Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Paracetamol

Wpływ paracetamolu na płodność, ciążę i laktację

Paracetamol jest jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, którego stosowanie w okresie ciąży i karmienia piersią wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które powinny być przekazane pacjentkom w okresie planowania ciąży, w czasie ciąży oraz podczas karmienia piersią.¹

Paracetamol podczas ciąży

Duża liczba danych dotyczących kobiet w ciąży wskazuje, że paracetamol nie powoduje wad rozwojowych ani nie wykazuje toksycznego działania na płody i noworodki.² Jest to istotna informacja dla lekarzy, ponieważ często muszą podejmować decyzję o włączeniu leczenia przeciwbólowego u ciężarnych pacjentek.

Paracetamol przenika przez łożysko i dociera do płodu. Jednak mimo to, na podstawie dotychczasowych badań, lek ten uznaje się za względnie bezpieczny w okresie ciąży, gdy stosowany jest zgodnie z zaleceniami.³

Należy jednak zwrócić uwagę, że wnioski z badań epidemiologicznych dotyczących rozwoju układu nerwowego u dzieci narażonych na działanie paracetamolu in utero są niejednoznaczne.⁴ Ze względu na te niejednoznaczne wyniki badań, lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności zachowania ostrożności.

Zasady stosowania paracetamolu w ciąży

Paracetamol może być stosowany podczas ciąży, jeżeli jest to klinicznie uzasadnione.⁵ Lekarz powinien wyraźnie poinformować pacjentkę, aby przyjmowała:

• najmniejszą skuteczną zalecaną dawkę
• przez możliwie jak najkrótszy czas
• jak najrzadziej

⁶

Warto podkreślić, że podczas ciąży nie zaleca się stosowania paracetamolu w połączeniu z innymi produktami leczniczymi, ponieważ w takich przypadkach nie ustalono pełnego profilu bezpieczeństwa.⁷

Paracetamol w poszczególnych trymestrach ciąży

Chociaż większość danych wskazuje na ogólne bezpieczeństwo paracetamolu w ciąży, należy pamiętać, że w przypadku preparatów złożonych (np. zawierających dodatkowo kofeinę) mogą występować ograniczenia dotyczące poszczególnych trymestrów ciąży:

• W przypadku preparatów złożonych z kofeiną (np. APAP Extra, APAP NBG) nie zaleca się stosowania w I trymestrze ciąży.⁸
• W II i III trymestrze takie preparaty mogą być stosowane jedynie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu.⁹

Lekarz powinien również mieć na uwadze, że w czasie ciąży obserwuje się zwolnienie metabolizmu kofeiny i wyższe stężenia w surowicy przy niezwiększonej dawce leku.¹⁰

Preparaty złożone z paracetamolem przeciwwskazane w ciąży

Istnieją preparaty zawierające paracetamol, które są bezwzględnie przeciwwskazane w czasie ciąży. Lekarz musi wyraźnie poinformować o tym pacjentkę. Dotyczy to m.in.:

• Preparatów zawierających paracetamol w połączeniu z pseudoefedryną i dekstrometorfanem (np. Agrypin)¹¹
• Preparatów zawierających paracetamol, kwas askorbowy i chlorofenaminę (np. Aliflusin)¹²
• Preparatów z fenylefryną (np. APAP przeziębienie CAPS)¹³
• Preparatów z kodeiną (np. Antidol 15) – mogą być stosowane tylko w przypadkach bezwzględnej konieczności¹⁴

W przypadku preparatu APAP intense (zawierającego ibuprofen z paracetamolem) należy zwrócić szczególną uwagę, że jest on przeciwwskazany w III trymestrze ciąży, a w I i II trymestrze powinien być stosowany tylko gdy jest to bezwzględnie konieczne.¹⁵

Szczególne ryzyko związane z ibuprofenem w ciąży

W przypadku preparatów złożonych zawierających ibuprofen i paracetamol (APAP intense, Bazdygor), lekarz powinien przekazać pacjentce szczegółowe informacje o dodatkowych ryzykach:

