Działania niepożądane
Kwas pantotenowy

Kwas pantotenowy (witamina B5), stosowany głównie w preparatach wielowitaminowych podawanych dożylnie, może wywoływać działania niepożądane, z których najczęściej zgłaszane są reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne, szczególnie u pacjentów nadwrażliwych na składniki preparatu, takie jak Soluvit N czy Viantan. W preparacie Viantan odnotowano również zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka) oraz reakcje w miejscu podania (uczucie pieczenia, wysypka), o nieznanej częstości występowania. Ponadto, podczas terapii obserwuje się zmiany w wynikach badań laboratoryjnych, takie jak wzrost aktywności transaminaz, aminotransferazy alaninowej, gamma-glutamylotransferazy, dehydrogenazy glutaminianowej, fosfatazy zasadowej oraz całkowitego stężenia kwasów żółciowych, co może wskazywać na wpływ na funkcję wątroby i wymaga monitorowania, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu.

  1. Działania niepożądane kwasu pantotenowego
    1. Potencjalne reakcje alergiczne
    2. Zaburzenia żołądka i jelit
    3. Reakcje w miejscu podania
    4. Zmiany w parametrach laboratoryjnych
    5. Ryzyko związane z przedawkowaniem
  2. Tabela działań niepożądanych związanych z kwasem pantotenowym
  3. Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
    1. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
    2. Szczególne grupy pacjentów podwyższonego ryzyka
    3. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane kwasu pantotenowego

Kwas pantotenowy (witamina B5) jest istotnym składnikiem wielu produktów leczniczych zawierających mieszaniny witamin, podawanych szczególnie w formie infuzji. Analiza działań niepożądanych związanych z tą substancją wymaga dokładnego przeglądu danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających kwas pantotenowy, takich jak Soluvit N czy Viantan.12

Potencjalne reakcje alergiczne

Reakcje alergiczne stanowią najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane z preparatami zawierającymi kwas pantotenowy. W przypadku produktu Soluvit N mogą wystąpić reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne u pacjentów nadwrażliwych na którykolwiek składnik produktu leczniczego. Chociaż wśród głównych alergenów wymienia się kwas foliowy, tiaminę czy metylu parahydroksybenzoesan, reakcje nadwrażliwości mogą również dotyczyć innych składników, w tym kwasu pantotenowego.3

W przypadku preparatu Viantan odnotowano rzadkie przypadki reakcji anafilaktoidalnych po pozajelitowym podaniu preparatów wielowitaminowych zawierających kwas pantotenowy. Należy zwrócić uwagę, że chociaż zgłaszano rzadkie przypadki reakcji anafilaktoidalnych po podaniu dużych dawek dożylnych tiaminy, głównie u pacjentów ze skłonnością do reakcji alergicznych, ryzyko to jest nieistotne, jeśli tiamina jest podawana jednocześnie z innymi witaminami z grupy B, w tym z kwasem pantotenowym.4

Zaburzenia żołądka i jelit

W kontekście leku Viantan, który zawiera kwas pantotenowy, zgłaszano zaburzenia żołądka i jelit o nieznanej częstotliwości występowania. Do objawów tych należą:5

  • Nudności
  • Wymioty
  • Biegunka

6

Reakcje w miejscu podania

Kwas pantotenowy podawany w formie infuzji w preparatach wielowitaminowych może wywoływać reakcje w miejscu podania. W przypadku produktu Viantan odnotowano takie reakcje o nieznanej częstości występowania, które objawiają się jako:7

  • Uczucie pieczenia
  • Wysypka w miejscu wstrzyknięcia

8

Zmiany w parametrach laboratoryjnych

W trakcie terapii preparatami zawierającymi kwas pantotenowy, takimi jak Viantan, obserwuje się niekiedy zmiany w wynikach badań laboratoryjnych. Zgłaszano następujące odchylenia o nieznanej częstości występowania:9

10

Ryzyko związane z przedawkowaniem

Chociaż kwas pantotenowy jest zasadniczo uważany za witaminę o niskiej toksyczności, w przypadku przedawkowania może przyczynić się do ogólnych objawów towarzyszących przedawkowaniu mieszanek witaminowych. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, którzy mogą wykazywać zwiększoną podatność na hiperwitaminozę.11

W przypadku przedawkowania preparatów zawierających kwas pantotenowy, najczęściej obserwowane objawy to:12

  • Nudności
  • Wymioty
  • Biegunka

13

Tabela działań niepożądanych związanych z kwasem pantotenowym

Kategoria działania niepożądanego Objawy kliniczne Częstość występowania Uwagi
Reakcje alergiczne Reakcje anafilaktyczne, reakcje nadwrażliwości Nieznana / Rzadkie Mogą wystąpić u pacjentów nadwrażliwych na składniki produktu. Ryzyko jest niższe gdy podawany jednocześnie z innymi witaminami grupy B.
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności, wymioty, biegunka Nieznana Występują najczęściej przy przedawkowaniu lub szybkiej infuzji.
Reakcje w miejscu podania Uczucie pieczenia, wysypka Nieznana Dotyczy głównie podania parenteralnego (dożylnego).
Zaburzenia układu immunologicznego Nadwrażliwość do wstrząsu anafilaktycznego Nieznana Wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.
Zmiany w parametrach laboratoryjnych Wzrost aktywności transaminaz Nieznana Zmiany biochemiczne mogące wskazywać na wpływ na funkcję wątroby. Wymagają monitorowania, szczególnie przy długotrwałej terapii.
Wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej Nieznana
Wzrost całkowitego stężenia kwasów żółciowych Nieznana
Wzrost aktywności gamma-glutamylotransferazy Nieznana
Wzrost aktywności dehydrogenazy glutaminianowej Nieznana
Wzrost stężenia fosfatazy zasadowej we krwi Nieznana
Objawy przedawkowania Nudności, wymioty, biegunka Związane z dawką Wymagają przerwania podawania preparatu i leczenia objawowego.

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych z kwasem pantotenowym, zaleca się następujące postępowanie:14

  1. Natychmiastowe przerwanie podawania preparatu zawierającego kwas pantotenowy
  2. Leczenie objawowe zależne od rodzaju i nasilenia działań niepożądanych
  3. W przypadku reakcji anafilaktycznej – wdrożenie standardowego postępowania przeciwwstrząsowego
  4. Monitoring parametrów laboratoryjnych w przypadku stwierdzenia zmian w aktywności enzymów wątrobowych

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego kwas pantotenowy do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.1516

Szczególne grupy pacjentów podwyższonego ryzyka

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z następujących grup ryzyka:17

18

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl