Działania niepożądane
Cynku octan

Cynku octan, stosowany zarówno pozajelitowo (np. Nutriflex Lipid peri, Pediaven NN1), jak i miejscowo (np. Zineryt), wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych zależny od drogi podania. Przy infuzji dożylnej obserwuje się objawy ogólnoustrojowe, takie jak niewielki wzrost temperatury ciała, zaczerwienienie twarzy lub sinica, dreszcze, nudności, wymioty, bóle głowy, pleców, kości, klatki piersiowej, wahania ciśnienia krwi oraz reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zespołu przeciążenia, manifestującego się hepatomegalią, splenomegalią, stłuszczeniem narządów, anemią, leukopenią, trombocytopenią, zaburzeniami hemostazy oraz objawami ogólnymi (gorączka, hiperlipidemia, ból głowy, zmęczenie). W żywieniu pozajelitowym u noworodków i niemowląt mogą wystąpić zaburzenia metaboliczne, takie jak hiperglikemia, kwasica metaboliczna, hiperazotemia, hiperkalcemia i hiperwolemia, związane z nieprawidłowym doborem dawki lub współistniejącą niewydolnością narządową.

  1. Działania niepożądane substancji cynku octan
    1. Działania niepożądane w zależności od drogi podania
    2. Wczesne działania niepożądane przy infuzji
    3. Zespół przeciążenia
    4. Zaburzenia metaboliczne i odżywienia
    5. Działania niepożądane dotyczące układu immunologicznego
    6. Działania niepożądane podczas stosowania miejscowego
    7. Inne działania niepożądane
  2. Tabela działań niepożądanych związanych z cynku octanem
  3. Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane substancji cynku octan

Cynku octan (łac. zinci acetas) to związek chemiczny stosowany w różnych preparatach leczniczych, zarówno do podania pozajelitowego jak i do stosowania miejscowego. Substancja ta, mimo swojej skuteczności terapeutycznej, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy uwzględnić podczas terapii pacjenta.1

Działania niepożądane w zależności od drogi podania

Profil działań niepożądanych cynku octanu różni się w zależności od sposobu podania preparatu. W przypadku preparatów do infuzji dożylnych, takich jak Nutriflex Lipid peri czy Pediaven NN1, obserwuje się działania ogólnoustrojowe. Z kolei w przypadku preparatów do stosowania miejscowego, jak Zineryt, reakcje niepożądane dotyczą głównie miejsca aplikacji.2 3

Wczesne działania niepożądane przy infuzji

Przy podaniu dożylnym preparatów zawierających cynku octan, szczególnie we wczesnym etapie infuzji, mogą wystąpić następujące reakcje:4

  • Niewielki wzrost temperatury ciała
  • Zaczerwienienie twarzy lub zsinienie skóry (związane z obniżeniem zawartości tlenu we krwi)
  • Uczucie zimna i dreszcze
  • Utrata apetytu
  • Nudności i wymioty
  • Zaburzenia oddychania
  • Bóle: głowy, pleców, kości, klatki piersiowej, okolicy lędźwiowej
  • Wahania ciśnienia krwi (zarówno spadek jak i wzrost)
  • Reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne i wykwity skórne

5

W przypadku wystąpienia powyższych objawów zaleca się przerwanie infuzji lub jej kontynuację po zmniejszeniu dawki.6

Zespół przeciążenia

Podczas stosowania preparatów zawierających cynku octan w formie dożylnej, należy zwracać szczególną uwagę na możliwość wystąpienia syndromu przeciążenia. Może on wystąpić niezależnie od wielkości dawki, a także pojawić się po zmianie dawkowania, w powiązaniu z wcześniejszymi zaburzeniami. Jest to związane z indywidualnymi cechami pacjenta i genetycznie uwarunkowanymi warunkami metabolizmu.7

Objawy zespołu przeciążenia obejmują:8

9

Zaburzenia metaboliczne i odżywienia

Podczas stosowania preparatów z cynku octanem w żywieniu pozajelitowym, zwłaszcza u noworodków i niemowląt (np. Pediaven NN1), mogą wystąpić następujące zaburzenia metaboliczne:10

  • Hiperglikemia – szczególnie gdy szybkość infuzji glukozy przekracza zdolność pacjenta do jej metabolizowania (zdolność ta jest zróżnicowana w zależności od wieku, obecnych zaburzeń i stosowanych równocześnie metod terapeutycznych)
  • Kwasica metaboliczna – może wystąpić przy nadmiernym przyjęciu aminokwasów, zwłaszcza przy jednoczesnej niewydolności nerek lub układu oddechowego
  • Hiperazotemia – w przypadku nadmiernego przyjęcia azotu, szczególnie przy współistniejącej niewydolności nerek
  • Hiperkalcemia – przy niewłaściwym doborze dawki w stosunku do zapotrzebowania pacjenta
  • Hiperwolemia – przy nadmiernym lub nieodpowiednim podaniu produktu leczniczego

11

Działania niepożądane dotyczące układu immunologicznego

Podczas podawania preparatów zawierających cynku octan mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, które mogą przybierać różne formy:12 13

  • Nadwrażliwość na składniki preparatu
  • Reakcje alergiczne na określone aminokwasy (w przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego)
  • Objawy takie jak: pocenie się, gorączka, dreszcze, bóle głowy, wysypka, trudności w oddychaniu

