Przedawkowanie
Klomipramina

Przedawkowanie klomipraminy

Przedawkowanie klomipraminy stanowi poważne zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta. Objawy przedawkowania są podobne do tych, które występują po przedawkowaniu innych leków przeciwdepresyjnych trójpierścieniowych. Do najpoważniejszych powikłań należą nieprawidłowości ze strony układu sercowo-naczyniowego oraz zaburzenia neurologiczne. Przypadkowe przyjęcie jakiejkolwiek ilości leku przez dziecko należy zawsze traktować jako ciężkie przedawkowanie o potencjalnie śmiertelnych konsekwencjach.¹

Dynamika objawów przedawkowania

Pierwsze objawy przedawkowania klomipraminy pojawiają się zwykle w ciągu 4 godzin po przyjęciu leku, natomiast maksymalne nasilenie objawów obserwuje się po około 24 godzinach. Ze względu na działanie antycholinergiczne klomipraminy, które powoduje przedłużone wchłanianie leku, długi okres półtrwania oraz krążenie wątrobowo-jelitowe substancji, zagrożenie dla pacjenta może utrzymywać się przez 4-6 dni od momentu przedawkowania.²³

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie klomipraminy (Anafranil, Anafranil SR 75) prowadzi do występowania objawów z różnych układów organizmu, z których najbardziej niebezpieczne dotyczą układu nerwowego i układu sercowo-naczyniowego.⁴⁵

Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego

• Zaburzenia świadomości – od senności, przez osłupienie, aż do śpiączki
• Zaburzenia koordynacji ruchowej – ataksja
• Zaburzenia psychomotoryczne – niepokój, pobudzenie
• Zmiany w układzie nerwowo-mięśniowym – wzmożenie odruchów, sztywność mięśni
• Objawy pozapiramidowe – ruchy mimowolne, skręcające
• Drgawki

⁶⁷

Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego

• Zaburzenia ciśnienia tętniczego – niedociśnienie
• Zaburzenia rytmu serca – częstoskurcz, niemiarowość
• Zaburzenia repolaryzacji – przedłużenie odstępu QT (w preparacie Anafranil) lub QTc (w preparacie Anafranil SR 75)
• Groźne zaburzenia rytmu – torsades de pointes
• Zaburzenia przewodzenia
• Wstrząs
• Niewydolność serca
• Zatrzymanie akcji serca (w bardzo rzadkich przypadkach)

⁸⁹

Inne objawy przedawkowania

Dodatkowo mogą wystąpić inne objawy, takie jak:¹⁰¹¹

• Depresja ośrodka oddechowego – hamowanie czynności ośrodka oddechowego
• Sinica – objaw niedotlenienia tkanek
• Wymioty
• Gorączka
• Rozszerzenie źrenic (mydriasis)
• Nadmierne pocenie się
• Zaburzenia czynności nerek – skąpomocz lub bezmocz

Tabela objawów przedawkowania klomipraminy

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania klomipraminy nie istnieje swoiste antidotum, a leczenie ma charakter objawowy i podtrzymujący. Osoby, które przyjęły zbyt dużą dawkę leku Anafranil lub Anafranil SR 75, zwłaszcza dzieci, powinny być bezwzględnie hospitalizowane i pozostawać pod ścisłą obserwacją medyczną przez co najmniej 72 godziny.¹²¹³

Dekontaminacja przewodu pokarmowego

Postępowanie w przedawkowaniu klomipraminy obejmuje następujące działania:¹⁴¹⁵

• U pacjenta przytomnego: usunięcie leku poprzez wywołanie wymiotów lub wykonanie płukania żołądka
• U pacjenta nieprzytomnego: przed płukaniem żołądka należy zabezpieczyć drożność dróg oddechowych poprzez intubację dotchawiczą, bez wywoływania wymiotów
• Dekontaminację przewodu pokarmowego można przeprowadzić do 12 godzin po przedawkowaniu leku lub nawet później, ze względu na działanie antycholinergiczne klomipraminy, które opóźnia opróżnianie żołądka
• Podanie węgla aktywowanego w celu zmniejszenia wchłaniania leku z przewodu pokarmowego

Leczenie objawowe i monitorowanie

W postępowaniu terapeutycznym kluczowe znaczenie ma ciągłe monitorowanie stanu pacjenta oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia w zależności od występujących objawów:¹⁶¹⁷

• Ciągłe monitorowanie czynności serca – ze względu na ryzyko zaburzeń rytmu i przewodzenia
• Badania gazometryczne – ocena stanu utlenowania i równowagi kwasowo-zasadowej
• Monitorowanie stężeń elektrolitów – szczególnie potasu, którego zaburzenia mogą nasilać kardiotoksyczność
• W razie konieczności, zastosowanie środków doraźnej pomocy medycznej:
  • Leczenie przeciwdrgawkowe
  • Sztuczne oddychanie
  • Resuscytacja

Nieskuteczne metody leczenia

W przypadku przedawkowania klomipraminy pewne metody leczenia są nieskuteczne lub wręcz przeciwwskazane:¹⁸¹⁹

• Fizostygmina – nie zaleca się jej stosowania ze względu na ryzyko wystąpienia ciężkiej bradykardii, zatrzymania akcji serca oraz drgawek
• Hemodializa i dializa otrzewnowa – są nieskuteczne ze względu na małe stężenia klomipraminy w osoczu

Kluczowe znaczenie w leczeniu przedawkowania klomipraminy ma wczesna hospitalizacja, intensywny nadzór medyczny oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego. Ze względu na przedłużone działanie leku i opóźnione uwalnianie substancji czynnej (szczególnie w przypadku preparatu Anafranil SR 75), obserwacja pacjenta powinna być prowadzona przez co najmniej 72 godziny, nawet jeśli początkowy stan kliniczny wydaje się stabilny.²⁰²¹