Przeciwwskazania stosowania
Disulfiram

Przeciwwskazania stosowania disulfiramu – kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Disulfiram jest substancją czynną stosowaną w leczeniu uzależnienia od alkoholu, która poprzez hamowanie aktywności dehydrogenazy aldehydowej powoduje kumulację aldehydu octowego w organizmie po spożyciu alkoholu, wywołując nieprzyjemne objawy (reakcję disulfiramową). Ze względu na mechanizm działania oraz profil bezpieczeństwa disulfiramu, jego stosowanie jest przeciwwskazane w wielu sytuacjach klinicznych. Znajomość przeciwwskazań jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii.^{1 2}

Nadwrażliwość i interakcje z alkoholem

Nadwrażliwość na substancję czynną stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania disulfiramu. Dotyczy to zarówno samego disulfiramu, jak i związków chemicznych z grupy tiokarbaminianów. Również nadwrażliwość na którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w produktach leczniczych z disulfiramem (Anticol, Disulfiram WZF) wyklucza możliwość terapii.^{3 4}

Ze względu na mechanizm działania disulfiramu, bezwzględnie przeciwwskazane jest jego stosowanie w następujących sytuacjach związanych z alkoholem:⁵

• Stan upojenia alkoholowego
• Picie napojów zawierających alkohol etylowy w ostatnim czasie
• Stosowanie produktów zawierających alkohol etylowy

⁶

Należy zwrócić uwagę na różnice w czasie karencji pomiędzy spożyciem alkoholu a rozpoczęciem terapii, w zależności od postaci farmaceutycznej disulfiramu:

• Dla produktu Anticol (tabletki doustne) – przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów, którzy spożywali alkohol w ciągu ostatnich 24 godzin
• Dla produktu Disulfiram WZF (tabletki do implantacji) – przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów, którzy spożywali alkohol w ciągu ostatnich 12 godzin przed zabiegiem implantacji

^{7 8}

Choroby układu krążenia

Stosowanie disulfiramu jest przeciwwskazane u pacjentów ze stwierdzonymi chorobami układu sercowo-naczyniowego. Do tych stanów należą:^{9 10}

• Niewydolność serca – disulfiram może nasilać objawy niewydolności krążenia, szczególnie w przypadku reakcji disulfiramowej
• Choroba niedokrwienna serca – reakcja disulfiramowa może wywoływać tachykardię, spadek ciśnienia tętniczego i pogorszyć ukrwienie mięśnia sercowego
• Nadciśnienie tętnicze – ze względu na potencjalne wahania ciśnienia podczas reakcji disulfiramowej

^{11 12}

Ponadto w zależności od postaci leku, przeciwwskazania obejmują również:

• Dla produktu Anticol – przebyty incydent mózgowo-naczyniowy w wywiadzie¹³
• Dla produktu Disulfiram WZF – przebyta niewydolność obwodowa krążenia¹⁴

Zaburzenia czynności narządów wewnętrznych

Produkt leczniczy Anticol (disulfiram) jest przeciwwskazany u pacjentów z następującymi schorzeniami dotyczącymi narządów wewnętrznych:¹⁵

• Ciężka niewydolność oddechowa – ze względu na ryzyko pogorszenia funkcji oddechowych podczas ewentualnej reakcji disulfiramowej
• Ciężka niewydolność wątroby – disulfiram może wykazywać działanie hepatotoksyczne, a u pacjentów z istniejącą niewydolnością wątroby może dochodzić do kumulacji toksycznych metabolitów
• Niewydolność nerek – zaburzona eliminacja metabolitów disulfiramu może prowadzić do zwiększonego ryzyka działań niepożądanych
• Cukrzyca – ze względu na możliwe interakcje z metabolizmem glukozy i potencjalne zaburzenia homeostazy glikemicznej, szczególnie podczas reakcji disulfiramowej

¹⁶

Należy zauważyć, że w przypadku tabletek do implantacji (Disulfiram WZF) nie wymieniono explicite tych przeciwwskazań, co może wynikać z różnic w ekspozycji ogólnoustrojowej w porównaniu z postacią doustną. Niemniej jednak, ze względów bezpieczeństwa, należy zachować ostrożność również w tych przypadkach podczas kwalifikacji pacjenta do implantacji disulfiramu.

