Działania niepożądane
Kwas ibandronowy

Działania niepożądane kwasu ibandronowego

Kwas ibandronowy jest substancją z grupy bisfosfonianów, stosowaną w leczeniu osteoporozy u kobiet po menopauzie oraz w terapii przerzutów nowotworowych do kości. Podobnie jak każdy lek, również kwas ibandronowy może powodować różnorodne działania niepożądane, które wymagają znajomości przez personel medyczny w celu odpowiedniego monitorowania pacjentów i szybkiego reagowania w przypadku ich wystąpienia.¹

Najcięższe działania niepożądane

Profil bezpieczeństwa kwasu ibandronowego charakteryzuje się kilkoma potencjalnie poważnymi działaniami niepożądanymi, które wymagają szczególnej uwagi. Do najcięższych zgłaszanych działań niepożądanych należą:²

• Reakcja anafilaktyczna/wstrząs anafilaktyczny
• Atypowe złamania kości udowej
• Martwica kości szczęki i/lub żuchwy
• Podrażnienie przewodu pokarmowego
• Zapalenie gałki ocznej

³

Odnotowano przypadki reakcji anafilaktycznej/wstrząsu, w tym przypadki śmiertelne, szczególnie w grupie pacjentów leczonych kwasem ibandronowym podawanym dożylnie.⁴

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych podczas stosowania kwasu ibandronowego należą:⁵

• Bóle stawów
• Objawy grypopodobne

Objawy te są zazwyczaj związane z pierwszą dawką leku, mają charakter krótkotrwały, a ich nasilenie jest łagodne do umiarkowanego. W większości przypadków ustępują one samoistnie w trakcie kontynuowania terapii bez konieczności wdrażania dodatkowego leczenia.⁶

Objawy grypopodobne

Do objawów grypopodobnych, które występują jako jedna z częstszych reakcji niepożądanych, zalicza się zdarzenia niepożądane zgłaszane jako reakcje ostrej fazy lub następujące objawy:⁷

• Bóle mięśni
• Bóle stawów
• Gorączka
• Dreszcze
• Zmęczenie
• Nudności
• Utrata apetytu
• Bóle kości

W większości przypadków nie wymagają one swoistego leczenia i ustępują po kilku godzinach lub dniach.⁸

Martwica kości szczęki i/lub żuchwy

Jednym z najpoważniejszych powikłań leczenia bisfosfonianami, w tym kwasem ibandronowym, jest martwica kości szczęki i/lub żuchwy (ONJ – osteonecrosis of the jaw). Raportowano przypadki martwicy kości szczęki i (lub) żuchwy przede wszystkim u pacjentów z rozpoznaniem choroby nowotworowej, leczonych produktami hamującymi proces resorpcji kości, takimi jak kwas ibandronowy.⁹ Przypadki ONJ zgłaszano również po wprowadzeniu kwasu ibandronowego na rynek.¹⁰

Zapalenie oka

Po stosowaniu kwasu ibandronowego raportowano zdarzenia takie jak:¹¹

• Zapalenie błony naczyniowej oka
• Zapalenie nadtwardówki
• Zapalenie twardówki

W niektórych przypadkach zdarzenia te nie ustępują do czasu zakończenia leczenia kwasem ibandronowym.¹²

Nietypowe złamania kości udowej

U pacjentów długotrwale leczonych bisfosfonianami, w tym kwasem ibandronowym, zaobserwowano występowanie nietypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości udowej. Pomimo że patofizjologia jest niepewna, dowody pochodzące z badań epidemiologicznych sugerują zwiększone ryzyko tych złamań podczas długotrwale stosowanej terapii bisfosfonianami w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej, zwłaszcza po upływie trzech do pięciu lat stosowania.¹³ Ryzyko bezwzględne nietypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości długiej pozostaje jednak bardzo niskie.¹⁴

Działania niepożądane dotyczące przewodu pokarmowego

Pacjenci z chorobą żołądkowo-jelitową w wywiadzie, z uwzględnieniem pacjentów z wrzodem trawiennym, u których nie było krwawienia lub hospitalizacji w ostatnim czasie, a także pacjenci z objawami niestrawności lub refluksu, leczeni farmakologicznie, byli włączani do badań klinicznych kwasu ibandronowego. U tych pacjentów nie zaobserwowano różnicy w częstości występowania zdarzeń niepożądanych ze strony układu żołądkowo-jelitowego dla schematu dawkowania 150 mg raz na miesiąc i schematu dawkowania 2,5 mg raz na dobę.¹⁵

