Właściwości farmakodynamiczne
Pokrzywa

Właściwości farmakodynamiczne pokrzywy

Pokrzywa (Urtica dioica L., Urtica urens L.) to roślina lecznicza, której różne części wykorzystywane są w produktach leczniczych. W zależności od zastosowanej części rośliny (liść, korzeń, ziele) oraz formy preparatu, obserwowane są różne działania farmakodynamiczne. Choć dla niektórych produktów zawierających pokrzywę nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakologicznych lub nie są one wymagane zgodnie z regulacjami (art. 16c (1) (a) (iii) dyrektywy 2001/83/WE), dostępne dane bibliograficzne i tradycyjne zastosowanie pozwalają scharakteryzować jej właściwości.^{1 2}

Działanie moczopędne

Jednym z głównych działań farmakodynamicznych pokrzywy jest efekt moczopędny (diuretyczny). Ta właściwość jest szczególnie istotna w przypadku produktów zawierających sok z ziela pokrzywy, jak np. Nefrobonisol. Produkt ten tradycyjnie stosowany jest jako lek moczopędny, co jest związane z obecnością pokrzywy w jego składzie (15 g soku z ziela pokrzywy na 100 g produktu).^{3 4}

Działanie moczopędne pokrzywy przypisuje się obecności związków flawonoidowych, które wpływają na zwiększenie filtracji kłębuszkowej i zmniejszenie reabsorpcji wody i elektrolitów w kanalikach nerkowych. Skutkiem jest zwiększenie objętości wydalanego moczu oraz eliminacja produktów przemiany materii i toksyn z organizmu.

Wpływ na parametry metaboliczne

Pokrzywa, zwłaszcza w połączeniu z innymi substancjami roślinnymi, wykazuje korzystny wpływ na parametry metaboliczne organizmu. W preparacie Alliofil, który zawiera zarówno liść pokrzywy (53,5 mg) jak i cebulę czosnku (200 mg), obserwuje się złożone działanie farmakodynamiczne. Według dostępnych danych bibliograficznych, składniki aktywne czosnku, wspierając działanie pokrzywy, przyczyniają się do zmniejszenia stężenia lipidów i glukozy we krwi.^{5 6}

Ekstrakt z liści pokrzywy zawiera związki, które mogą wpływać na metabolizm węglowodanów, poprawiając wrażliwość tkanek na insulinę. Te właściwości są szczególnie cenne w przypadku pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.

Działanie przeciwzapalne

Pokrzywa wykazuje działanie przeciwzapalne, co jest istotne szczególnie w przypadku preparatów zawierających korzeń pokrzywy, jak Urtix (330 mg korzenia pokrzywy w jednej tabletce).⁷

Mechanizm działania przeciwzapalnego pokrzywy związany jest z hamowaniem szlaków zapalnych, w tym:

• Hamowanie aktywności cyklooksygenazy (COX) i lipooksygenazy (LOX)
• Redukcja wytwarzania cytokin prozapalnych
• Hamowanie aktywacji czynnika jądrowego κB (NF-κB)

Właściwości przeciwbakteryjne

Pokrzywa wykazuje również działanie przeciwbakteryjne, choć jest ono mniej wyraźne niż w przypadku czosnku. W preparacie Alliofil, to głównie składniki czosnku odpowiadają za właściwości przeciwbakteryjne, jednak składniki pokrzywy mogą wzmacniać ten efekt.⁸

Związki zawarte w pokrzywie wykazują aktywność wobec szeregu bakterii, co może być przydatne jako działanie wspomagające w przypadku infekcji dróg moczowych, zwłaszcza w połączeniu z właściwościami moczopędnymi tej rośliny.

Aktywne związki farmakologiczne

Działanie farmakodynamiczne pokrzywy związane jest z obecnością licznych związków biologicznie aktywnych, do których należą:

• Flawonoidy – głównie kwercetyna i kemferol, odpowiedzialne za działanie moczopędne i przeciwzapalne
• Kwasy organiczne – w tym kwas mrówkowy, octowy i kawowy, wykazujące właściwości przeciwzapalne
• Sterole – β-sitosterol i jego glikozydy, odgrywające rolę w działaniu na przerost prostaty (w przypadku korzenia pokrzywy)
• Lignany – obecne głównie w korzeniu, przyczyniające się do działania na układ moczowy
• Związki mineralne – zwłaszcza krzem, żelazo i potas, wspierające działanie moczopędne i hematopoetyczne

Różnice w działaniu farmakodynamicznym w zależności od części rośliny

Warto podkreślić różnice w profilu farmakodynamicznym w zależności od wykorzystanej części rośliny:

• Liść pokrzywy (Urtica dioica L. folium) – stosowany w preparatach takich jak Alliofil (53,5 mg) czy Pokrzywa fix (1,5 g/saszetkę) – wykazuje głównie działanie moczopędne i oczyszczające.^{9 10}
• Korzeń pokrzywy (Urtica dioica L. radix) – obecny w preparacie Urtix (330 mg) – charakteryzuje się działaniem na dolne drogi moczowe, szczególnie w przypadku łagodnego przerostu prostaty.¹¹
• Ziele pokrzywy (Urtica herbae) – wykorzystywane w postaci soku w preparacie Nefrobonisol (15 g/100 g) – wykazuje działanie moczopędne i wspierające funkcje nerek.¹²

Zastosowanie kliniczne w oparciu o właściwości farmakodynamiczne

Różnorodne właściwości farmakodynamiczne pokrzywy przekładają się na szerokie spektrum zastosowań klinicznych tej rośliny:

• Zwiększenie diurezy i wspomaganie funkcji nerek
• Łagodzenie objawów łagodnego przerostu prostaty (BPH) – szczególnie w przypadku preparatów zawierających korzeń pokrzywy
• Wspomaganie leczenia infekcji dróg moczowych
• Działanie wspomagające w zaburzeniach metabolicznych
• Łagodzenie stanów zapalnych w obrębie układu moczowego

Warto zaznaczyć, że choć dla niektórych produktów zawierających pokrzywę, jak Pokrzywa fix czy Urtix, brak jest szczegółowych badań farmakodynamicznych, ich stosowanie opiera się na długiej tradycji użycia i doświadczeniu klinicznym.^{13 14}