Działania niepożądane
Pokrzywa

Działania niepożądane substancji pokrzywa

Pokrzywa (Urtica dioica L. oraz Urtica urens L.) jest substancją stosowaną w różnych postaciach farmaceutycznych, m.in. w preparatach Alliofil, Nefrobonisol, Pokrzywa fix oraz Urtix. Na podstawie charakterystyk produktów leczniczych, które zawierają pokrzywę w swoim składzie, można wyodrębnić szereg działań niepożądanych związanych z jej stosowaniem. Kluczowe jest monitorowanie pacjentów podczas terapii ze względu na możliwość wystąpienia reakcji niepożądanych o różnym nasileniu.^{1 2}

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Preparaty zawierające pokrzywę mogą wywoływać różnorodne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Zaburzenia te mają zwykle charakter łagodny, jednak mogą wpływać na komfort pacjenta podczas terapii. W przypadku produktu leczniczego Pokrzywa fix (liść pokrzywy w saszetkach) odnotowano występowanie takich objawów jak nudności, wymioty oraz biegunka.³

W przypadku preparatu Urtix, zawierającego korzeń pokrzywy, spektrum działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego jest nieco szersze. Poza nudnościami i biegunką, które występują również po zastosowaniu innych preparatów z pokrzywą, mogą pojawić się dodatkowo: zgaga, uczucie pełności oraz wzdęcia.⁴

Również w przypadku preparatu Alliofil, który zawiera liść pokrzywy w połączeniu z cebulą czosnku, odnotowano występowanie zaburzeń żołądkowo-jelitowych, choć nie sprecyzowano dokładnie ich charakteru.⁵

Reakcje alergiczne

Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających pokrzywę są możliwe reakcje nadwrażliwości. Manifestują się one w różny sposób, w zależności od preparatu i indywidualnej wrażliwości pacjenta.

W przypadku preparatu Alliofil możliwe jest wystąpienie zarówno skórnych, jak i oddechowych odczynów alergicznych.⁶ Reakcje skórne mogą przejawiać się jako świąd, wysypka czy pokrzywka, co zostało odnotowane również w charakterystykach produktów leczniczych Pokrzywa fix oraz Urtix.^{7 8}

Szczególną uwagę należy zwrócić na preparat Nefrobonisol, który poza sokiem z ziela pokrzywy zawiera również inne składniki roślinne, w tym nalewkę z ziela nawłoci pospolitej i sok z ziela krwawnika, należące do rodziny astrowatych (Asteraceae). U osób z nadwrażliwością na rośliny z tej rodziny mogą wystąpić reakcje alergiczne w postaci wysypki.⁹

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości na składniki preparatu zawierającego pokrzywę, szczególnie przy preparacie Nefrobonisol, należy natychmiast zaprzestać stosowania produktu leczniczego.¹⁰

W przypadku wystąpienia innych objawów niepożądanych, niewymienionych w charakterystykach produktów leczniczych, zaleca się konsultację z lekarzem.^{11 12}

Wszyscy przedstawiciele personelu medycznego powinni zgłaszać podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{13 14 15 16}

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Należy zaznaczyć, że w żadnej z charakterystyk produktów leczniczych zawierających pokrzywę nie określono dokładnej częstotliwości występowania działań niepożądanych. Zarówno dla preparatu Pokrzywa fix, jak i dla preparatu Urtix, częstość występowania opisanych działań niepożądanych określono jako „nieznana”.^{17 18}

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem pokrzywy

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Choć większość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających pokrzywę ma charakter łagodny, należy zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenia, szczególnie u pacjentów z niektórymi schorzeniami współistniejącymi.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – ryzyko powikłań

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka, mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku, pediatrycznych lub z chorobami przewlekłymi. Wymioty i biegunka mogą prowadzić do odwodnienia oraz zaburzeń gospodarki elektrolitowej, co jest szczególnie niebezpieczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, niewydolnością nerek lub wątroby.^{19 20}

Zgaga i uczucie pełności mogą być szczególnie uciążliwe dla pacjentów z chorobą refluksową przełyku, przepukliną rozworu przełykowego przepony czy innymi schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego. U tych pacjentów stosowanie preparatów zawierających pokrzywę, szczególnie Urtix, powinno być rozważone z zachowaniem szczególnej ostrożności.²¹

Reakcje alergiczne – potencjalne zagrożenia

Reakcje nadwrażliwości są szczególnie niebezpieczne, gdyż mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, a w skrajnych przypadkach, choć nie zostało to bezpośrednio odnotowane dla preparatów z pokrzywą, nawet do zagrażających życiu stanów anafilaktycznych.²²

Oddechowe odczyny alergiczne, które mogą wystąpić podczas stosowania preparatu Alliofil, mogą przejawiać się jako duszność, kaszel, świszczący oddech czy obrzęk górnych dróg oddechowych. Tego typu reakcje są szczególnie niebezpieczne dla pacjentów z chorobami układu oddechowego, takimi jak astma oskrzelowa czy przewlekła obturacyjna choroba płuc.²³

Skórne reakcje alergiczne, takie jak świąd, wysypka czy pokrzywka, mogą być uciążliwe dla pacjenta i wpływać na jego komfort życia. W przypadku osób z atopowym zapaleniem skóry, łuszczycą czy innymi dermatozami, mogą one prowadzić do zaostrzenia choroby podstawowej.^{24 25}

Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby z nadwrażliwością na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), które mogą doświadczyć reakcji alergicznych podczas stosowania preparatu Nefrobonisol. W takim przypadku bezwzględnie zaleca się zaprzestanie stosowania produktu leczniczego.²⁶

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania

Ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych, istotne jest monitorowanie pacjentów podczas terapii preparatami zawierającymi pokrzywę. W przypadku wystąpienia objawów niepożądanych, zarówno tych wymienionych w charakterystykach produktów leczniczych, jak i innych, zaleca się konsultację z lekarzem.^{27 28}

Pracownicy służby zdrowia powinni zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych, co umożliwi nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktów leczniczych zawierających pokrzywę.^{29 30 31 32}