Działania niepożądane
Lutet

Działania niepożądane substancji lutet

Lutet (177Lu) jako prekursor radiofarmaceutyczny jest wykorzystywany do znakowania różnych produktów leczniczych stosowanych w terapii radioizotopowej. Działania niepożądane związane z podaniem dożylnym produktów znakowanych lutetem (177Lu) zależą głównie od konkretnego produktu leczniczego, który został oznakowany tym izotopem. Niemniej jednak, sam lutet (177Lu) jako substancja radioaktywna wywołuje specyficzne działania niepożądane wynikające z narażenia na promieniowanie jonizujące.¹

Ekspozycja na promieniowanie jonizujące w każdym przypadku musi być starannie uzasadniona poprzez ocenę stosunku korzyści do ryzyka. Podana radioaktywność powinna być tak dobrana, aby dawka promieniowania otrzymana przez pacjenta była możliwie najmniejsza, przy jednoczesnym uzyskaniu zamierzonego efektu terapeutycznego.²

Ryzyko karcynogenne

Narażenie na promieniowanie jonizujące wiąże się z ryzykiem wywołania chorób nowotworowych oraz wad dziedzicznych. Dawka promieniowania pochłonięta podczas ekspozycji terapeutycznej może prowadzić do zwiększonej zachorowalności na nowotwory oraz zwiększenia częstości występowania mutacji genetycznych. W każdym przypadku należy rozważyć, czy zagrożenie wynikające z napromieniania jest mniejsze niż ryzyko związane z samą chorobą podstawową.³

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem lutetu (177Lu) zostały sklasyfikowane zgodnie z konwencją częstości występowania według MedDRA. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis poszczególnych kategorii działań niepożądanych.<sup data-drug="LutaPol" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane podzielono na grupy zgodnie z konwencją częstości występowania według MedDRA: bardzo często (≥ 1/10); często (≥ 1/100 do < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000); bardzo rzadko (4

Zaburzenia hematologiczne

Jednym z najczęstszych obszarów występowania działań niepożądanych po podaniu lutetu (177Lu) są zaburzenia w obrębie układu krwiotwórczego. Działanie promieniowania jonizującego na szpik kostny może prowadzić do różnorodnych cytopenii. Niedokrwistość, małopłytkowość, leukopenia oraz limfopenia występują bardzo często (≥1/10) u pacjentów otrzymujących terapię z wykorzystaniem lutetu (177Lu). Neutropenia obserwowana jest często (≥1/100 do <1/10), natomiast pancytopenia – z nieznaną częstością.⁵

Zaburzenia endokrynologiczne

W trakcie terapii z wykorzystaniem lutetu (177Lu) może wystąpić przełom rakowiakowy, choć częstość tego działania niepożądanego nie została dokładnie określona (częstość nieznana). Jest to stan związany z nagłym i masywnym uwolnieniem hormonów przez komórki guza neuroendokrynnego, co prowadzi do zagrażających życiu objawów, takich jak gwałtowne zaczerwienienie skóry, biegunka, tachykardia czy wahania ciśnienia tętniczego.⁶

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego są częstymi działaniami niepożądanymi terapii z wykorzystaniem lutetu (177Lu). Nudności i wymioty występują bardzo często (≥1/10) u pacjentów poddanych takiemu leczeniu. Ponadto, odnotowano przypadki suchości w jamie ustnej, choć częstość tego objawu nie została dokładnie określona.⁷

Szczególnie warto zaznaczyć, że wśród pacjentów z opornym na kastrację rakiem gruczołu krokowego z przerzutami, którzy otrzymywali radioligandy znakowane lutetem (177Lu) celowane na specyficzny antygen błony stercza (PSMA), zgłaszano przemijającą suchość w jamie ustnej.⁸

Nowotwory wtórne

Istotnym ryzykiem związanym z terapią radioizotopową z użyciem lutetu (177Lu) jest możliwość rozwoju wtórnych nowotworów. Oporna na leczenie cytopenia z dysplazją wieloliniową (zespół mielodysplastyczny) występuje często (≥1/100 do <1/10), natomiast ostra białaczka obserwowana jest niezbyt często (≥1/1000 do <1/100).⁹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Łysienie występuje bardzo często (≥1/10) wśród pacjentów stosujących terapię z użyciem lutetu (177Lu).¹⁰ Warto zauważyć, że u pacjentów otrzymujących terapię z użyciem radionuklidów celowanych na receptory peptydowe znakowanych lutetem (177Lu) w leczeniu guzów neuroendokrynnych, łysienie ma zazwyczaj charakter łagodny i przemijający.¹¹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Z nieznaną częstością u pacjentów leczonych preparatami zawierającymi lutet (177Lu) może wystąpić zespół rozpadu guza. Jest to poważne powikłanie terapii przeciwnowotworowej, charakteryzujące się zaburzeniami elektrolitowymi, hiperurykemią oraz ostrą niewydolnością nerek, powstające w wyniku gwałtownego rozpadu dużej masy komórek nowotworowych.¹²

Tabela działań niepożądanych związanych z lutetem (177Lu)

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych po zastosowaniu produktów znakowanych lutetem (177Lu), istotne jest ich monitorowanie i zgłaszanie. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu kluczowe znaczenie ma zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, gdyż umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu.¹³

W przypadku produktu LutaPol, osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, e-mail: [email protected]) lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁴

Minimalizacja ryzyka wystąpienia działań niepożądanych

Minimalizacja ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem lutetu (177Lu) opiera się przede wszystkim na właściwej kwalifikacji pacjentów do terapii, precyzyjnym planowaniu dawki oraz monitorowaniu parametrów klinicznych i laboratoryjnych w trakcie oraz po zakończeniu leczenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na parametry hematologiczne ze względu na możliwość wystąpienia cytopenii, które mogą być zarówno wczesnym, jak i późnym działaniem niepożądanym radiofarmaceutyków znakowanych lutetem (177Lu).¹⁵

Dla każdego pacjenta należy indywidualnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka, biorąc pod uwagę zarówno potencjalne korzyści terapeutyczne, jak i ryzyko związane z narażeniem na promieniowanie jonizujące. W każdym przypadku, zagrożenie wynikające z napromieniania powinno być mniejsze niż ryzyko wynikające z samej choroby.¹⁶