14

W przypadku wystąpienia objawów reakcji alergicznej podczas infuzji, należy natychmiast przerwać podawanie leku.15

Działania niepożądane podczas stosowania miejscowego

W przypadku preparatów zawierających cynku octan do stosowania miejscowego (np. Zineryt), działania niepożądane dotyczą głównie skóry i manifestują się jako:16

  • Świąd
  • Rumień
  • Podrażnienie skóry
  • Uczucie pieczenia
  • Uczucie kłucia
  • Suchość skóry
  • Złuszczanie naskórka

17

Bardzo rzadko (<1/10 000) może wystąpić ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP).18

Inne działania niepożądane

Dodatkowo, podczas podaży preparatów zawierających cynku octan mogą wystąpić następujące działania niepożądane:

  • Zaburzenia przewodu pokarmowego: nudności, wymioty19
  • Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: przemijające zaburzenia czynności wątroby20
  • Zaburzenia naczyniowe: zakrzepowe zapalenie żyły21
  • Zmiany w miejscu podania: podrażnienie ściany żyły, zapalenie żyły, miejscowe stany zapalne lub reakcje martwicze w następstwie wynaczynienia22 23

W przypadku wystąpienia objawów podrażnienia ściany żyły, zapalenia żyły lub zakrzepowego zapalenia żyły należy rozważyć zmianę miejsca wkłucia zestawu do infuzji.24

Tabela działań niepożądanych związanych z cynku octanem

Układ/narząd Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Hiperglikemia Częstość nieznana Wysoki poziom glukozy we krwi, zwłaszcza przy zbyt szybkiej infuzji
Kwasica metaboliczna Częstość nieznana Wynikająca z nadmiernego przyjęcia aminokwasów, szczególnie przy niewydolności nerek lub układu oddechowego
Hiperazotemia Częstość nieznana Zwiększone stężenie związków azotowych we krwi, szczególnie przy niewydolności nerek
Hiperkalcemia Częstość nieznana Zbyt wysokie stężenie wapnia we krwi
Hiperwolemia Częstość nieznana Zwiększona objętość krwi krążącej
Zaburzenia układu immunologicznego Nadwrażliwość Bardzo rzadko (<1/10 000) Reakcje alergiczne na składniki preparatu
Reakcje alergiczne na aminokwasy Częstość nieznana W przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego
Reakcje anafilaktyczne Częstość nieznana Ciężkie, potencjalnie zagrażające życiu reakcje alergiczne
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Świąd Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Uczucie swędzenia skóry
Rumień Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Zaczerwienienie skóry
Podrażnienie skóry Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Stan zapalny skóry w miejscu aplikacji
Uczucie pieczenia Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Dyskomfort w postaci pieczenia w miejscu aplikacji
Uczucie kłucia Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Dyskomfort w postaci kłucia w miejscu aplikacji
Suchość skóry Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Nadmierna suchość naskórka
Złuszczanie naskórka Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Utrata zewnętrznej warstwy naskórka
Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) Bardzo rzadko (<1/10 000) Ciężka reakcja skórna charakteryzująca się wysypką z krostkami
Zaburzenia ogólne Gorączka Częstość nieznana Podwyższenie temperatury ciała
Ból głowy Częstość nieznana Dolegliwości bólowe głowy
Zmęczenie Częstość nieznana Uczucie wyczerpania organizmu
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności Częstość nieznana Uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej z towarzyszącą potrzebą wymiotowania
Wymioty Częstość nieznana Gwałtowne wydalenie treści żołądkowej przez jamę ustną
Zaburzenia naczyniowe Zakrzepowe zapalenie żyły Częstość nieznana Stan zapalny żyły z towarzyszącym zakrzepem
Wahania ciśnienia krwi Częstość nieznana Spadek lub wzrost ciśnienia tętniczego krwi
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Przemijające zaburzenia czynności wątroby Częstość nieznana Czasowe nieprawidłowości w funkcjonowaniu wątroby
Zaburzenia hematologiczne (w zespole przeciążenia) Anemia Częstość nieznana Zmniejszona liczba czerwonych krwinek lub hemoglobiny
Leukopenia Częstość nieznana Zmniejszona liczba białych krwinek
Trombocytopenia Częstość nieznana Zmniejszona liczba płytek krwi
Zaburzenia hemostazy Częstość nieznana Skłonność do krwawień, wydłużone czasy krzepnięcia

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku podejrzenia wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem cynku octanu, należy wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne:25 26

  • W przypadku wczesnych działań niepożądanych podczas infuzji należy rozważyć przerwanie podawania lub zmniejszenie dawki
  • Przy objawach reakcji alergicznej należy natychmiast przerwać infuzję
  • W przypadku objawów podrażnienia ściany żyły, zapalenia żyły lub zakrzepowego zapalenia żyły wskazana jest zmiana miejsca wkłucia
  • Przy podejrzeniu zespołu przeciążenia konieczna jest modyfikacja leczenia i szczegółowa diagnostyka
  • W przypadku preparatów stosowanych miejscowo, przy wystąpieniu nasilonych objawów podrażnienia, należy rozważyć przerwanie terapii lub zmniejszenie częstości aplikacji

27

Po wystąpieniu działań niepożądanych lub przy podejrzeniu ich związku z zastosowanym leczeniem, należy zgłosić ten fakt odpowiednim organom nadzorującym bezpieczeństwo farmakoterapii, umożliwiając w ten sposób ciągłe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego zawierającego cynku octan.28

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl