Działania niepożądane
Galantamina

Działania niepożądane galantaminy – wprowadzenie

Galantamina, substancja czynna stosowana w leczeniu otępienia typu alzheimerowskiego, należy do grupy inhibitorów acetylocholinoesterazy. Ze względu na swój mechanizm działania może wywoływać szereg działań niepożądanych, które są bezpośrednio związane z jej aktywnością farmakologiczną. Profil bezpieczeństwa galantaminy został dobrze udokumentowany w licznych badaniach klinicznych, zarówno dla formy o natychmiastowym uwalnianiu, jak i preparatów o przedłużonym uwalnianiu (Galsya SR), a także postaci parenteralnej (Nivalin).¹

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi z przyjmowaniem galantaminy są zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Do najczęściej raportowanych należą nudności (21%) i wymioty (11%). Te objawy występują głównie w okresie zwiększania dawki, co jest związane z adaptacją organizmu do zwiększonego stężenia acetylocholiny. W większości przypadków te działania niepożądane trwają krócej niż tydzień, a u większości pacjentów wystąpił tylko jeden epizod. W celu złagodzenia tych objawów zaleca się zastosowanie leków przeciwwymiotnych oraz odpowiednie nawodnienie pacjenta.²

Warto podkreślić, że profil bezpieczeństwa galantaminy w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu (Galsya SR) podawanej raz na dobę jest podobny pod względem częstości i charakteru działań niepożądanych do profilu tabletek o natychmiastowym uwalnianiu.³

Klasyfikacja i częstość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane galantaminy klasyfikuje się według częstości występowania zgodnie z następującą konwencją:⁴

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Tabela działań niepożądanych galantaminy

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych galantaminy z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz klasyfikacji według układów i narządów:

* działania niepożądane związane z grupą leków – inhibitory acetylocholinoesterazy, obejmują: drgawki/napady padaczkowe⁵

Mechanizmy działań niepożądanych

Działania niepożądane galantaminy można podzielić na dwie główne kategorie ze względu na mechanizm ich powstawania:⁶

Działania cholinergiczne

Większość działań niepożądanych galantaminy wynika z jej podstawowego mechanizmu działania – hamowania acetylocholinoesterazy, co prowadzi do zwiększenia stężenia acetylocholiny w synapsach. Te działania dzielą się na:

• Działania muskarynowe – związane z aktywacją receptorów muskarynowych i obejmujące: bradykardię, skurcz oskrzeli, zwiększone wydzielanie śliny, nadmierne łzawienie, zwężenie źrenic, zwiększoną sekrecję z przewodu pokarmowego, nasiloną perystaltykę oraz nudności i wymioty.⁷
• Działania nikotynowe – związane z aktywacją receptorów nikotynowych i obejmujące: drżenie, kurcze mięśni, osłabienie mięśniowe, bóle głowy, zawroty głowy.^{8 9}

Reakcje nadwrażliwości

Niektóre działania niepożądane wynikają z reakcji nadwrażliwości na galantaminę i nie są bezpośrednio związane z jej mechanizmem cholinergicznym. Należą do nich:¹⁰

• Świąd
• Wysypka skórna
• Pokrzywka
• Nieżyt nosa
• W pojedynczych przypadkach – ciężkie reakcje nadwrażliwości włącznie z anafilaksją i utratą świadomości
• Rzadko – ciężkie reakcje skórne takie jak zespół Stevensa-Johnsona, ostra uogólniona osutka polekowa (AGEP) czy rumień wielopostaciowy¹¹

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane

Zaburzenia kardiologiczne

Wśród działań niepożądanych galantaminy szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne zaburzenia rytmu serca. Ze względu na właściwości cholinergiczne, galantamina może powodować:^{12 13}

• Bradykardię (często)
• Skurcze dodatkowe pochodzenia nadkomorowego (niezbyt często)
• Blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia (niezbyt często)
• Bradykardię zatokową (niezbyt często)
• Kołatanie serca (niezbyt często)
• Blok przedsionkowo-komorowy całkowity (rzadko)
• Stenokardię (dławicę piersiową) (rzadko)

Te działania niepożądane mogą stanowić szczególne zagrożenie u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami przewodzenia lub innymi chorobami serca.

Zaburzenia neurologiczne

Galantamina, podobnie jak inne inhibitory acetylocholinoesterazy, może wiązać się z ryzykiem wystąpienia drgawek/napadów padaczkowych. To działanie niepożądane związane jest z całą grupą leków stosowanych w leczeniu otępienia.¹⁴

Inne istotne zaburzenia neurologiczne obejmują:

• Omdlenia
• Zawroty głowy
• Zaburzenia świadomości – w skrajnych przypadkach, zwłaszcza przy reakcjach nadwrażliwości¹⁵

Ciężkie reakcje skórne

Wśród rzadkich, ale potencjalnie zagrażających życiu działań niepożądanych należy wymienić ciężkie reakcje skórne:¹⁶

• Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka reakcja pęcherzowa skóry i błon śluzowych
• Ostra uogólniona osutka polekowa (AGEP) – charakteryzująca się rozsianą, rumieniową wysypką z obecnością drobnych krost
• Rumień wielopostaciowy – charakteryzujący się charakterystycznymi zmianami w formie tarczy strzelniczej

Postępowanie przy działaniach niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem galantaminy, zwłaszcza gdy dominują działania parasympatykomimetyczne, należy rozważyć następujące postępowanie:¹⁷

• Zmniejszenie dawki dobowej
• Przerwanie leczenia na 2-3 dni, a następnie wznowienie terapii mniejszymi dawkami
• W przypadku nudności i wymiotów – zastosowanie leków przeciwwymiotnych oraz zapewnienie odpowiedniego nawodnienia¹⁸
• W przypadku reakcji nadwrażliwości – przerwanie leczenia i zastosowanie odpowiedniego leczenia objawowego

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu galantaminy do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{19 20}