Dawkowanie i sposób podawania
Cyklofosfamid

Dawkowanie i sposób podawania substancji cyklofosfamid

Cyklofosfamid to substancja cytotoksyczna, która powinna być podawana wyłącznie przez lekarzy z doświadczeniem w stosowaniu chemioterapii przeciwnowotworowej. Podawanie tego leku powinno odbywać się wyłącznie w miejscach wyposażonych w urządzenia umożliwiające regularne monitorowanie wskaźników klinicznych, biochemicznych i hematologicznych – zarówno przed, w trakcie, jak i po podaniu leku – pod nadzorem specjalisty onkologa.¹²³

Ogólne zasady dawkowania

Dawkowanie cyklofosfamidu powinno być ustalane indywidualnie dla każdego pacjenta. Dawki, czas trwania leczenia oraz przerwy w leczeniu zależą od wielu czynników, w tym od:⁴⁵⁶

• wskazań terapeutycznych
• schematu terapii skojarzonej
• ogólnego stanu zdrowia pacjenta
• funkcji narządów wewnętrznych
• wyników kontrolnych badań laboratoryjnych (zwłaszcza monitorowania komórek krwi)

⁷

W terapii skojarzonej z innymi cytostatykami o podobnym profilu toksyczności może być konieczne zmniejszenie dawki cyklofosfamidu lub wydłużenie odstępów między kolejnymi cyklami leczenia.⁸⁹¹⁰

Aby zmniejszyć ryzyko powikłań związanych z mielosupresją, można rozważyć zastosowanie czynników stymulujących hematopoezę (czynniki wzrostu kolonii i czynniki stymulujące erytropoezę). Mogą one pomóc w zmniejszeniu ryzyka powikłań związanych z hamowaniem czynności szpiku kostnego i/lub ułatwić podanie pełnej zaplanowanej dawki leku.¹¹¹²¹³

Ze względu na potencjalną toksyczność cyklofosfamidu dla dróg moczowych, zaleca się podawanie pacjentowi odpowiedniej ilości płynów (doustnie lub w infuzji) przed, w trakcie lub niezwłocznie po podaniu leku w celu wymuszenia diurezy. Z tego względu cyklofosfamid należy podawać rano.¹⁴¹⁵¹⁶

Zalecane schematy dawkowania według wskazań

Poniższe dawki można traktować jako ogólne wytyczne w leczeniu poszczególnych wskazań:¹⁷¹⁸

Nowotwory hematologiczne i guzy lite

• Leczenie ciągłe (codzienne): 3-6 mg/kg masy ciała (= 120-240 mg/m² powierzchni ciała) we wstrzyknięciu dożylnym¹⁹²⁰
• Leczenie przerywane: 10-15 mg/kg masy ciała (= 400-600 mg/m² powierzchni ciała) we wstrzyknięciu dożylnym, w odstępach 2 do 5 dni²¹²²
• Leczenie przerywane z zastosowaniem dużej dawki: 20-40 mg/kg masy ciała (= 800-1600 mg/m² powierzchni ciała) we wstrzyknięciu dożylnym, w odstępach 21 do 28 dni²³²⁴

Przygotowanie do przeszczepienia szpiku

60 mg/kg masy ciała przez 2 dni lub 50 mg/kg masy ciała przez 4 dni we wstrzyknięciu dożylnym. Jeśli stosowany jest schemat leczenia obejmujący busulfan i cyklofosfamid (Bu/Cy), pierwszą dawkę cyklofosfamidu należy podać nie wcześniej niż po 24 godzinach od podania ostatniej dawki busulfanu.²⁵²⁶

Choroby autoimmunologiczne

500-1000 mg/m² powierzchni ciała na miesiąc²⁷²⁸

Modyfikacja dawki w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby mogą wiązać się ze zmniejszoną aktywacją cyklofosfamidu. To może wpłynąć na skuteczność leczenia i należy brać to pod uwagę podczas ustalania dawki oraz interpretacji odpowiedzi pacjenta na zastosowane leczenie.²⁹³⁰³¹

U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby należy stosować zmniejszoną dawkę. Jeśli stężenie bilirubiny w surowicy wynosi od 3,1 do 5 mg/100 ml (= 0,053-0,086 mmol/L), zaleca się zmniejszenie dawki o 25%.³²³³

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, szczególnie ciężkimi, zmniejszone wydalanie przez nerki może spowodować zwiększenie stężenia cyklofosfamidu i jego metabolitów w osoczu. To może prowadzić do zwiększonej toksyczności i powinno być uwzględnione podczas ustalania dawkowania u takich pacjentów.³⁴³⁵³⁶

Jeśli przesączanie kłębuszkowe (GFR) wynosi mniej niż 10 ml/min, zaleca się zmniejszenie dawki o 50%.³⁷³⁸

Cyklofosfamid i jego metabolity mogą być usunięte metodą dializy, chociaż mogą występować różnice w oczyszczaniu zależnie od zastosowanego systemu dializacyjnego. U pacjentów wymagających dializy należy rozważyć utrzymanie stałych odstępów pomiędzy podaniem cyklofosfamidu a dializą.³⁹⁴⁰⁴¹

Pacjenci w podeszłym wieku

Przy ustalaniu monitorowania działań toksycznych i konieczności dostosowania dawki u osób w podeszłym wieku należy uwzględnić występujące w tej grupie pacjentów częstsze zaburzenia czynności wątroby, nerek, serca czy innych narządów, a także współistniejące choroby i inne jednocześnie stosowane leki.⁴²⁴³⁴⁴

