Przeciwwskazania stosowania
Olejek szałwiowy

Przeciwwskazania stosowania olejku szałwiowego. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Olejek szałwiowy (Salvia officinalis L., aetheroleum) jest składnikiem wielu preparatów leczniczych stosowanych w schorzeniach jamy ustnej i gardła. Jako substancja pochodzenia naturalnego, mimo licznych właściwości terapeutycznych, posiada określone przeciwwskazania, których znajomość jest niezbędna dla bezpiecznej praktyki klinicznej. Jednym z preparatów zawierających olejek szałwiowy jest Salviasept – koncentrat do sporządzania roztworu do płukania gardła, który zawiera 0,2 g olejku szałwiowego w 100 g produktu. ¹

Nadwrażliwość jako główne przeciwwskazanie

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania olejku szałwiowego jest nadwrażliwość na tę substancję. Pacjentom z rozpoznaną nadwrażliwością na olejek szałwiowy należy bezwzględnie odradzić stosowanie preparatów zawierających tę substancję. ²

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na rośliny należące do określonych rodzin botanicznych, do których należą składniki wielu preparatów zawierających olejek szałwiowy. Dotyczy to w szczególności:

• Roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej złożonych Compositae) – np. rumianek, krwawnik
• Roślin z rodziny jasnotowatych (Lamiacae, dawniej wargowych Labiatae) – do której należy m.in. szałwia, tymianek, majeranek
• Roślin z rodziny selerowatych (Apiaceae, dawniej baldaszowatych Umbelliferae) – zwłaszcza anyż, kminek, seler, kolendra, koper

³

Nadwrażliwość na związki chemiczne związane z olejkiem szałwiowym

Istotnym przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na substancje często występujące w preparatach razem z olejkiem szałwiowym lub o podobnej strukturze chemicznej. Należą do nich:

• Anetol – składnik występujący w olejkach eterycznych wielu roślin
• Balsam peruwiański – naturalny ekstrakt zawierający mieszaninę związków
• Olejek mięty pieprzowej – często stosowany w połączeniu z olejkiem szałwiowym
• Mentol – główny składnik olejku miętowego

⁴

Przeciwwskazania związane z układem oddechowym

Szczególnie istotnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających olejek szałwiowy jest astma oskrzelowa. Wynika to z ryzyka wywołania skurczu tchawicy i oskrzeli o różnej intensywności. Mechanizm tego działania niepożądanego związany jest z właściwościami drażniącymi komponentów olejków eterycznych na błonę śluzową dróg oddechowych. U pacjentów z nadreaktywnością oskrzeli może to prowadzić do poważnego skurczu oskrzeli i zaostrzenia objawów astmy. ⁵

Skład preparatów z olejkiem szałwiowym a przeciwwskazania

Analizując przeciwwskazania do stosowania olejku szałwiowego, należy mieć na uwadze, że w preparatach leczniczych występuje on często w połączeniu z innymi substancjami pochodzenia roślinnego. Przykładowo, w preparacie Salviasept, oprócz olejku szałwiowego (0,2 g), zawarte są również:

• Olejek goździkowy (2,0 g)
• Mentol (2,0 g)
• Olejek miętowy (1,1 g)
• Cineol (0,6 g)
• Olejek tymiankowy (0,3 g)
• Olejek majerankowy (0,3 g)

⁶

Dodatkowo, preparaty mogą zawierać złożone wyciągi płynne z różnych surowców roślinnych, takich jak:

• Koszyczek rumianku (Matricaria recutita L., flos)
• Liść szałwii (Salvia officinalis L., folium)
• Ziele krwawnika (Achillea millefolium L., herba)
• Ziele mięty pieprzowej (Mentha x piperita L., herba)
• Ziele tymianku (Thymus vulgaris L., Thymus zygis Loefl. ex L; herba)
• Owoc kopru odmiany gorzkiej (Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare var. vulgare, fructus)

⁷

Przeciwwskazania związane z zawartością etanolu

Istotnym aspektem, który należy wziąć pod uwagę przy kwalifikacji pacjenta do stosowania preparatów z olejkiem szałwiowym, jest obecność etanolu jako rozpuszczalnika. Preparaty takie jak Salviasept zawierają znaczące ilości etanolu – w tym przypadku 58% (V/V) ± 10%. ⁸ Stanowi to dodatkowe przeciwwskazanie u pacjentów z chorobą alkoholową, chorobami wątroby oraz u kobiet w ciąży.

Podsumowanie przeciwwskazań

Reasumując, olejek szałwiowy nie powinien być stosowany w następujących sytuacjach klinicznych:

1. Nadwrażliwość na olejek szałwiowy
2. Nadwrażliwość na rośliny z rodzin: astrowatych, jasnotowatych, selerowatych
3. Nadwrażliwość na anetol, balsam peruwiański, olejek mięty pieprzowej lub mentol
4. Astma oskrzelowa (ze względu na ryzyko wywołania skurczu tchawicy i oskrzeli)
5. Przeciwwskazania wynikające z zawartości etanolu w preparacie (jeśli dotyczy)

Przedepisując preparaty zawierające olejek szałwiowy, należy dokładnie przeanalizować wywiad alergologiczny pacjenta oraz obecność chorób układu oddechowego, szczególnie astmy oskrzelowej. Pacjentom z wymienionymi przeciwwskazaniami należy odradzić stosowanie tej substancji i zaproponować alternatywne metody terapii. ⁹