• Od 20. tygodnia ciąży stosowanie ibuprofenu może powodować małowodzie wskutek zaburzeń czynności nerek płodu¹⁶
• Może także powodować zwężenie przewodu tętniczego¹⁷
• W III trymestrze inhibitory syntezy prostaglandyn mogą działać toksycznie na płuca i serce płodu¹⁸

Paracetamol podczas karmienia piersią

Paracetamol przenika do mleka kobiet karmiących piersią, jednak w ilościach, które nie mają znaczenia klinicznego.¹⁹ Badania wykazują, że po podaniu doustnym paracetamol przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach (0,1% do 1,85% dawki przyjętej przez matkę).²⁰

Nie odnotowano żadnego niekorzystnego wpływu na karmione niemowlęta.²¹ W związku z tym paracetamol może być stosowany przez kobiety karmiące piersią, gdy jest to klinicznie uzasadnione.²²

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że:

• Paracetamol może być stosowany podczas karmienia piersią w razie zdecydowanej konieczności²³
• Nie należy przekraczać zalecanych dawek²⁴

Przeciwwskazania podczas karmienia piersią

Niektóre leki zawierające paracetamol w formie preparatów złożonych są przeciwwskazane w okresie karmienia piersią. Lekarz powinien wyraźnie poinformować o tym pacjentkę. Dotyczy to m.in.:

• Preparatów zawierających kofeinę (np. APAP Extra, APAP NBG)²⁵
• Preparatów z kodeiną (np. Antidol 15)²⁶
• Preparatów z difenhydraminą (APAP Noc)²⁷
• Preparatów z fenylefryną (APAP przeziębienie MAX)²⁸

W przypadku APAP migrena (zawierającego paracetamol, kwas acetylosalicylowy i kofeinę) należy poinformować, że wszystkie składniki przenikają do mleka matki i mogą powodować działania niepożądane u niemowlęcia.²⁹

Szczególne zagrożenia przy stosowaniu kodeiny

W przypadku preparatów zawierających kodeinę (Antidol 15) lekarz powinien przekazać pacjentce szczególnie istotne informacje:

• Kodeina i jej czynny metabolit (morfina) przenikają do mleka kobiecego w niewielkich ilościach³⁰
• U osób bardzo szybko metabolizujących z udziałem enzymu CYP2D6, w mleku może być większe stężenie morfiny³¹
• W bardzo rzadkich wypadkach może to spowodować u niemowlęcia objawy toksyczności opioidów, również z możliwością zgonu³²

Wpływ paracetamolu na płodność

Dostępne dane dotyczące wpływu paracetamolu na płodność są ograniczone. Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu paracetamolu na płodność.^{33 34}

W przypadku preparatów złożonych zawierających ibuprofen i paracetamol (APAP intense, Bazdygor), należy zwrócić uwagę, że stosowanie tego produktu leczniczego może wpływać niekorzystnie na płodność u kobiet i nie jest zalecane u kobiet, które planują ciążę.³⁵

Lekarz powinien rozważyć odstawienie produktu zawierającego ibuprofen u kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są badane w kierunku niepłodności.³⁶

Podsumowanie informacji dla pacjentek

Lekarz powinien przekazać pacjentce w ciąży lub karmiącej piersią następujące kluczowe informacje:

• Paracetamol w monoterapii jest uważany za stosunkowo bezpieczny podczas ciąży, gdy stosowany jest zgodnie z zaleceniami
• Lek należy przyjmować w najmniejszej skutecznej dawce, przez jak najkrótszy czas i jak najrzadziej
• Unikać stosowania preparatów złożonych zawierających paracetamol w połączeniu z innymi substancjami, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne
• Paracetamol może być stosowany podczas karmienia piersią, gdyż przenika do mleka w niewielkich ilościach, które nie mają znaczenia klinicznego
• Preparaty złożone zawierające kofeinę, kodeinę, difenhydraminę lub fenylefinę są przeciwwskazane podczas karmienia piersią

Lekarz powinien zawsze rozważyć indywidualny profil korzyści i ryzyka dla danej pacjentki przy podejmowaniu decyzji o włączeniu leczenia paracetamolem lub preparatami złożonymi zawierającymi paracetamol.