Dzieci i młodzież

Cyklofosfamid był stosowany u dzieci i profil bezpieczeństwa stosowania leku w tej grupie wiekowej jest podobny jak u dorosłych.⁴⁵⁴⁶

Należy jednak zwrócić uwagę, że niektóre preparaty cyklofosfamidu, takie jak Cyclophosphamide Sandoz, są przeciwwskazane u dzieci poniżej 5 roku życia z powodu zawartości określonych substancji pomocniczych.⁴⁷

Modyfikacja dawki ze względu na mielosupresję

Podczas stosowania cyklofosfamidu należy regularnie monitorować liczbę leukocytów i płytek krwi. W przypadku wystąpienia objawów zahamowania czynności szpiku kostnego, konieczne może być dostosowanie dawki.⁴⁸⁴⁹

Zaleca się również systematyczne kontrolowanie osadu moczu pod kątem obecności erytrocytów.⁵⁰⁵¹

^{4000, 2500 – 4000, 100 000, 50 000 – 100 000, 52}

W leczeniu skojarzonym może być konieczne dalsze zmniejszenie dawki.⁵³

Sposób podawania cyklofosfamidu

Cyklofosfamid jest substancją nieaktywną do momentu aktywacji przez enzymy wątrobowe. Podobnie jak w przypadku wszystkich leków cytotoksycznych, zaleca się, aby przygotowanie produktu odbywało się przez wyszkolony personel, w specjalnie do tego przeznaczonym miejscu.⁵⁴⁵⁵

Środki ostrożności przy przygotowaniu i podawaniu

Osoby uczestniczące w przygotowaniu produktu powinny nosić rękawiczki ochronne i zachować ostrożność, aby uniknąć kontaktu leku z oczami. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią nie powinny przygotowywać ani podawać cyklofosfamidu.⁵⁶⁵⁷

Podanie dożylne

Preferowanym sposobem podania dożylnego cyklofosfamidu jest infuzja. Wybór rozpuszczalnika do przygotowania roztworu cyklofosfamidu zależy od drogi podania.⁵⁸⁵⁹

Infuzja

W przypadku Cyclophosphamide Accord, jeśli roztwór ma być użyty do infuzji dożylnej, produkt należy rozpuścić przez dodanie jałowej wody do wstrzykiwań lub jałowego roztworu chlorku sodu o stężeniu 9 mg/ml (0,9%). Roztwór po rekonstytucji należy następnie rozcieńczyć przed infuzją roztworem dekstrozy o stężeniu 50 mg/ml (5%) lub roztworem chlorku sodu o stężeniu 9 mg/ml (0,9%).⁶⁰

W przypadku Cyclophosphamide Sandoz, koncentrat o stężeniu 100 mg/ml należy rozcieńczyć jednym z następujących rozcieńczalników:⁶¹

• roztwór chlorku sodu o stężeniu 0,9%
• roztwór chlorku sodu o stężeniu 0,45%
• roztwór dekstrozy o stężeniu 5%
• roztwór zawierający dekstrozę w stężeniu 5% i chlorek sodu w stężeniu 0,9%

⁶²

Bezpośrednie wstrzyknięcie

W przypadku podawania w formie bezpośredniego wstrzyknięcia:

Dla produktu Cyclophosphamide Accord – należy przygotować roztwór dodając jałowy roztwór chlorku sodu o stężeniu 9 mg/ml (0,9%). Należy pamiętać, że cyklofosfamid rozpuszczony wyłącznie w jałowym roztworze chlorku sodu o stężeniu 9 mg/ml (0,9%) można podawać we wstrzyknięciu dożylnym (bolus).⁶³

Dla produktu Cyclophosphamide Sandoz – koncentrat o stężeniu 100 mg/ml należy rozcieńczyć do stężenia 20 mg/ml odpowiednią objętością jednego z następujących rozcieńczalników:⁶⁴

• roztwór chlorku sodu o stężeniu 0,9%
• roztwór chlorku sodu o stężeniu 0,45%
• roztwór dekstrozy o stężeniu 5%
• roztwór zawierający dekstrozę w stężeniu 5% i chlorek sodu w stężeniu 0,9%

⁶⁵

Ważna informacja: cyklofosfamid przygotowany z użyciem wody do wstrzykiwań jako rozpuszczalnika jest roztworem hipotonicznym i nie powinien być podawany bezpośrednio we wstrzyknięciu.⁶⁶⁶⁷

Szybkość podawania

W celu zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia działań niepożądanych, których pojawienie się zależy od szybkości podawania (np. obrzęk twarzy, ból głowy, przekrwienie błony śluzowej nosa, odczucie pieczenia skóry głowy), cyklofosfamid należy podawać w powolnym wstrzyknięciu lub powolnej infuzji. Czas trwania infuzji (od 30 minut do 2 godzin) należy dostosować do objętości i rodzaju użytego płynu do rozcieńczenia.⁶⁸⁶⁹

Kontrola wizualna roztworu

Przed podaniem dożylnym, proszek musi być całkowicie rozpuszczony.⁷⁰

Produkt leczniczy do podawania dożylnego trzeba przed podaniem obejrzeć, czy nie zawiera stałych cząstek lub przebarwień, o ile na to pozwala postać produktu i pojemnik.⁷¹⁷²