Zaburzenia psychiczne

Zarówno Anticol, jak i Disulfiram WZF są przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. Do tych stanów należą:^{17 18}

• Zaburzenia psychiczne – disulfiram może nasilać objawy psychotyczne lub zaburzenia nastroju
• Psychozy (z wyjątkiem przebytych ostrych psychoz alkoholowych) – ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów psychotycznych
• Próby samobójcze w wywiadzie – ze względu na zwiększone ryzyko celowego spożycia alkoholu podczas terapii disulfiramem w celu prowokowania reakcji niepożądanych o potencjalnie zagrażających życiu konsekwencjach

^{19 20}

Świadoma zgoda pacjenta

Produkty zawierające disulfiram nie powinny być stosowane bez świadomej zgody pacjenta. Jest to szczególnie istotne ze względu na potencjalne poważne konsekwencje zdrowotne w przypadku spożycia alkoholu podczas terapii disulfiramem. Pacjent musi zostać dokładnie poinformowany o mechanizmie działania leku, możliwych działaniach niepożądanych oraz o konsekwencjach jednoczesnego stosowania z alkoholem.^{21 22}

Zastosowanie disulfiramu w innych produktach

Warto odnotować, że disulfiram znajduje się również w składzie niektórych produktów diagnostycznych, takich jak TRUE Test 36 (plaster do prób prowokacyjnych stosowany w diagnostyce alergii kontaktowej). W tym przypadku disulfiram występuje jako składnik mieszaniny tiuramów (wraz z disiarczkiem dipentametylenotiuramu, disiarczkiem tetrametylotiuramu oraz siarczkiem tetrametylotiuramu) w jednym z płatków testowych.²³

Dla produktu TRUE Test 36 przeciwwskazania są inne niż dla produktów leczniczych zawierających disulfiram jako główną substancję czynną i obejmują:²⁴

• Ciężkie lub uogólnione aktywne zapalenie skóry – w takim przypadku wykonanie testu należy odłożyć do czasu ustąpienia ostrych objawów choroby
• Nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą, oprócz substancji czynnych

²⁵

Zestawienie przeciwwskazań do stosowania disulfiramu

Wskazania do szczególnej ostrożności

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, należy zachować szczególną ostrożność przy kwalifikacji pacjenta do leczenia disulfiramem w następujących przypadkach:

• Pacjenci z polineuropatią w wywiadzie – disulfiram może nasilać objawy neuropatii
• Pacjenci z chorobami wątroby o lekkim lub umiarkowanym nasileniu – ze względu na potencjalne działanie hepatotoksyczne
• Osoby przyjmujące leki metabolizowane przez cytochrom P450 – disulfiram hamuje aktywność tego układu enzymatycznego
• Pacjenci stosujący benzodiazepiny, fenytoiny i warfarynę – możliwe interakcje lekowe
• Osoby w podeszłym wieku – ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych

Przed rozpoczęciem terapii disulfiramem konieczne jest dokładne zebranie wywiadu, przeprowadzenie badania fizykalnego oraz zlecenie odpowiednich badań laboratoryjnych, w tym oceny funkcji wątroby, nerek oraz parametrów układu sercowo-naczyniowego. Pacjent musi być świadomy konsekwencji spożycia alkoholu podczas terapii oraz zobowiązać się do całkowitej abstynencji na czas leczenia i przez okres co najmniej 2 tygodni po jego zakończeniu, ze względu na długi okres półtrwania disulfiramu i jego metabolitów.