Interakcje
Azatiopryna

Interakcje azatiopryny z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Azatiopryna wchodzi w liczne interakcje z innymi lekami oraz substancjami, które mogą istotnie wpływać na jej skuteczność terapeutyczną oraz profil bezpieczeństwa. Znajomość tych interakcji jest kluczowa dla optymalizacji terapii i unikania potencjalnie niebezpiecznych powikłań.¹

Leki wpływające na metabolizm azatiopryny

Inhibitory oksydazy ksantynowej takie jak allopurynol, oksypurynol i tiopurynol hamują aktywność oksydazy ksantynowej, co ogranicza przekształcanie biologicznie aktywnego kwasu 6-tioinozynowego do biologicznie nieaktywnego kwasu 6-tiomoczowego. W przypadku jednoczesnego podawania tych leków z azatiopryną, dawkę azatiopryny należy zmniejszyć do 25% zwykłej dawki. Na podstawie danych nieklinicznych uważa się, że inne inhibitory oksydazy ksantynowej, takie jak febuksostat, mogą wydłużać działanie azatiopryny, co prawdopodobnie prowadzi do nasilenia supresji szpiku kostnego. Z tego powodu jednoczesne podawanie azatiopryny z febuksostatem nie jest zalecane ze względu na niewystarczające dane do określenia odpowiedniego zmniejszenia dawki.^{2 3}

Aminosalicylany (np. olsalazyna, mesalazyna lub sulfasalazyna) wykazują w warunkach in vitro i in vivo zdolność do hamowania aktywności enzymu TPMT (transferazy S-metylowej tiopuryny). Z tego powodu może być konieczne zastosowanie mniejszych dawek azatiopryny w przypadku jednoczesnego podawania tych leków.^{4 5}

Metotreksat istotnie zwiększa biodostępność azatiopryny poprzez wpływ na stężenie jej aktywnego metabolitu – 6-merkaptopuryny. Metotreksat podawany doustnie w dawce 20 mg/m² pc. zwiększa wartość AUC 6-merkaptopuryny o około 31%, natomiast metotreksat podawany dożylnie w dawkach 2 mg/m² pc. lub 5 mg/m² pc. zwiększa wartość AUC 6-merkaptopuryny odpowiednio o 69% i 93%.⁶

Rybawiryna hamuje aktywność enzymu dehydrogenazy inozynomonofosforanu (IMPDH), prowadząc do mniejszego wytwarzania aktywnych nukleotydów 6-tioguaniny. Zgłaszano występowanie ciężkiej mielosupresji po jednoczesnym podawaniu azatiopryny i rybawiryny, dlatego nie należy stosować leczenia skojarzonego tymi lekami.⁷

Ekspozycję ogólnoustrojową na azatioprynę może nieznacznie zmniejszyć przyjmowanie jej z pokarmem, jednak mało prawdopodobne jest, aby miało to znaczenie kliniczne. Azatioprynę można przyjmować z posiłkiem lub na pusty żołądek, ale pacjenci powinni stosować jedną metodę przyjmowania leku. Istotne jest, aby dawki nie przyjmować z mlekiem lub produktami mlecznymi, ponieważ zawierają one oksydazę ksantynową, enzym metabolizujący 6-merkaptopurynę, co może prowadzić do zmniejszenia stężenia 6-merkaptopuryny w osoczu.⁸

Interakcje związane z działaniem mielosupresyjnym

Azatiopryna może nasilać działanie innych leków hamujących czynność szpiku kostnego. Z tego powodu należy unikać jednoczesnego stosowania cytostatyków lub produktów leczniczych mogących mieć działanie mielosupresyjne, takich jak penicylamina. Istnieją sprzeczne doniesienia kliniczne dotyczące wystąpienia poważnych zaburzeń hematologicznych na skutek interakcji azatiopryny z trimetoprimem/sulfametoksazolem (kotrimoksazolem).^{9 10}

Donoszono również o możliwości wystąpienia zaburzeń hematologicznych na skutek jednoczesnego stosowania azatiopryny i inhibitorów ACE, takich jak kaptopril. Istnieją sugestie, że cymetydyna i indometacyna mogą działać mielosupresyjnie, a działanie to może być nasilone przez jednoczesne stosowanie azatiopryny.^{11 12}