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu ibandronowego, z uwzględnieniem klasyfikacji układów i narządów MedDRA oraz częstości ich występowania. Działania niepożądane zostały podzielone według częstości na: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000) oraz bardzo rzadko (<1/10000).¹⁶

¹⁷¹⁸

Szczegółowy opis wybranych działań niepożądanych

Reakcja anafilaktyczna/wstrząs

Odnotowano przypadki reakcji anafilaktycznej/wstrząsu, w tym przypadki śmiertelne, w grupie pacjentów leczonych kwasem ibandronowym podawanym dożylnie.¹⁹ Reakcje te stanowią jedno z najpoważniejszych powikłań terapii i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Hipokalcemia

Zmniejszonemu wydalaniu wapnia przez nerki często towarzyszy zmniejszenie stężenia fosforanów w surowicy, które nie wymaga postępowania leczniczego. Stężenie wapnia w surowicy może obniżyć się do wartości poniżej dolnej granicy zakresu wartości prawidłowych, co definiuje się jako hipokalcemię.²⁰

Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego

Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego jest działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem leków z grupy bisfosfonianów, do których należy kwas ibandronowy.²¹ Jest to rzadkie powikłanie, które może wymagać interwencji specjalistycznej.

Zaburzenia skórny i tkanki podskórnej

Do bardzo rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych dotyczących skóry, związanych ze stosowaniem kwasu ibandronowego, należą:²²

• Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka reakcja skórna, charakteryzująca się wysypką, pęcherzami i złuszczaniem się naskórka
• Rumień wielopostaciowy – zapalenie skóry z charakterystycznymi zmianami rumieniowymi
• Pęcherzowe zapalenie skóry – schorzenie autoimmunologiczne, w którym tworzą się pęcherze na skórze

Wystąpienie tych objawów wymaga natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego.

Bezpieczeństwo w badaniach klinicznych

Bezpieczeństwo doustnego stosowania kwasu ibandronowego oceniano w wielu badaniach klinicznych. W dwuletnim badaniu przeprowadzonym u kobiet po menopauzie z osteoporozą (BM16549) ogólny profil bezpieczeństwa kwasu ibandronowego w dawce 150 mg raz na miesiąc i kwasu ibandronowego 2,5 mg raz na dobę był podobny.²³

Odsetek pacjentów, którzy doświadczyli działań niepożądanych, wynosił 22,7% i 25,0% dla kwasu ibandronowego w dawce 150 mg raz na miesiąc odpowiednio po roku i po dwóch latach leczenia. Większość przypadków działań niepożądanych nie prowadziła do przerwania terapii.²⁴

Bezpieczeństwo doustnego stosowania kwasu ibandronowego w dawce 2,5 mg raz na dobę oceniano w grupie 1251 pacjentów leczonych w ramach 4 badań klinicznych, kontrolowanych placebo, z czego ogromną większość stanowili pacjenci biorący udział w podstawowym trzyletnim badaniu oceniającym ryzyko złamań (MF4411).²⁵

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁶

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁷

Zalecenia dla lekarzy

Ze względu na profil działań niepożądanych kwasu ibandronowego, lekarzom zaleca się:²⁸²⁹

• Dokładne monitorowanie pacjentów pod kątem objawów reakcji nadwrażliwości, zwłaszcza po pierwszej dawce
• Rozważenie okresowej kontroli poziomu wapnia w surowicy, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka hipokalcemii
• Przeprowadzenie badania stomatologicznego i odpowiednich zabiegów profilaktycznych przed rozpoczęciem leczenia u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka martwicy kości szczęki i/lub żuchwy
• Monitorowanie pacjentów pod kątem objawów zapalenia oka
• Informowanie pacjentów o możliwości wystąpienia objawów grypopodobnych po podaniu leku
• Obserwacja pacjentów długotrwale leczonych bisfosfonianami pod kątem nietypowych bólów kości, które mogą poprzedzać atypowe złamania kości udowej

Właściwe zarządzanie działaniami niepożądanymi i odpowiednie monitorowanie pacjentów może zwiększyć bezpieczeństwo terapii kwasem ibandronowym i poprawić jej skuteczność.³⁰