Przeciwwskazania stosowania
Cynku octan

Przeciwwskazania stosowania cynku octanu: kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Octan cynku jest składnikiem różnych preparatów stosowanych zarówno w żywieniu pozajelitowym, jak i w leczeniu miejscowym. Przeciwwskazania do jego stosowania różnią się w zależności od drogi podania oraz postaci farmaceutycznej, w której występuje. Niniejsze opracowanie przedstawia szczegółowe przeciwwskazania do stosowania produktów leczniczych zawierających octan cynku, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych preparatów.¹

Przeciwwskazania do stosowania octanu cynku w preparatach żywienia pozajelitowego

Octan cynku jest składnikiem preparatów stosowanych w żywieniu pozajelitowym, takich jak Nutriflex Lipid peri oraz Pediaven NN1. Ze względu na złożony skład tych preparatów, przeciwwskazania obejmują nie tylko nadwrażliwość na octan cynku, ale również szereg innych stanów klinicznych.²

Zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających octan cynku w żywieniu pozajelitowym są:³

• Zaburzenia metabolizmu aminokwasów – w przypadku wrodzonych lub nabytych zaburzeń przemian aminokwasów
• Zaburzenia metabolizmu tłuszczów – szczególnie ważne przy preparatach zawierających emulsje tłuszczowe
• Hiperkaliemia i hiponatremia – ze względu na ryzyko pogłębienia zaburzeń elektrolitowych
• Niestabilny metabolizm obejmujący ciężki zespół pourazowy, nieustabilizowaną cukrzycę czy śpiączkę niewiadomego pochodzenia
• Hiperglikemia nieodpowiadająca na dawki insuliny do 6 jednostek/godzinę
• Kwasica – ze względu na ryzyko nasilenia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej

⁴

W przypadku preparatu Pediaven NN1 szczególnie podkreśla się przeciwwskazania związane z wrodzonymi zaburzeniami metabolizmu aminokwasów oraz ciężką, niekontrolowaną hiperglikemią.⁵

Niewydolność narządowa

Octan cynku w preparatach żywienia pozajelitowego jest przeciwwskazany w następujących stanach niewydolności narządowej:⁶

• Cholestaza wewnątrzwątrobowa – ze względu na ryzyko nasilenia zaburzeń czynności wątroby
• Ciężka niewydolność wątroby – związana z upośledzeniem metabolizmu składników odżywczych
• Ciężka niewydolność nerek – ze względu na ryzyko kumulacji produktów przemiany materii i zaburzeń elektrolitowych
• Stwierdzona niewydolność serca – ze względu na ryzyko przeciążenia płynami

⁷

Stany niestabilności hemodynamicznej i zaburzenia krzepnięcia

Przeciwwskazaniami do stosowania produktów zawierających octan cynku w żywieniu pozajelitowym są również:⁸

• Nasilenie skaz krwotocznych
• Ostre fazy zawału serca i udaru
• Ostre stany zakrzepowo-zatorowe
• Zatorowość tłuszczowa

⁹

Preparat Pediaven NN1 posiada także przeciwwskazania dotyczące niestabilnego stanu ogólnego pacjenta, obejmującego ciężkie stany pourazowe, niewyrównaną cukrzycę, ostrą fazę wstrząsu krążeniowego, ciężką kwasicę metaboliczną, ciężki zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (ciężka posocznica) oraz śpiączkę hiperosmolarną.¹⁰

Ogólne przeciwwskazania do żywienia pozajelitowego

Należy również uwzględnić ogólne przeciwwskazania do żywienia pozajelitowego, które mają zastosowanie przy podawaniu preparatów zawierających octan cynku:¹¹

• Nieustabilizowany stan krążenia z zagrożeniem życia (stany zapaści i wstrząsu)
• Niewystarczająca podaż tlenu dla komórek organizmu
• Stany przewodnienia
• Zaburzenia gospodarki elektrolitowej i wodnej
• Ostry obrzęk płuc
• Niewyrównana niewydolność krążenia

¹²

W preparacie Pediaven NN1 dodatkowo wymieniono: przewodnienie, nieleczoną niewydolność serca oraz odwodnienie hipotoniczne jako przeciwwskazania do podawania infuzji dożylnej.¹³

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

W przypadku niektórych preparatów zawierających octan cynku istnieją ograniczenia wiekowe:¹⁴

• Nutriflex Lipid peri nie powinien być stosowany u noworodków, niemowląt i dzieci poniżej 2 roku życia ze względu na skład preparatu.

¹⁵

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Istotnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki preparatu. W przypadku preparatów zawierających octan cynku należy zwrócić uwagę na:^{16 17}

• Nadwrażliwość na octan cynku lub inne substancje czynne zawarte w preparacie
• Nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w składzie produktu
• W przypadku Nutriflex Lipid peri – nadwrażliwość na białko jaja kurzego, soję lub olej arachidowy

^{18 19}

Przeciwwskazania do stosowania octanu cynku w preparatach stosowanych miejscowo

W przypadku preparatu Zineryt, który zawiera kompleks erytromycyny z cynku octanem dwuwodnym stosowanego miejscowo na skórę, przeciwwskazania są bardziej ograniczone:²⁰

• Nadwrażliwość na octan cynku jako jedną z substancji czynnych
• Nadwrażliwość na erytromycynę lub inne antybiotyki z grupy makrolidów
• Nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w produkcie

²¹

Szczególne grupy pacjentów wymagające rozwagi przy stosowaniu octanu cynku

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją grupy pacjentów, u których stosowanie octanu cynku wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka. Do tych grup należą między innymi:

• Pacjenci z upośledzoną funkcją nerek, u których może dochodzić do kumulacji cynku
• Pacjenci z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej
• Pacjenci z niedoborami innych pierwiastków śladowych, ze względu na możliwe interakcje w ich wchłanianiu
• Pacjenci z chorobami metabolicznymi

Tabela przeciwwskazań stosowania preparatów zawierających octan cynku

Wnioski dla praktyki klinicznej

Octan cynku jako składnik produktów leczniczych stosowany jest zarówno w preparatach do żywienia pozajelitowego, jak i w leczeniu miejscowym. Przeciwwskazania do jego stosowania są ściśle związane z postacią farmaceutyczną, drogą podania oraz specyfiką produktu leczniczego, w którym występuje. W praktyce klinicznej kluczowa jest dokładna ocena stanu pacjenta pod kątem wymienionych przeciwwskazań, szczególnie przy żywieniu pozajelitowym, gdzie lista przeciwwskazań jest obszerna i obejmuje wiele stanów klinicznych związanych z zaburzeniami metabolicznymi, niewydolnością narządową i niestabilnością hemodynamiczną.

Przy stosowaniu preparatów miejscowych zawierających octan cynku (jak Zineryt) przeciwwskazania ograniczają się głównie do reakcji nadwrażliwości na składniki preparatu, zwłaszcza na antybiotyki z grupy makrolidów.

Lekarz powinien zawsze rozważyć indywidualny stosunek korzyści do ryzyka, szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek, zaburzeniami gospodarki elektrolitowej oraz zaburzeniami metabolicznymi, nawet jeśli nie stanowią one bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania octanu cynku w danej postaci farmaceutycznej.