Działanie azatiopryny może być osłabione przez podanie cysteiny i cytarabiny. Objawy toksyczności mogą być także zwiększone podczas jednoczesnego podawania soli złota i leków przeciwmalarycznych.¹³

Obserwowano interakcję azatiopryny z infliksymabem. U pacjentów otrzymujących azatioprynę wystąpiło przemijające zwiększenie stężenia 6-TGN (nukleotydu 6-tioguaniny, czynnego metabolitu azatiopryny) oraz zmniejszenie średniej liczby leukocytów w pierwszych tygodniach po infuzji infliksymabu; zmiany te ustępowały po upływie 3 miesięcy.¹⁴

Interakcje wpływające na działanie innych leków

Leki zwiotczające: Azatiopryna wykazuje istotny wpływ na działanie leków zwiotczających mięśnie. Dane kliniczne i doświadczalne wskazują, że azatiopryna osłabia działanie niedepolaryzujących środków zwiotczających, takich jak tubokuraryna i pankuronium. Z drugiej strony, azatiopryna nasila blokadę nerwowo-mięśniową wywołaną przez środki depolaryzujące, np. sukcynylocholinę. Ta interakcja wymaga szczególnej uwagi podczas planowania zabiegów chirurgicznych u pacjentów leczonych azatiopryną.^{15 16}

Leki przeciwzakrzepowe: Opisano przypadki zahamowania przeciwzakrzepowego działania warfaryny i acenokumarolu podawanych jednocześnie z azatiopryną, dlatego konieczne może być zastosowanie większych dawek produktu leczniczego przeciwzakrzepowego. Zaleca się, aby podczas jednoczesnego stosowania produktów leczniczych przeciwzakrzepowych i azatiopryny ściśle kontrolować parametry krzepnięcia.^{17 18}

Interakcje ze szczepionkami

Aktywność immunosupresyjna azatiopryny może wywołać nietypową i potencjalnie szkodliwą dla pacjenta reakcję na szczepionki zawierające żywe drobnoustroje. Z tego powodu u pacjentów leczonych azatiopryną nie należy stosować „żywych” szczepionek przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu terapii.^{19 20}

Prawdopodobne jest osłabienie odpowiedzi na szczepionki inaktywowane. Taką reakcję obserwowano na szczepionkę przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B u pacjentów leczonych azatiopryną w skojarzeniu z kortykosteroidami. Natomiast niewielkie badanie kliniczne wykazało, że azatiopryna w standardowych dawkach leczniczych nie ma niekorzystnego wpływu na odpowiedź organizmu na poliwalentną szczepionkę przeciw zakażeniom wywołanym przez dwoinki zapalenia płuc, co oceniono na podstawie średniego miana swoistych przeciwciał przeciw otoczce.^{21 22}

Interakcje z alkoholem

Choć w dostępnych danych źródłowych nie ma bezpośrednich informacji o interakcjach azatiopryny z alkoholem, należy zwrócić uwagę na potencjalne ryzyko związane z jednoczesnym spożywaniem alkoholu podczas leczenia azatiopryną. Zarówno azatiopryna, jak i alkohol mogą wykazywać działanie hepatotoksyczne, co może prowadzić do sumowania się tych efektów. Alkohol może również nasilać mielosupresyjne działanie azatiopryny poprzez własny wpływ na szpik kostny.

Ponadto metabolizm azatiopryny zachodzi głównie w wątrobie, a alkohol może wpływać na aktywność enzymów wątrobowych, potencjalnie zmieniając metabolizm leku i jego biodostępność. Z tego względu zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu podczas terapii azatiopryną, a pacjenci powinni być poinformowani o możliwym zwiększonym ryzyku działań niepożądanych.

U pacjentów z chorobami wątroby jednoczesne spożywanie alkoholu i stosowanie azatiopryny może prowadzić do nasilenia uszkodzenia wątroby, dlatego w takich przypadkach alkohol powinien być całkowicie wykluczony.

Tabela interakcji azatiopryny z innymi lekami

^{23 24}