Przeciwwskazania stosowania
Silybum marianum

Przeciwwskazania stosowania substancji Silybum marianum

Silybum marianum (ostropest plamisty) jest substancją aktywną stosowaną w preparatach leczniczych, która mimo udokumentowanego działania hepatoprotekcyjnego posiada określone przeciwwskazania do stosowania. Analiza charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję pozwala na identyfikację sytuacji klinicznych, w których należy odradzić pacjentowi jej stosowanie.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających Silybum marianum jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. Dotyczy to zarówno formulacji homeopatycznych, jak np. Alvia Zaparcia, gdzie Silybum marianum występuje w rozcieńczeniu D3, jak i preparatów ziołowych, takich jak Iberogast, zawierający ekstrakt z owoców ostropestu plamistego (Silybi mariani fructus extractum).^{3 4}

W praktyce klinicznej należy zwrócić szczególną uwagę na wywiad alergologiczny pacjenta, zwłaszcza w kontekście wcześniejszych reakcji na rośliny z rodziny Asteraceae (astrowate), do której należy ostropest plamisty. Reakcje nadwrażliwości mogą obejmować zarówno łagodne objawy skórne, jak i poważniejsze reakcje systemowe.⁵

Choroby wątroby

Szczególnie istotnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających Silybum marianum, zwłaszcza w przypadku preparatu Iberogast, jest obecność aktualnej lub przebytej choroby wątroby. Preparaty zawierające tę substancję nie powinny być stosowane u pacjentów z istniejącymi schorzeniami hepatologicznymi lub z wywiadem wskazującym na przebyte choroby wątroby.⁶

Zakaz stosowania w tym przypadku wynika z potencjalnego ryzyka dodatkowego obciążenia już uszkodzonego narządu. Mimo że Silybum marianum jest tradycyjnie uznawany za substancję o działaniu hepatoprotekcyjnym, w określonych warunkach klinicznych może stanowić dodatkowe obciążenie dla wątroby, zwłaszcza w połączeniu z innymi składnikami preparatów złożonych.⁷

Interakcje lekowe jako przeciwwskazanie względne

Istotnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z Silybum marianum jest jednoczesne przyjmowanie innych leków hepatotoksycznych. Charakterystyka produktu leczniczego Iberogast jednoznacznie wskazuje, że preparatu nie należy stosować, jeśli pacjent jednocześnie przyjmuje inne produkty lecznicze, które mogą powodować uszkodzenie wątroby.⁸

Do leków potencjalnie hepatotoksycznych, których jednoczesne stosowanie z preparatami zawierającymi Silybum marianum należy uznać za przeciwwskazane, zaliczamy m.in.:

• Niektóre antybiotyki (np. tetracykliny, sulfonamidy)
• Leki przeciwgrzybicze (zwłaszcza azole)
• Niektóre leki przeciwwirusowe
• Leki przeciwpadaczkowe
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne stosowane przewlekle
• Statyny

⁹

Szczególne grupy pacjentów

Analizując skład preparatów zawierających Silybum marianum, należy zwrócić uwagę na substancje pomocnicze, które mogą stanowić dodatkowe przeciwwskazanie do stosowania. W przypadku preparatu Alvia Zaparcia, zawierającego sorbitol i etanol jako substancje pomocnicze, należy uwzględnić ich wpływ na określone grupy pacjentów.¹⁰

W przypadku Iberogastu, zawartość etanolu (29,5-32,6% v/v) stanowi potencjalne przeciwwskazanie dla pacjentów z chorobą alkoholową, chorobami wątroby, padaczką, chorobami lub uszkodzeniami mózgu.¹¹

Wysoka zawartość sorbitolu w preparacie Alvia Zaparcia (8,64 g w dawce 10 ml) stanowi przeciwwskazanie dla pacjentów z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy oraz nietolerancją fruktozy, ze względu na ryzyko nasilenia objawów żołądkowo-jelitowych, takich jak biegunka i bóle brzucha.¹²

Przeciwwskazania związane z formą farmaceutyczną

Należy również uwzględnić przeciwwskazania związane z postacią farmaceutyczną preparatów zawierających Silybum marianum. W przypadku preparatu Alvia Zaparcia w postaci syropu, zawartość sorbitolu może stanowić ograniczenie stosowania u pacjentów z cukrzycą, ze względu na potencjalny wpływ na glikemię.¹³

Preparat Iberogast w postaci płynu doustnego, ze względu na zawartość etanolu, jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobą alkoholową, a także wymaga szczególnej ostrożności u kobiet w ciąży i karmiących piersią, dzieci oraz osób z chorobami wątroby, epilepsją i uszkodzeniami mózgu.¹⁴

Uwagi kliniczne dla lekarzy

W praktyce klinicznej należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że Silybum marianum występuje w preparatach złożonych, często w połączeniu z innymi ekstraktami roślinnymi, jak ma to miejsce w przypadku Iberogastu, który zawiera również ekstrakty z takich roślin jak Iberis amara, Angelica, Matricaria, Carum carvi, Melissa, Mentha piperita, Chelidonium i Liquiritia.¹⁵

Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na obecność ekstraktu z Chelidonium (glistnik jaskółcze ziele) w preparacie Iberogast, który może wykazywać potencjalne działanie hepatotoksyczne, co wzmacnia przeciwwskazanie dotyczące stosowania tego preparatu u pacjentów z chorobami wątroby.^{16 17}

W przypadku preparatu Alvia Zaparcia, Silybum marianum występuje w formie homeopatycznej (D3), w połączeniu z innymi składnikami homeopatycznymi, takimi jak Bryonia, Graphites, Lycopodium clavatum, Sepia officinalis, Strychnos nux vomica i Taraxacum officinalis.¹⁸