Właściwości farmakodynamiczne
Salmonella enterica

Właściwości farmakodynamiczne Salmonella enterica

Salmonella enterica serowar Typhi (S. Typhi) Ty21a jest szczepem zawartym w szczepionce Vivotif, która należy do grupy farmakoterapeutycznej szczepionek przeciwbakteryjnych (kod ATC: J07AP01). Szczep ten jest atenuowany, co oznacza, że jego zjadliwość została zmniejszona w porównaniu z patogennym szczepem S. Typhi, który wywołuje dur brzuszny.¹

Mechanizm działania

Atenuacja szczepu Ty21a wynika z dwóch głównych modyfikacji:

• Braku czynnika zjadliwości polisacharydu otoczkowego Vi
• Mutacji genu galE, która powoduje nieodwracalne zmiany w biosyntezie ścian komórkowych

²

Mutacja genu galE jest szczególnie istotna, ponieważ ogranicza replikację bakterii in vivo. Dzieje się to poprzez gromadzenie się toksycznych metabolitów, które prowadzą do rozpadu komórek bakteryjnych. Po podaniu standardowej dawki szczepionki, szczep Ty21a pozostaje miejscowo w jelicie i nie jest wykrywany ogólnoustrojowo ani w kale.³

Odpowiedź immunologiczna

Szczep Ty21a wywołuje złożoną odpowiedź immunologiczną, która obejmuje zarówno odporność humoralną, jak i komórkową. Odpowiedź ta zachodzi zarówno miejscowo w jelitach, jak i ogólnoustrojowo. Kluczowe elementy tej odpowiedzi obejmują:⁴

• Indukcję immunoglobuliny A (IgA) przeciwko antygenowi O drobnoustrojów Salmonella
• Indukcję komórek produkujących przeciwciała (antibody-secreting cells, ASC)
• Aktywację wielofunkcyjnych limfocytów T CD4+ i CD8+ o fenotypie zasiedlającym jelita

⁵

Co istotne, odpowiedź immunologiczna w postaci IgA i CD8+ może być wykrywana w przewodzie pokarmowym przez okres do 2 lat po zaszczepieniu, co świadczy o długotrwałym utrzymywaniu się odporności.⁶

Skuteczność ochronna

Badania kliniczne potwierdziły wysoką skuteczność szczepu Ty21a w zapobieganiu durowi brzusznemu. W Stanach Zjednoczonych przeprowadzono badanie prowokacyjne bez grupy kontrolnej otrzymującej placebo, w którym zastosowano wczesną postać użytkową i schemat dawkowania dla Ty21a. Badanie to wykazało 87% ochronę przeciw zjadliwemu szczepowi S. Typhi po szczepieniu.⁷

Należy jednak podkreślić, że w randomizowanych badaniach z grupą kontrolną nie wykazano klinicznej ochrony przeciw innym dojelitowym drobnoustrojom wywołującym gorączkę, w tym S. Paratyphi.⁸

Badania terenowe dostarczyły szczegółowych danych na temat skuteczności ochronnej 3-dawkowego cyklu szczepienia kapsułkami dojelitowymi zawierającymi Ty21a:⁹

Schematy dawkowania i skuteczność

Pełne szczepienie szczepem Ty21a składa się z przyjęcia trzech kapsułek Vivotif w dniach 1, 3 i 5. Optymalna odpowiedź immunologiczna może nie zostać uzyskana do czasu ukończenia pełnego cyklu szczepienia.¹⁰

Badania wykazały, że skuteczność niepełnego cyklu szczepienia jest znacząco niższa:¹¹

• Dwie dawki – skuteczność 59% (95% CI 41%-71%) w okresie dwóch lat obserwacji
• Jedna dawka – skuteczność 29% (95% CI 4%-47%) w okresie dwóch lat obserwacji

Szczepienia przypominające i trwałość ochrony

Badania dotyczące szczepień przypominających przeprowadzone u zdrowych ochotników wykazały, że odporność uzyskana po szczepieniu pierwotnym (miejscowa, humoralna i komórkowa) utrzymuje się przez co najmniej trzy lata. Należy jednak zaznaczyć, że kliniczne znaczenie tych obserwacji nie jest jednoznacznie określone ze względu na brak immunologicznych wskaźników ochrony.¹²

Długotrwała skuteczność szczepu Ty21a została potwierdzona w badaniu terenowym przeprowadzonym w rejonie endemicznym duru brzusznego, gdzie wykazano ochronę na poziomie 62% (95% CI 48%-73%) w okresie siedmiu lat po szczepieniu.¹³

Dawka i skład

Każda kapsułka dojelitowa Vivotif zawiera nie mniej niż 2×10⁹ żywych komórek Salmonella enterica serowar Typhi (S. Typhi) Ty21a.¹⁴ Postacią farmaceutyczną są kapsułki dojelitowe, twarde, dwukolorowe: białe i łososiowe, które zabezpieczają bakterie przed działaniem kwasu żołądkowego, umożliwiając ich dotarcie do jelit.¹⁵