neurotoksyczność OUN
Neurotoksyczność OUN (ośrodkowego układu nerwowego) odnosi się do niekorzystnego wpływu różnych substancji chemicznych, leków lub czynników biologicznych na struktury i funkcje mózgu oraz rdzenia kręgowego. Efekty neurotoksyczne mogą prowadzić do uszkodzenia neuronów, zaburzeń przewodnictwa nerwowego oraz dysfunkcji poznawczych.
Przyczynami neurotoksyczności OUN mogą być leki (np. niektóre chemioterapeutyki, antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe), substancje chemiczne (metale ciężkie, rozpuszczalniki organiczne), toksyny pochodzenia biologicznego oraz radioterapia. Skutki neurotoksycznego działania na OUN obejmują zaburzenia świadomości, drgawki, deficyty poznawcze, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz zmiany w zachowaniu.
Diagnostyka neurotoksyczności obejmuje ocenę kliniczną, badania neuroobrazowe (MRI, CT), elektroencelografię oraz testy neuropsychologiczne. W praktyce klinicznej ważne jest rozpoznanie objawów neurotoksyczności oraz identyfikacja czynnika sprawczego. Leczenie polega głównie na eliminacji czynnika wywołującego, leczeniu objawowym oraz wspomaganiu regeneracji tkanek nerwowych, choć uszkodzenia OUN mogą być często nieodwracalne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Alexan 20 mg/ml
Lek Alexan (cytarabina) charakteryzuje się istotnym działaniem mielosupresyjnym, prowadzącym do częstych zaburzeń hematologicznych, takich jak pancytopenia, retikulocytopenia, małopłytkowość oraz niedokrwistość megaloblastyczna. Występują również liczne zakażenia o różnym podłożu (wirusowe, bakteryjne, grzybicze, pasożytnicze) z częstością ≥1/10, co jest konsekwencją immunosupresji. Charakterystycznym powikłaniem jest zespół cytarabinowy, manifestujący się gorączką, bólami mięśniowymi i kostnymi, wysypką oraz zapaleniem spojówek, pojawiający się zwykle w ciągu 6-12 godzin od podania leku. W terapii zespołu cytarabinowego zaleca się stosowanie kortykosteroidów, a w przypadku nasilenia objawów rozważa się przerwanie leczenia. Ryzyko neurotoksyczności wzrasta przy podawaniu dokanałowym, dawkach >30 mg/m² oraz w połączeniu z innymi terapiami toksycznymi dla OUN, szczególnie u pacjentów >55 lat, z zaburzeniami wątroby, nerek lub wcześniejszym leczeniem OUN.
aplazja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, dysfagia, hiperurykemia, leukopenia, małopłytkowość, martwicze zapalenie okrężnicy, metotreksat dokanałowy, mielosupresja, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność OUN, niedokrwistość megaloblastyczna, owrzodzenie jamy ustnej, pancytopenia, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocytopenia, zaburzenia czynności mózgu, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie gruczołów potowych, zapalenie naczyń, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie trzustki, zespół cytarabinowy, zespół dłoniowo-podeszwowy, zespół nagłych zaburzeń oddechowych, żółtaczka