antykoncepcji doraźnej sposobem działania i charakterystyką stosowania.

Leki antykoncepcyjne doraźne są dostępne w Polsce bez recepty dla osób powyżej 15. roku życia, ale zawsze powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami i w sytuacjach wyjątkowych, a nie jako podstawowa metoda zapobiegania ciąży.