Działania niepożądane
Salmonella enterica

Działania niepożądane Salmonella enterica

Salmonella enterica serowar Typhi (S. Typhi) Ty21a, zawarta w szczepionce Vivotif, jest żywym szczepem bakteryjnym stosowanym w profilaktyce duru brzusznego. Jak każdy produkt leczniczy, również ta substancja może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego one wystąpią. Profil bezpieczeństwa został dobrze zbadany – w badaniach klinicznych podano ponad 1,4 mln kapsułek produktu Vivotif, a od czasu pierwszej rejestracji liczba rozprowadzonych dawek przekroczyła 100 milionów.¹

Profil bezpieczeństwa szczepionki zawierającej Salmonella enterica

Większość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a charakteryzuje się łagodnym nasileniem. Do najczęstszych objawów niepożądanych należą: ból brzucha, nudności, ból głowy, gorączka, biegunka, wymioty i wysypka. W monitorowaniu po wprowadzeniu do obrotu odnotowano pojedynczy przypadek wstrząsu anafilaktycznego nieprowadzącego do zgonu, który został sklasyfikowany jako reakcja alergiczna.²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

W dokumentacji medycznej dotyczącej Salmonella enterica zastosowano standardową klasyfikację częstości występowania działań niepożądanych, która umożliwia precyzyjne określenie skali ryzyka:³

• Bardzo często – występujące u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często – występujące u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często – występujące u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko – występujące u co najmniej 1 na 10000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥1/10000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko – występujące u mniej niż 1 na 10000 pacjentów (<1/10000)
• Częstość nieznana – częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁴

Szczegółowa analiza działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem Salmonella enterica serowar Typhi można podzielić na dwie kategorie: te stwierdzone w trakcie badań klinicznych oraz te zgłoszone podczas monitorowania po wprowadzeniu do obrotu. Różnica między tymi kategoriami polega głównie na możliwości określenia częstości występowania – dla działań z pierwszej grupy została ona precyzyjnie ustalona, natomiast dla działań z drugiej grupy (zgłaszanych spontanicznie przez populację o nieznanej wielkości) nie jest możliwe dokładne określenie częstości.⁵

Dzieci i młodzież

Warto zaznaczyć, że profil bezpieczeństwa stosowania Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a u dzieci i młodzieży jest porównywalny do tego obserwowanego u dorosłych. Przewiduje się, że częstość występowania, rodzaj i stopień nasilenia działań niepożądanych w tej grupie wiekowej będzie taki sam, jak u dorosłych pacjentów.⁶

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia kompletne zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a, z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz podziału na układy narządów:

* Działania niepożądane zgłaszane spontanicznie podczas monitorowania po wprowadzeniu do obrotu przez populację o nieznanej wielkości, co uniemożliwia określenie dokładnej częstości występowania.⁷

Szczegółowa analiza zagrożeń związanych z działaniami niepożądanymi

Potencjalnie najpoważniejsze zagrożenia

Wśród działań niepożądanych Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a szczególną uwagę należy zwrócić na reakcje z zakresu układu immunologicznego, które potencjalnie mogą stanowić największe zagrożenie dla pacjenta. Odnotowano pojedynczy przypadek wstrząsu anafilaktycznego nieprowadzącego do zgonu, co wskazuje na możliwość wystąpienia poważnych reakcji nadwrażliwości.⁸ Należy podkreślić, że takie reakcje występują niezwykle rzadko, biorąc pod uwagę fakt, że rozprowadzono ponad 100 milionów dawek szczepionki zawierającej Salmonella enterica.

Najczęściej występujące działania niepożądane

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane po zastosowaniu Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a (kategoria „często”) to:

• Zaburzenia żołądka i jelit: ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka – są to objawy ze strony przewodu pokarmowego, które wynikają z działania szczepu bakteryjnego na błonę śluzową jelit
• Zaburzenia układu nerwowego: ból głowy – typowy objaw ogólnoustrojowy towarzyszący wielu szczepieniom
• Zaburzenia skóry: wysypka – może być manifestacją reakcji immunologicznej organizmu
• Zaburzenia ogólne: gorączka – typowa reakcja organizmu na wprowadzenie antygenu

⁹

Działania niepożądane o nieznanej częstości

Oprócz działań niepożądanych o znanej częstości, zgłaszano również inne reakcje podczas monitorowania po wprowadzeniu szczepionki do obrotu. Ze względu na spontaniczny charakter tych zgłoszeń i nieznaną wielkość populacji, w której je zaobserwowano, nie można określić dokładnej częstości ich występowania. Do tej grupy należą m.in.:¹⁰

• Zaburzenia układu immunologicznego: nadwrażliwość i reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs
• Dodatkowe zaburzenia układu nerwowego: parestezje (zaburzenia czucia), zawroty głowy
• Dodatkowe zaburzenia żołądka i jelit: wzdęcia, rozdęcie brzucha
• Dodatkowe zaburzenia skóry: zapalenie skóry, świąd, pokrzywka
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: ból stawów, ból mięśni, ból pleców
• Zaburzenia metabolizmu: zmniejszony apetyt
• Dodatkowe zaburzenia ogólne: astenia (osłabienie), złe samopoczucie, zmęczenie, dreszcze, objawy grypopodobne

¹¹

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktów zawierających Salmonella enterica serowar Typhi Ty21a, zgodnie z wytycznymi, należy zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Zgłoszenia powinny być kierowane do odpowiednich organów nadzorujących lub podmiotu odpowiedzialnego.¹²

W przypadku wystąpienia poważnych reakcji, takich jak objawy anafilaksji, niezbędne jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego. Większość pozostałych działań niepożądanych ustępuje samoistnie i nie wymaga specyficznego leczenia, poza leczeniem objawowym.